In de bouwwereld is veel animo om door te pakken met het gescheiden inzamelen van kunststoffen op bouw- en sloopplaatsen. Een van de kansrijke initiatieven is het hergebruik van PIR/PUR-isolatieplaten. Hoewel het laaghangende fruit wel is geplukt ziet de bouw- en sloopsector voldoende potentie voor een betere benutting van reststromen die met name vrijkomen bij sloop en renovatie. Tot nu toe wordt slechts een kwart van het kunststof bouwmateriaal ingezameld, hergebruikt, verwerkt of gerecycled. De rest eindigt in de verbrandingsoven. Dat percentage moet en kan omhoog.
Potentieel en voordelen van PIR/PUR-hergebruik
Een van de kansrijke reststromen zijn PIR/PUR-isolatieplaten. In dit circulaire ketenproject gaat het om grootschalig hergebruik. Het voordeel is dat deze isolatieplaten al losneembaar geïnstalleerd zijn: op een spies, met een dopje, eigenlijk heel simpel. Bovendien blijft de isolatiewaarde gedurende de periode dat ze het gebouw voor decennia isoleren, ongeveer gelijk. Dat moet je echter wel kunnen bewijzen. Bovendien moet een heel kwaliteitssysteem worden opgetuigd.
Een ander relatief nadeel is dat je kunt zíen dat de platen gebruikt zijn. Dus moet de beeldvorming veranderen en moet je zorgen dat het netjes verpakt en in grote hoeveelheden bij de groothandel verkrijgbaar is. Meer weten?
Impact van isolatiematerialen op duurzaamheid en afval
Maar ondertussen stelt zich de vraag of de bouwmaterialen waarmee we isoleren, wel op alle vlakken in lijn liggen met die beoogde duurzame toekomst. Want 5 tot 12% van de totale uitstoot van broeikasgassen komt uit het ontginnen van nieuwe materialen, er bouwmaterialen van maken en bouwen en renoveren zelf. De bouwsector is daarbij verantwoordelijk voor meer dan twee derde van het afval in Europa. Om je een idee te geven: Belgische producenten verkochten in 2022 zo’n 54,5 miljoen vierkante meter isolatiemateriaal.
Isolatieplaten komen in huizen terecht. Maar die huizen moeten na verloop van tijd weer gerenoveerd of aangepast worden. “Het is belangrijk hoe je isolatie in je gebouw plaatst”, stelt Karen Allacker, experte duurzaam bouwen aan de KU Leuven. “Als je isolatiematerialen spuit of aaneenlijmt, krijg je de materialen er achteraf niet meer op een volwaardige manier uit. Hergebruik is dan niet meer mogelijk.” Gespoten PUR is dus een no-go. “Daar bestaan vandaag oplossingen voor”, stelt Dirk Vermeulen van Recticel.
Technische en juridische context voor recycling en verbranding
“We proberen aannemers te enthousiasmeren om de platen niet te verlijmen in een plat dak, maar te werken met geballaste of mechanisch bevestigde systemen. Vandaag is PUR/PIR een stoorzender bij recyclage van andere materialen, zegt OVAM-woordvoerder Jan Verheyen: “Wanneer PU-platen tussen harde lagen zitten, zoals bij vloeren of sandwichpanelen, zijn ze moeilijk selectief te slopen en te scheiden.”
Eens PU-platen in een gebouw zitten, behouden ze hun eigenschappen zolang het gebouw in gebruik is. Maar de platen in een volgende stap hergebruiken of recycleren, dat ligt in België voorlopig moeilijk. “Vandaag belandt het grootste deel van de gebruikte PU-platen in de container met gemengd bouw- en sloopafval. Maar zouden deze platen in theorie gerecycleerd kunnen worden? Vandaag zijn er eigenlijk geen goede recyclageoplossingen voor de isolatieplaten die vrijkomen. Recyclage ligt dus niet voor de hand. Het is vandaag nog vaak een belastend, duur proces.”
Schadelijke stoffen worden een probleem wanneer de isolatiepanelen afval worden. Lange tijd werd gedacht dat het recyclen van PU-isolatiemateriaal bijna onmogelijk was. Nu heeft het Nederlandse bedrijf InSus een methode bedacht om dit materiaal toch te recyclen, zodat het niet meer op de afvalberg terecht komt en een hoogwaardige grondstof vormt voor nieuwe isolatiematerialen. InSus produceert zelf PIR-isolatieplaten voor spouw- en platdak isolatie met behulp van het gerecyclede materiaal. “Het opnieuw inzetten van PU-isolatiematerialen is heel bijzonder. Dat gebeurt nergens anders op de wereld.”
De productiefaciliteit van InSus is nog niet helemaal gereed. “Het is geen klein gebouw, circa 29.000 m2. Die grote schaal is nodig om het verwerken van het afval op termijn winstgevend te maken.” Voor de productie van gerecyclede sandwichpanelen werkt InSus samen met FALK Bouwsystemen. “Wij produceren sandwichpanelen. Daar zit PIR in voor de isolatie. Dat isoleert extreem goed, maar het heeft ook nadelen. Het is namelijk moeilijk recyclebaar.” De CradleCore® sandwichpanelen van FALK bestaan voor het grootste deel uit gerecycled materiaal en zijn 100% recyclebaar, met een terugnamegarantie voor eindgebruikers.
De CradleCore® panelen zijn ongeveer 5% duurder, maar doordat wij administratief kunnen aantonen dat deze panelen gerecycled worden, heeft de eindgebruiker interessante belastingtechnische voordelen. De MIA en VAMIL-regelingen van de Rijksoverheid bieden hierbij fiscale stimulansen. “We halen een goede milieuscore. We sluiten de cirkel en dat heeft ook economische voordelen.”
De klant profiteert van een lagere schaduwprijs en kan de panelen laten ophalen door InSus. Het exacte recyclingsproces blijft een bedrijfsgeheim, maar het komt erop neer dat staal en aluminium uit de platen worden gescheiden en elders gerecycled. Het PU-isolatiemateriaal wordt eruit gehaald en vermalen zodat de gassen kunnen ontsnappen; vervolgens wordt er nieuw materiaal gemaakt mits oorsprong voldoet. Er is een volledig gesloten proces ontwikkeld waarbij geen gassen ontsnappen en CO2-besparing kan worden aangetoond.
Wet- en regelgeving en kwaliteitsborging
Het plan beschrijft hoe bedrijven PUR/PIR-isolatieplaten moeten verwerken en wat de aandachtspunten zijn. Het bevat het toetsingskader voor het bevoegd gezag voor het vergunnen van het verwerken van deze afvalstoffen en het toetsingskader voor het toestaan van grensoverschrijdend transport door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De primaire doelgroepen zijn zowel bedrijven die deze afvalstoffen verwerken of grensoverschrijdend transporteren als het bevoegd gezag dat toestemming moet verlenen.
1. PUR/PIR isolatieplaten geproduceerd vóór 2004 bevatten doorgaans CFK’s en HCFK’s. 2. Om materialen beschikbaar te houden voor de economie is het van belang afvalstoffen hoogwaardig te verwerken. 3. Het toetsingskader Grensoverschrijdend transport en EVOA-nEVOA-regelingen worden toegepast bij het overbrengen van afvalstoffen. 4. PUR/PIR-isolatieplaten bevatten blaasmiddelen; de voorschriften rondom ozonlagen en F-gassen gelden bij sloop en renovatie.
- Verwerking en scheiding van materialen moet voldoen aan minimumstandaarden in Bal en aan de regels voor mengen van afvalstoffen.
- Voor productieafval gelden aparte voorschriften; mengen met andere afvalstoffen vereist vergunning wanneer mogelijk, afhankelijk van de verwerkingslocatie en eindtoepassing.
- Gestructureerde afvalstromen en rapportage zijn mogelijk: om interne audits en duurzaamheidsverslagen te ondersteunen.
Praktische kijk op sloop en renovatie met PIR/PUR
Bij sloop- of renovatieprojecten komen vaak grote volumes PIR- of PUR-(sandwich)panelen vrij. Het is zonde om deze materialen te storten of te verbranden omdat ze waardevolle grondstoffen bevatten. Insus maakt het mogelijk om deze stromen projectmatig te recyclen. Als sloper zet je hiermee een stap naar een circulaire toekomst. De fabriek in Duiven heeft een recyclingcapaciteit van 20.000 ton per jaar. InSus werkt samen met andere bedrijven om afvalmateriaal in te nemen en te hergebruiken.
Belangrijk is de beschikbaarheid van een volledig op elkaar afgestemd systeem voor inzameling, scheiding en verwerking. De regelgeving vereist duidelijke rapportage over wat wordt ingezameld en gerecycled, wat ook kan helpen bij duurzaamheidsrapportages.
Beschikbare opties en toekomstperspectief
Er zijn op dit moment drie hoofdmethoden voor PIR isolatieafval: mechanische verwerking, chemische recycling en energieterugwinning. Chemische recycling is technisch mogelijk maar nog niet commercieel beschikbaar in Nederland. Bij energieterugwinning heeft PIR een hoge calorische waarde en kan het als brandstof dienen in afvalverbrandingsinstallaties. Voor een duurzamere toekomst ligt de focus op hogerwaardig hergebruik en chemische recyclage, mits logistiek en zuiverheid van de afvalstroom gegarandeerd kunnen worden.
Ook de biocirculaire en CO2-gerichte ontwikkelingen leveren kansen op. Sommige FL-account-initiatieven gebruiken bijvoorbeeld CO2 als grondstof in PU-schuim. PIR blijft echter technisch uitdagend door de gesloten celstructuur en additieven die brandvertragend werken. Desondanks zijn er concrete stappen richting meer hergebruik en recycling in Europa en België, mede dankzij regelingen zoals MIA/VAMIL en groenprojecten.
tags: #tweedehands #pur #isolatie