Universiteit Utrecht wil vier van haar gebouwen in het historische stadscentrum samenvoegen tot het Onderwijscentrum Binnenstad. DP6 architectuurstudio presenteert het voorlopig ontwerp, waarin een nieuw atrium met houten boogstructuur zorgt voor de fysieke verbinding van de herontwikkelde gebouwen.
Nabij de Dom ligt een flink aantal universiteitsgebouwen van Universiteit Utrecht. Deze worden aangeduid als het Transcluster, naar de Trans: één van de straten waaraan de universiteit haar gebouwen heeft. Dit cluster miste nog een generiek onderwijsgebouw dat verschillende faculteiten verbindt en ondersteunt: een centraal en uitnodigend gebouw dat ruimte biedt aan project- en werkgroepruimten, zelfstudieplekken en een collegezaal, naast informelere ontmoeting en samenwerking.
Vier panden herontwikkelen voor een gezamenlijk onderwijscentrum
Om die plek te creëren wil de universiteit vier van haar gebouwen, gelegen tussen de straten Achter de Dom en Achter Sint Pieter, herontwikkelen en verbinden. Het betreft drie rijksmonumentale panden: een tweebeukig dwarshuis waarvan de bouwstructuur uit 1650 stamt, een van oorsprong bankgebouw uit 1911 met opvallend trapgeveltje en een vrijstaande conciërgewoning uit 1912. Deze gebouwen worden gerenoveerd. Het vierde pand betreft een universiteitsgebouw uit 1958; dit gaat plaats maken voor nieuwbouw.
De renovatie, nieuwbouw en verbinding van de vier gebouwen moet in het gewenste onderwijscentrum resulteren. Het ontwerp zet in op een helder gestructureerd complex, dat bovendien goed is verbonden met de straat en onderdeel uitmaakt van de historische binnenstad.
Bestaande blijft afleesbaar en unieke verbindingsstructuur
Het ontwerp van DP6 voorziet tussen de vier gebouwen in een verbindende houten boogstructuur, “als een licht en transparant ‘atrium’ of ‘oranjerie’”, legt het architectenbureau uit. Hierdoor blijft de open ruimte tussen de gebouwen afleesbaar. Een op de historische context geïnspireerde poort symboliseert de verbinding: tussen studenten, docenten, onderzoekers en gasten, tussen onderwijs en onderzoek, tussen de universiteit en de stad. In letterlijke zin verbindt de boogstructuur de vier gebouwen en creëert ze een doorsteek tussen Achter de Dom en Achter Sint Pieter. De boogstructuur respecteert de bestaande gebouwen en zorgt dat ze afzonderlijk afleesbaar blijven, zonder dat ze zichzelf wegcijfert, stelt DP6. De structuur werkt als een ruggengraat in het Onderwijscentrum en voegt tegelijkertijd een nieuwe tijdslaag toe. De boogstructuur wordt gemaakt in hout en zichtbaar demontabel door ornamentele verbindingen.
Nieuwe entrees en nieuw gebouw
Het architectenbureau positioneert de nieuwe hoofdentree zichtbaar en helder aan Achter Sint Pieter in de vorm van een driedelige, opengewerkte poort. Op deze plek heeft vroeger ook een muur met poort gestaan. Aan de zijde van de Dom benadrukt een enkele tuinpoort de nevenentree in de trapgevel. Het ontwerp van het te vervangen gebouw uit de jaren 1950 refereert in zowel materialisatie als geleding aan de oorspronkelijke bebouwing in de straat, vertelt het architectenbureau. De nieuwbouw krijgt een klassieke opbouw van plint, midden en kroon, met boogramen, erkers en bijzondere metselpatronen. Aan de binnenzijde krijgt het nieuwe gebouw een grote mate van flexibiliteit, met het oog op verschillende gebruiksmogelijkheden in de toekomst. De bestaande gebouwen worden gerenoveerd, waarbij wordt uitgegaan van de bestaande ruimtelijke en monumentale kwaliteiten, aldus DP6.
Ontwerpteam en fase
Het ontwerpteam heeft zijn voorlopig ontwerp voor het project gepresenteerd. Na beoordeling door Universiteit Utrecht en presentaties aan omwonenden en andere belanghebbenden gaan de architecten en andere betrokkenen over tot het definitief ontwerp. Op 23 september 2024 heeft de Universiteit Utrecht een belangrijke stap gezet in de duurzame transformatie van het iconische Van Unnikgebouw, met de officiële opdrachtverstrekking aan het integrale ontwerpteam onder leiding van Mecanoo. Het project Uniek draait niet alleen om de herontwikkeling van het Van Unnikgebouw, maar ook om het creëren van een levendig centrum op de campus. Rond het gebouw wordt een bruisend campusgebied ontwikkeld, met onder andere ruimte voor horeca, studiewerkplekken en grote ontmoetingsruimtes.
De geplande aanpassingen aan de campus moeten ervoor zorgen dat het gebied uitnodigt tot ontmoeting en beweging. Tijdens de ceremonie benadrukte Margot van der Starre, Vicevoorzitter College van Bestuur Universiteit Utrecht, hoe dit project perfect aansluit bij de ambities van de universiteit op het gebied van duurzaamheid en vooruitstrevendheid. “Onze reis naar dit moment kent een rijke geschiedenis. De vijf gouden regels voor de herontwikkeling onderstrepen de ambitieuze doelen: het Van Unnikgebouw moet een functionele onderwijs-, onderzoeks- en kantooromgeving worden die de levendigheid van het centrumgebied versterkt, ontmoeting en samenwerking stimuleert, energieneutraal is en herontwikkeld wordt met circulaire en gezonde bouwtechnieken.”
Mecanoo, bekend om hun expertise op het gebied van duurzame architectuur, werd als hoofdontwerper gekozen vanwege hun visie die perfect aansluit bij de ambities van de UU voor het Van Unnikgebouw en het gebied er omheen. De samenwerking met Mecanoo is van cruciaal belang in het waarmaken van de ambities. Mecanoo is een gerenommeerd Nederlands architectenbureau dat bekend staat om zijn innovatieve en contextueel gevoelige ontwerpen. Ze leggen de nadruk op het begrijpen van de omgeving waarin hun gebouwen staan. Ze houden rekening met de cultuur, geschiedenis en sociale behoeften van een gebied, wat leidt tot gebouwen die naadloos aansluiten bij hun omgeving. Markant voorbeeld project is de bibliotheek van de TU Delft met zijn innovatie ontwerp, dat de grenzen tussen architectuur en landschap vervaagt. Maar ook De Nederlandse Bank wat een vergelijkbare grootschalige en duurzame renovatie is als gepland staat voor het Van Unnikgebouw.
De herontwikkeling van het Van Unnikgebouw is geen nieuw idee. Het gebouw was al leeg toen er in 2019 werd besloten om het pand volledig te transformeren. Sindsdien zijn er meerdere projecten afgerond, waaronder de sloop van de laagbouw en de ontmanteling van de loopbruggen. Nu de samenwerking met Mecanoo officieel is, kan de volgende fase van dit ambitieuze project van start gaan. Gezien de ervaring van Mecanoo in duurzame en innovatieve architectuur, zal het ontwerpteam een integraal ontwerp maken dat niet alleen esthetisch aantrekkelijk is, maar ook technologisch vooruitstrevend en milieuvriendelijk.
In 1986 maakte OMA het stedenbouwkundig plan voor het universiteitsterrein De Uithof in Utrecht. Sindsdien is op De Uithof een verzameling bijzondere gebouwen gerealiseerd. Zelf ontwerpt OMA het Educatorium. Het centraal gelegen gebouw vormt de verbinding tussen Transitorium I en het Willem C. In het Educatorium zijn twee collegezalen, een met 400 zitplaatsen en een met 500 zitplaatsen, drie tentamenzalen met plaats voor 150, 200 en 300 personen, een kantine en een fietsenstalling gehuisvest. Hellende vloeren vormen de collegezalen. Onder deze collegezalen is de kantine gesitueerd met capaciteit voor 950 personen. Het Educatorium heeft conceptueel grote overeenkomsten met een eerder niet uitgevoerde ontwerp van OMA, de Jussieu bibliotheek en Villa VPRO van MVRDV. Het gebouw heeft een draagstructuur van gewapend beton. De gevel aan de Leuvenlaan bestaat uit een glazen schil. De dichtsbijzijnde bushalte Heidelberglaan bevindt zich op de Heidelberglaan. Deze bussen vertrekken elke 3-5 minuten. De busreis duurt ongeveer 15 à 20 minuten. Je kunt uitstappen bij de halte Heidelberglaan. Je komt De Uithof aan de noordzijde via de Universiteitsweg binnen. De gebouwen staan met borden aangegeven. Je gaat een aantal maal bij de verkeerslichten rechtdoor, en vervolgens bij de t-splitsing rechtsaf. Naast de Universiteitsbibliotheek is een parkeergarage waar je (betaald) kan parkeren. De ingang van de parkeergarage is aan de achterkant van het gebouw, aan de Cambridgelaan 108.
Educatorium: verlichting en behoud van erfgoed
UNIVERSITEIT UTRECHT plaatst LED voor optimale leeromgeving. Hoe kunnen we architecturaal erfgoed bewaren en tegelijkertijd aanpassen aan de normen van vandaag de dag? Het was dé uitdaging bij de renovatie van de LED verlichting in het Educatorium van de Universiteit Utrecht. Het gebouw dateert uit 1995 en herbergt onder andere twee college- en drie tentamenzalen.
In 2020 startte Universiteit Utrecht een renovatietraject en werd de verlichting van het Educatorium vernieuwd om aan de hedendaagse eisen te voldoen. Om een optimale leeromgeving voor studenten te creëren werd met behulp van verschillende LED armaturen een verlichtingssterkte van 750 lux in alle tentamen- en collegezalen gerealiseerd. Daarmee werd bovendien ook het unieke ontwerp van de verschillende ruimtes benadrukt.
Het Educatorium is opgedeeld in meerdere zalen. Tentamenzaal ‘Gamma’ kent een grote oppervlakte, waarbij het plafond en de door de architect ontworpen armaturen bewaard moesten blijven om de unieke sfeer te behouden. Collegezaal ‘Megaron’ en tentamenzaal ‘Beta’ zijn uitgelicht met nieuwe LED armaturen. Door verlichtingslijnen en plafond inbouwarmaturen te plaatsen in de kleur van het plafond, gaat het licht discreet op in de ruimte. Zo ontstaan er lichte werk- en educatieruimtes met een rustgevende atmosfeer.
Om niet enkel een aangename, maar ook veilige leeromgeving te garanderen zijn in het hele gebouw signaleringsarmaturen geïnstalleerd. In dit onderwijsverzamelgebouw zijn tentamenzalen, twee grote collegezalen en een pauzeruimte annex restaurant gecombineerd. De functies zijn ondergebracht in een omhullende doos waarbinnen door het gebruik van hellingbanen en schuine vloeren een continue ruimte is ontworpen. Binnen deze ruimte zijn de twee collegezalen als aparte volumes vormgegeven: een glazen ovaal en een betonnen/stalen rechthoek. De oplopende vloeren van de collegezalen krullen zich aan het eind van de zalen om en lopen als daken boven de zalen terug om uiteindelijk de vloer van de grote tentamenzaal te vormen. De doorsnede van deze continue beweging van vloer naar wand naar dak is in de glazen gevel zichtbaar gemaakt.
Op 24 oktober 1997 opende het Educatorium officieel de deuren. Over de architectuur waren de meningen verdeeld, maar over de collegezalen waren de meeste docenten en studenten zeer te spreken. De akoestiek en audiovisuele mogelijkheden werden geroemd. De bouw werd gestart in 1992 en opgeleverd in 1995 door ABT en BAM onder leiding van Rob Nijsse. Het Educatorium bevat twee collegezalen (Theatron en Megaron) en drie tentamenzalen, een kantine en een fietsenstalling. Het gebouw is een centrum voor ontmoetingen en studie, met een opvallende glazen gevel langs Leuvenlaan.
De renovatie en herbestemming van het Educatorium vormen een precedent voor het behoud van erfgoed en tegelijk hedendaagse voorzieningen. De combinatie van oud en nieuw blijft een generieke lijn in de transformatie van de Uithof en het Binnenstad-schoolgebied.
tags: #uithof #educatorium #verbouwing