In april wordt gestart met de transformatie van het voormalige Girokantoor in Leeuwarden naar een woongebouw. Het uit 1973 stammende gebouw, dat oorspronkelijk is ontworpen door Abe Bonnema, gaat vanaf eind dit jaar plaats bieden aan 59 appartementen. EVA architecten heeft het transformatieontwerp gemaakt.
Het oude Girokantoor, beter bekend als Het Verlaat, staat net iets buiten het stadscentrum, maar behoort wel tot de ‘landmarks’ van Leeuwarden. Het gebouw heeft een herkenbaar silhouet van een horizontale plint en een voor Nederland vrij bijzondere betonnen paddenstoelconstructie. De laatste jaren stond het pand leeg, waar het eerder al zijn solitaire karakter heeft verloren.
Dat laatste komt doordat er met Nijderbij (1982) en de Zwei (1990) twee nieuwe gebouwen naast werden gebouwd, waarmee Het Verlaat uiteindelijk werd samengevoegd tot een campus voor de Postgiro, later ING. De plint, die was verbonden met het naastgelegen gebouw, wordt bij de transformatie weer vrijgespeeld door delen te slopen (dat proces is nu gaande). De plint wordt gerenoveerd en enkele delen die waren verdwenen weer aangeheeld, zodat het oorspronkelijk silhouet van het gebouw zoveel mogelijk in ere wordt hersteld. In de plint komt straks een commerciële functie.
Gevel en indeling
Ook het hogere deel van het gebouw behoudt zijn karakter. De karakteristieke dragende betonnen verticale delen blijven behouden. De horizontale gevel daarachter wordt vervangen door een gevel die in uitstraling de oude zoveel mogelijk benadert, maar wel voldoet aan de daglicht- en isolatie eisen van nu. De dakopbouw, die door Bonnema is ontworpen als een verlenging van de kern omdat hij de toren oorspronkelijk enkele lagen hoger wilde bouwen, gaat plaats bieden aan het penthouse van twee verdiepingen. Het 206 m2 omvattende penthouse biedt een panoramisch zicht, met een reikwijdte tot aan de Wadden. Ook beschikken de bewoners over een rondlopend terras van 140 m2 en nog eens een dakterras op het penthouse zelf van 92 m2.
De verdiepingen krijgen een nieuwe indeling rond de bestaande kern, met appartementen in verschillende oppervlaktes van 57 tot 118 m2. De liften en trappenhuizen blijven behouden, verder zijn er volgens EVA architecten door de wisselende huisstijlen van ING weinig oorspronkelijke interieurelementen overgebleven. Wel is er rond de kern op de begane grond nog kunst aanwezig van Marte Röling. Deze wordt aan drie zijden gerestaureerd, aan de zijde waar de entree voor de toren komt krijgt dit een plek in die nieuwe entree. Ook de ‘tekenende hand’ aan de gevel, eveneens gemaakt door Röling, wordt gerestaureerd en teruggeplaatst.
Cultuurhistorisch kader
Een cultuurhistorisch rapport van architectuurhistoricus Leon Sebregts diende als uitgangspunt voor de transformatie, meldt EVA architecten. Ook is het ontwerp gespiegeld bij De Zwarte Hond, waar het bureau van Abe Bonnema in is op gegaan na zijn dood.
Breder stedelijk plaatje
Leeuwarden verbouwt veel kantoren om naar appartementen. De Friese hoofdstad staat vierde op de lijst van de Nederlandste steden die dat het meest doen. Alleen in de drie grote steden Amsterdam, Rotterdam en Den Haag zijn meer kantoren die een woonbestemming krijgen. Het bekendste gebouw dat de afgelopen jaren een woonbestemming kreeg, is misschien wel het kantoor van verzekeraar Aegon vlak tegenover het station van Leeuwarden. Daar zitten 500 appartementen in voor studenten en andere eenpersoonshuishoudens.
In het hogere deel van de markt worden ook kantoren omgebouwd tot appartementen. Bijvoorbeeld bij Amicitia op de kop van de Wirdumerdijk en het Roemergebouw waar eerder het UWV in zat. Amicitia werd gezien als een van de lelijkste gebouwen in de stad, maar na de verbouwing ziet het er prachtig uit, met twee lagen winkels, een parkeerdek en twaalf luxe appartementen, aldus Hendrik Fokkema van makelaardij Hoekstra. De gemeente is blij met de verbouwing van deze holle kiezen in de binnenstad die de leefbaarheid van de stad vergroot, zegt wethouder Hein de Haan.
We zitten met een dubbele opgave in Leeuwarden met mensen die anders werken door digitalisering en bedrijven die meer ruimte nodig hebben. En tegelijkertijd hebben we 7.000 woningen nodig. Als we dat kunnen combineren, slaan we twee vliegen in één klap. En dat is heel goed voor de stad. Fokkema en de Haan constateren dat wonen in deze gebouwen ook erg aantrekkelijk is, de verbouwde gebouwen staan allemaal vlak bij of in het centrum. En dat is goed voor studenten, maar ook voor andere groepen bewoners.
Hoewel de gemeente positief naar de transformatie van kantoor naar woningen kijkt, wordt wel goed in de gaten gehouden of de plannen bij de stad passen. Niet alles kan een woning worden. De Haan denkt dat er op dit gebied nog wel het nodige zal gebeuren. Het KPN-gebouw dat leeg staat wordt genoemd als mogelijk hotel en woning. Om de kantoren leegstand terug te dringen stimuleert de gemeente Leeuwarden de transformatie van leegstaande kantoren naar andere bestemmingen. Dit zorgt tevens voor een positieve bijdrage aan de leefbaarheid van de wijk. Daarnaast is er nog steeds behoefte aan extra woonruimte.
Totaal Groep Groningen gespecialiseerd in verbouw, onderhoud en renovatieprojecten nam dit interessante project op zich. Twee kantoorpanden aan de Oostergoweg 3 en 5 in Leeuwarden worden omgetoverd tot 74 huurappartementen voor jongeren en starters. Faay is betrokken bij het project voor wand- en constructieoplossingen; Stiho is leverancier. Faay panelen bieden snelle plaatsing met een bio-based kern van vlas en gipskarton, met een gespouwde spouw voor geluidsisolatie. De muren zijn maatvast en de wandpanelen kunnen op verdieping worden aangeleverd.
De projectontwikkelaar Reales kocht in Leeuwarden een kantorencomplex met drie gebouwen over van ING. De kantoorgebouwen Het Verlaat, Nijderbij en De Zwei vormen samen een beeldbepalend en bekend complex nabij het centrum en het centraal station. Het Verlaat en Nijderbij staan al leeg. De woningen moeten straks voldoen aan de hedendaagse eisen. De ontwikkeling start met 180 tot 200 woningen, waarvan circa 60 procent in het betaalbare segment valt. De transformatie wordt gefinancierd met eigen vermogen en via de Transformatiefaciliteit. De eerste woningen hoopt de ontwikkelaar medio 2025 op te leveren.
Andere transformatie-voorbeelden
Aan de Emmakade in Leeuwarden transformeren we een deel van het voormalige kantoorpand Emmastate tot een complex van 30 fraaie en moderne appartementen: Nieuwe Stroom. De Vries Installatietechniek voert de installaties uit en Blue Zone Wonen is opdrachtgever. In de jaren twintig en dertig verrees een ander monumentaal kantoorensemble; de PEB kreeg in 1919 een nieuw hoofdkantoor aan de Emmakade 57, waarna in 1984 de PEB naar een nieuw kantoor verhuisde en het pand leeg kwam te staan. Nu ondergaat ook dit gebouw een transformatie.
Technische en woonconceptuele details
- De verdeling voorziet in appartementen variërend van 57 tot 118 m2, met een twee verdiepingen penthouse van 206 m2 in Het Verlaat.
- Het glazen en dragende skelet blijft grotendeels behouden, terwijl de horizontale gevel wordt gemoderniseerd voor daglicht en isolatie-eisen.
- Het plintgedeelte krijgt een commerciële functie en de erf- en entreezone wordt vernieuwd met behoud van kunstwerken van Marte Röling.
- In de bouwvolgorde worden aanpassingen gedaan aan liften en trappenhuizen; veel oorspronkelijke interieurelementen zijn verloren gegaan door eerdere transformaties.
De transformatie van dit kantoor- naar wooncomplex biedt zo een mixed-use karakter met aandacht voor cultuurhistorie, leefomgeving en hedendaagse woningbehoeften in het centrum van Leeuwarden.
tags: #verbouw #tot #appartementen #vliet #leeuwarden