Van de Gevel Valkenswaard: historie en diensten langs de Kempen en beyond

Het gebied van Borkel en Schaft heeft een rijke geschiedenis als knooppunt van handelsroutes en pelgrims. In de dertiende eeuw liep er al een belangrijke handelsroute van Antwerpen naar Keulen en van Den Bosch naar Hasselt, waardoor Borkel en Schaft gunstig lag als ontmoetings- en doorvoerplek voor voerlui en handelaren. De Achterste Brug herinnert met een oude boerderij aan de postweg van Breda naar Maastricht en de achtkantige schoorsteen wees ooit de weg naar deze halteplaats. Handelslui reisden vaak alleen of in compagnie, om beter beveiligd te zijn tegen roofovervallen.

Historische kernpunten: teuten, bevolking en kerkelijke scheiding

Eveneens waren de Borkelse families Heuvel en Verweijen bekend als kaasteuten, en voorts leefden koper- en eggelteuten als reizende handelaars. In de late 18e eeuw telde Borkel circa 251 inwoners terwijl Schaft eind 18e eeuw ongeveer 198 zielen telde. De bewoners van Borkel verdienden zich voornamelijk met akkerbouw, terwijl in Schaft ook teuten woonde die in compagnieën opereerden en een Teutenkermis hielden.

In 1810 werden de twee kerkdorpen Borkel en Schaft samengevoegd tot één gemeente, volgend op hun eerdere deel in Bergeijk. De eerste eigen gemeentehuisjes ontstonden in 1857 en uiteindelijk vestigde zich in 1917 het derde raadhuis tegenover de boterfabriek. Op 1 mei 1934 voegden Borkel en Schaft zich samen met Dommelen bij Valkenswaard om zo de gemeente Valkenswaard te vormen. In de Kerkgeschiedenis splitsten Westerhoven, Dommelen en Borkel zich in 1444 van Bergeijk; in de Sint Antoniuskapel uit 1789 ligt de oudste documentatie vast van de Kapel te Borkel met het Huis van den Pastoor.

Kerkelijke en kapelale evolutie

De kapel van Westerhoven, later aangeduid als parochie, werd een zelfstandige eenheid met Dommelen en Borkel als nevenkerken. De kapel op de Schaft, gewijd aan Sint Petrus’ Banden, werd waarschijnlijk tussen 1500 en 1520 opgericht en trok eigen pastoor, ondanks de nabijheid van Borkel. De Sint Antoniuskapel werd in 1836 vervangen door een grotere kerk gewijd aan de H. Servatius aan het Mgr. Kuijpersplein in Borkel. De Vrede van Münster (1648) leidde tot sluiting en herbestemming van veel katholieke gebedshuizen; de kapel van Schaft werd na sluiting herbestemd als opslagplaats. De middeleeuwse Sint-Petrusklokje uit de kapel van Schaft werd later geplaatst in de Achelse Kluis.

In 1840 werd J. Dobbelsteen bouwpastoor, en in 1847 werd de kerk in Borkel gebouwd; de kerk onderging uitbreidingen na de Tweede Wereldoorlog, met wederopbouw in 1947 onder pastoor Goijarts. Pelgrims bezochten Borkel en Schaft rond 1900, vooral naar Sint Antonius Abt, en op 17 januari werd gebeden om gevrijwaard te blijven van veeziektes; jaarlijks vond een jaarmarkt plaats met vee en houthandel. Ook zijn er Mariakapellen in Borkel en Schaft; de Mariakapel aan de Sportstraat werd in 1922 verhuisd naar de andere kant van de weg.

Natuur en economische structuren door de eeuwen heen

Historisch gezien kende de Dommelstreek watermolens zoals genoemd op Blaue-kaarten uit 1644 en studies van kostbaar bezit. Voorafgaand aan de graanwindmolen Sint Antonius-Abt, in 1865, waren er pogingen tot de bouw van koren- en boekweitmolens, maar pas in 1865 werd de graanwindmolen daadwerkelijk ingezet. De molen, later ontdekt door de familie Loos, bleef tot 1912 in eigendom van twee generaties Loos en daarna door opvolging. De molen werd in 1967 gerestaureerd en staat sindsdien op de rijksmonumentenlijst, bemalen door vrijwilligers. Een kruikje oud kruidenbitter wordt verkocht tijdens openstellingen ter ondersteuning van de Stichting molen St. Antonius Abt.

Een belangrijk cultureel evenement is de Pinksterrit, ontstaan uit de Postiljonrit en later hernoemd naar Pinksterrit. De tocht trekt nationale en internationale belangstelling en biedt een gezellige samensmelting van koetsen en rijtuigen in authentieke kledij, met een lange pauze in het centrum van Borkel. Lokale evenementen in Valkenswaard en omstreken worden druk bezocht en nader informatie is verkrijgbaar bij Infopunt Dorpsstraat.

Bedrijfsgeschiedenis: Van de Gevel Valkenswaard

Van de Gevel Valkenswaard is actief in renovatie en onderhoud met specialisatie in Kempische bouwtradities. Het bedrijf biedt gevelrenovatie, gevelreiniging, zandstralen, stoomreinigen, impregneren en voegwerkvervanging, met aandacht voor het behoud van authentieke materialen zoals natuursteen en hout. De firma combineert traditionele Kempische bouwkunde met moderne duurzame technieken en werkt VCA-gecertificeerd. De organisatie voert wandelingen door de Kempen en biedt gratis inspecties vanaf 50 m².

De gevelelementen worden in nauwe samenspraak met welstandscommissies aangepakt, rekening houdend met monumentale panden. Gezichtspunten zoals vochtregulatie en ademende materialen staan centraal in de keuzes voor impregnering en voegwerk. De dienst Gevelreiniging richt zich op mos, algen en biologische aangroei, waarbij milieuvriendelijke en biodegradeerbare producten worden toegepast, vooral nabij natuurgebieden als de Malpie en Valkenhorst. Gevel Zandstralen worden aangepast aan Kempische bouwstijlen, met aandacht voor stofvrij werken en behoud van authentieke baksteen. Gevel Stoomreinigen biedt chemievrije reiniging voor kwetsbare materialen, terwijl Gevel Impregneren bescherming biedt tegen vocht en de natuurlijke uitstraling behoudt. Voegwerkvervanging is afgestemd op historische kalkmortel en moderne mortels, met kleurmatching en aanpassing aan klimaat.

Het dak speelt een sleutelrol: Dakrenovatie bestrijkt zowel rietdekken als moderne dakpannen en integreert energiezuinige maatregelen. Dakreiniging voorkomt verstopping door bladval en mos, met aandacht voor dakgoten nabij bomen. Schoorsteen Renovatie combineert traditionele schoorstenen met moderne veiligheidsmaatregelen en RVS-voeringen, met oog voor Kempische klimaateisen en monumentale afstemming met welstandscommissie. De toekomst van Van de Gevel Valkenswaard ziet een uitbreiding met twee aardappelbewaar-schuren en opvolging door de zonen René en Mark, die beiden al relevante ervaring hebben opgedaan aan Wageningen Universiteit en Helicon Opleidingen Boxtel respectively. De bedoeling is om het bedrijf te laten groeien en door te geven met vijf jaar ervaring op zak, waarna een overname kan volgen.

Samenvatting van diensten en toonaangevende kenmerken

• Gevelrenovatie: combinatie van Kempische bouwtradities en duurzame technieken.
• Gevelreiniging en Gevel Zandstralen: zachte technieken, milieuvriendelijke materialen en behoud van historisch karakter.
• Gevel Stoomreinigen en Gevel Impregneren: chemievrije reiniging en ademende, siliconenvrije bescherming.
• Voegen Vervangen: kleurmatching en traditionele kalkmortel tot flexibele moderne mortels.
• Dakspecialist en Dakrenovatie: van riet tot moderne dakbedekking met energiebesparing.
• Daksreiniging en Schoorsteen Renovatie: preventie van verstoppingen en behoud van authenticiteit.
• Pelgrimservaring en lokale erfgoedcontext: respect voor Kempense tradities en landschappelijke integratie.
• Toekomstdoel: uitbreiding met aardappelbewaar-schuren en opvolging door de zonen van de eigenaar.

De geschiedenis van Borkel en Schaft toont een patroon van artisanale vakkennis en robuuste gemeenschapsstructuren die vandaag tot uitdrukking komen in de gespecialiseerde dienstverlening van Van de Gevel Valkenswaard. De combinatie van erfgoed en innovatie vormt een unieke bijdrage aan de bouw- en onderhoudscultuur in de Kempen, met aandacht voor zowel historische authenticiteit als moderne duurzaamheid.

tags: #van #de #gevel #valkenswaard