Anatomie venieuze afvoer darmen en de invloed van vernauwingen in de spijsverteringsslagaders

Onze buikorganen (o.a. maag, lever en darmen) krijgen bloed via drie spijsverteringsslagaders: De truncus coeliacus De arteria mesenterica superior De arteria mesenterica inferior. Die drie slagaders zijn zijtakken van de grote buikslagader (aorta abdominalis) en zijn onderling met elkaar verbonden. Een vernauwing van die slagaders kan de bloedtoevoer naar het spijsverteringsstelsel verstoren.

De drie slagaders verschaft elke aftakking belangrijke bloedvaten zoals de a. hepatica communis die de lever voorziet, en de a. mesenterica superior en inferior die respectievelijk het grootste deel van de dunne en de dikke darm van bloed voorzien. Er bestaan veel anastomosen tussen de takken zodat de doorbloeding kan worden gehandhaafd; echter bij meerdere vernauwingen en weinig verbindingen kan de doorbloeding in gevaar komen. De slagader wordt meestal geleidelijk afgesloten, wat leidt tot zuurstoftekort in de buik (chronische mesenteriële ischemie), met buikpijn na elke maaltijd (angor abdominalis).

Oorzaken en risicofactoren

De vernauwing is aangeboren of ontstaat op latere leeftijd. Heel vaak is de vernauwing het gevolg van slagaderverkalking. Soms wordt de slagader ook vernauwd door uitwendige druk van een abnormale streng in de buik (ligamentum arcuatum) of spiergroep, wat we ligamentum arcuatum syndroom noemen. Soms worden zijtakken plots afgesloten door trombose, embolie of scheur, wat plotselinge hevige buikpijn geeft en snelle behandeling vraagt.

Risicofactoren omvatten onder meer leeftijd (Angor abdominalis komt meestal voor tussen 50 en 70 jaar), roken en een ongezonde levensstijl. Vrouwen hebben er vaker last dan mannen. Daarnaast hebben patiënten met vernauwde spijsverteringsslagaders vaak ook vaatproblemen elders (kransslagaders, hart of benen) of een voorgeschiedenis van vaatoperaties.

Symptomen

Het zuurstoftekort in de buik veroorzaakt buikpijn na elke maaltijd. In het begin na een grote maaltijd, maar later ook na kleinere. Pijn ligt nabij de maag en kan uitstralen naar de rug. Andere klachten kunnen diarree, braken of misselijkheid zijn. Door pijn durft men vaak niet meer te eten en verliest men gewicht. Klinisch onderzoek kan ruis in de buik tonen.

Diagnostiek

De diagnose is niet eenvoudig; andere aandoeningen kunnen vergelijkbare klachten geven. Een vermoeden ontstaat bij pijn na de maaltijd of bij aanwezigheid van risicofactoren. Diagnostiek gebeurt vaak met duplexonderzoek (echobeelden van de bloedvaten) of angiografie (röntgenfoto’s van de bloedvaten, meestal angio-CT).

Behandeling

Om het zuurstoftekort op te lossen moet de vernauwing of verstopping verholpen worden. De meest geschikte behandeling hangt af van de oorzaak en van de medische toestand van de patiënt. Bij vernauwing van de spijsverteringsslagaders door slagaderverkalking kan percutane translumineale angioplastie (PTA) met plaatsen van een stent de eerste keuze zijn. Hierbij wordt de vernauwing opengedrukt via de lies- of armslagmaar en wordt de buik niet geopend; vaak onder plaatselijke verdoving. Na de procedure mag direct weer gegeten worden als er geen complicaties zijn.

Als endovasculaire behandeling niet mogelijk is, wordt gekozen voor een bypassoperatie. De buik wordt geopend om de afgesloten slagader te bereiken en een overbrugging aan te leggen, vaak met een ader uit het been of met kunststof. Na een bypass zijn bloedverdunners vaak noodzakelijk, soms levenslang of voor een bepaalde periode. Eén maand na ontslag volgt controle op de polikliniek.

Specifieke vertakkingen en hun betekenis

In de buikholte vertakt de aorta abdominalis zich in meerdere belangrijke arteriële paden. De truncus coeliacus voorziet de bovenbuik van bloed en splitst onder meer in de a. splenica (miltrijke veneux) en de a. hepatica communis die verder de lever en galblaas van bloed voorziet. De a. hepatica propria en de a. gastrica dextra leveren onder andere bloed aan de lever en de maag waardoor anastomosen met de a. gastrica sinistra ontstaan. De a. gastroduodenalis vertakt zich in de a. gastroomenta leidend tot bloedvoorziening van het omentum en de grotere curvatuur. De a. mesenterica superior geeft onder andere de aa. jejunales en ileales en de a. colica media en dextra die kolon transversum en ascendens van bloed voorzien. De a. mesenterica inferior voorziet het laatste deel van de dikke darm en het rectum, met a. colica sinistra, aa. sigmoidales en a. rectalis superior; het laatste deel rectum heeft bloedtoevoer van de a. rectalis inferior.

Een plotse afsluiting van een slagader (acute mesenteriële ischemie) vereist snelle behandeling; een deel of de gehele darm kan afsterven afhankelijk van de duur en omvang van het zuurstoftekort. Een chronische mesenteriële ischemie door vernauwingen vereist vaak stenting of bypass en controle van risicofactoren.

Infographic: Anterieure en posteriore veneuze drainage van darm en lever

Andere relevante groepen & varianten

Poortadertrombose is de meest voorkomende vorm van buikvene trombose. Mesenteriale trombose komt voor bij circa 3 op 100.000 mensen per jaar. Een trombose in een verwijderbaar vat van de lever is zeldzaam. Buikvene trombose kan levensgevaarlijk zijn en vereist vaak antistollingsmiddelen en soms ziekenhuisopname of operatie.

In medische praktijk kan de combinatie van vernauwingen in meerdere spijsverteringsslagaders leiden tot complexere doorbloedingproblemen en vereist multidisciplinaire aanpak met beeldvorming, interventionele radiologie en chirurgie.

tags: #veneuze #afvoer #darmen