Verbouwing ziekenhuis Den Helder: ontwikkelingen, fasering en verduurzaming

Het zorglandschap verandert en daarmee ook de manier waarop gebouwen ontworpen en gebruikt worden. De nieuwe plannen zijn geënt op een veranderend zorglandschap. In dit landschap is de patiënt partner en heeft zoveel mogelijk zelf de regie. Waar mogelijk wordt ‘zorg dichtbij’ en samen met huisarts gegeven. Met die visie werkt Noordwest Ziekenhuisgroep aan de vernieuwing en verbouwing van locatie Den Helder.

Faseringsplan en continuïteit van zorg

Het ziekenhuis blijft tijdens de verbouwing in bedrijf. De afdelingen worden daarom stuk voor stuk verbouwd. In het ‘faseringsplan’ staat beschreven wanneer welke afdelingen (tijdelijk) naar een andere plek in het ziekenhuis verhuizen. De patiënten, bezoekers en medewerkers van deze afdelingen worden tijdig over de verhuizingen geïnformeerd. Komt u voor een afspraak? Bij de aanmeldzuilen ontvangt u altijd het juiste, nieuwe huisnummer.

Flexibiliteit is voor ons heel belangrijk. Door de vernieuwbouw te verdelen over drie fasen spelen we in op de nog onbekende toekomst. Dit maakt ons wendbaar. Al is de vernieuwbouw een enorme puzzel. Niet alleen wat betreft de architectuur, maar ook de techniek en de mensen: onze medewerkers en de patiënten. De verbouwing is naar verwachting rond 2040 klaar. Tegen die tijd heeft het huidige ziekenhuis plaatsgemaakt voor een compleet nieuw gebouw.

Ontwerp- en besluittraject

Noordwest heeft Leeuwenkamp Architecten gecontracteerd voor het ontwerp van de verbouw van locatie Den Helder. Het Alkmaarse architectenbureau heeft veel ervaring met het ontwerp van ziekenhuizen, zoals het VUmc in Amsterdam. Het projectteam bestaat verder uit diverse adviseurs op het gebied van installaties, constructie, brandveiligheid en dergelijke. Ook medewerkers vanuit de zorg- en vastgoedafdelingen van Noordwest zijn onderdeel van het projectteam - zij kennen het ziekenhuis als geen ander.

Het ontwerpproces gaat van grof naar fijn. De basis voor het ontwerp is het ‘Programma van Eisen’ (PvE). Hierin staan de eisen en wensen om een goed werkend ziekenhuisgebouw te realiseren, zoals de benodigde hoeveelheid spreek-, onderzoek- en behandelkamers. In het schetsontwerp wordt het PvE vertaald naar de beschikbare ruimte en het budget. In het schetsontwerp laat zien dat het ziekenhuis na de verbouwing zo’n 30 procent kleiner is. Dit is een gevolg van een veranderend zorglandschap.

Het voorlopig ontwerp is een verdere verfijning van het schetsontwerp. In het voorlopig ontwerp zijn de schematische plattegronden van alle afdelingen uitgewerkt. Dit gebeurt in overleg met de betrokken afdelingen. Op 1 juli 2021 werd het definitief ontwerp voor het eerste deel van de verbouwing van locatie Den Helder gepresenteerd tijdens een online webinar. De uitwerking van het ontwerp door Leeuwenkamp Architecten stond centraal. Aan bod kwamen onder andere de vernieuwing van de gevel, een impressie van het interieur en de verduurzaming van het ziekenhuisgebouw. Een later deel van de verbouwing, betreffende de poliklinieken, is nog in ontwikkeling.

Ruimtelijke keuzes en functies

De reductie in oppervlakte is in het ontwerp terug te zien in de sloop van een groot deel van de oostvleugel (de hoogbouw rechts naast de hoofdingang, die staat aangegeven met een rode pijl). Daarbij wil Noordwest flexibeler gebruikmaken van de beschikbare ruimtes zoals spreek- en onderzoekkamers. Veel van deze ruimtes in het ziekenhuis worden momenteel niet alle dagen van de week benut. Door flexibeler gebruik en bundeling van functies ontstaat ruimte voor efficiëntere indelingen en doelgericht gebruik.

Spoedplein en afdeling acute zorg

Noordwest locatie Den Helder heeft een Afdeling acute zorg. Door de unieke manier van samenwerking tussen de SEH in combinatie met HAP, observatorium en MC zorgen we voor kortere lijnen, nieuwe collegiale samenwerkingen en de beste specialistische zorg voor de patiënt. Zo blijft de acute zorg voor Den Helder en de regio gewaarborgd.

In Den Helder hebben Noordwest en Huisartsenorganisatie Kop van Noord-Holland (HKN) de handen ineengeslagen voor efficiëntere spoedzorg. Aanleiding is de ambitie van Noordwest, HKN en zorgverzekeraars VGZ/Zilveren Kruis om ‘de juiste zorg op de juiste plek’ in praktijk te brengen. Op dinsdag 20 juni 2023 werd hiervoor het spoedplein in gebruik genomen. Op het spoedplein zijn de spoedeisende hulp van Noordwest en de huisartsenspoedpost van HKN volledig geïntegreerd.

Op het spoedplein kunnen patiënten meteen terecht bij de juiste zorgverlener. De triage van patiënten vindt plaats bij één aanmeldbalie, waarna zij een SEH-arts of een huisarts zien. Ook is er de mogelijkheid voor laagdrempelig overleg (en meekijken) tussen SEH-artsen en huisartsen. Het spoedplein maakt onderdeel uit van de afdeling acute zorg (AAZ), waardoor alle acute zorg op een plek te vinden is. De AAZ is in 2020 ontstaan door het integreren van de SEH, medium care en observatorium. Door de toevoeging van het spoedplein ontstaat een unieke combinatie.

Het spoedplein betekent een duidelijker, korter en beter zorgpad voor patiënten én effectievere inzet van medewerkers en middelen en daardoor minder druk op medewerkers. Door de volledige integratie kunnen zorgprofessionals efficiënter werken. Er wordt niet alleen gezamenlijk gebruik gemaakt van de voorzieningen, er zijn diverse kwaliteitsafspraken, werkprocessen en protocollen geïntegreerd.

Dagbehandelcentrum: samenwerking en efficiëntie

In het dagbehandelcentrum zijn meerdere disciplines ondergebracht: de ‘oude’ dagbehandeling, scopieafdeling (MDL en longgeneeskunde), chirurgie, urologie, oogheelkunde, pijncentrum en dermatologie. Het dagbehandelcentrum bevat vier behandelkamers: 2 scopiekamers, een operatiekamer die o.a. gebruikt wordt door oogheelkunde (cataractstraat) en 1 behandelkamer die voorzien is van lood in de muren. Op het verpleegdeel van het dagbehandelcentrum zijn twee 4-persoonskamers, drie 1-persoonskamers en een ruimte met 5 stoelen. Er is ook een 6-persoons uitslaapkamer voor scopiepatiënten.

De patiënt komt voor dagbehandeling binnen op één plek (er is 1 balie) en wordt dan door een van de disciplines behandeld. De werkprocessen in het dagbehandelcentrum zijn uniform en op elkaar afgestemd, waarbij er flexibel en efficiënt gebruik wordt gemaakt van de beschikbare ruimtes en middelen. Door nog meer samen te werken, houden we de zorg betaalbaar en kan de continuïteit van zorgprocessen gewaarborgd worden.

Verduurzaming en energiebesparing

Verduurzaming is een belangrijk aandachtspunt binnen de verbouw van Noordwest locatie Den Helder. De eerste stappen hierin zijn gemaakt, toen Noordwest Ziekenhuisgroep in 2016 besloot om het ziekenhuis in Den Helder voor te bereiden op de toekomst. Sindsdien zijn we gestart met het verduurzamen van de gebouwinstallaties en is het ziekenhuis aangesloten op zonne-energiepark De Dogger.

De gebouwinstallaties van een ziekenhuis zijn van vitaal belang. Ze zorgen voor een comfortabel en, heel belangrijk, veilig binnenklimaat. De installaties verbruiken veel energie. Kansen om dit energieverbruik terug te dringen, pakken we met beide handen aan. Bijvoorbeeld als installaties aan vervanging toe zijn. We onderzoeken dan: wat kan beter, wat kan slimmer, hoe kan het duurzamer?

In de afgelopen jaren zijn de gebouwinstallaties van Noordwestlocatie Den Helder verduurzaamd. Hierdoor besparen we zo’n 180.000 m3 gas per jaar. Dat is omgerekend het verbruik van zo’n 120 huishoudens (uitgaande van een gemiddeld verbruik per huishouden van 1.500 m3 gas per jaar). De 3 stoomketels die voorheen het ziekenhuis verwarmden zijn vervangen door hoog rendement (HR) CV-ketels. Hiermee realiseerden we een capaciteitsverlaging van 3.860 kW. Daar kan je omgerekend 160 woningen mee voorzien van warmte.

Door de nieuwe HR-ketels slim te verdelen over het gebouw verkortten we de transportafstand voor warm water naar bijvoorbeeld douches. Omdat het water nu onderweg minder afkoelt, hoeft het minder heet gestookt te worden. De stoomketels leverden ook stoom om de luchtvochtigheid in het ziekenhuis te regelen. Daarvoor hebben we nu een ‘stoomopwekker’. Die is veel efficiënter. Ten eerste besparen we zo jaarlijks een miljoen liter water (omgerekend het verbruik van 71 huishoudens).

Het OK-gebied heeft een eigen, nieuwe HR-verwarmingsinstallatie gekregen. Deze is een stuk efficiënter dan de stoomketels die voorheen de benodigde lucht, warmte en stoom leverden. De verwarmingsinstallatie voor het OK-gebied is 24/7 in bedrijf om te zorgen voor heel precieze klimaatcondities in de operatiekamers. Zo kan er altijd, ook bij spoedgevallen, veilig worden geopereerd.

De luchtbehandelingskasten zijn vervangen voor een duurzaam systeem met warmte- en koudeterugwinning. Het systeem verwarmt of koelt verse lucht met de lucht die voorheen rechtstreeks naar buiten werd afgevoerd. Zodoende hoeft er geen - of minder - verse lucht actief verwarmd of afgekoeld worden. Daarnaast is het volledige gebouwbeheersysteem (GBS) van de klimaatinstallaties vervangen. In combinatie met de nieuwe luchtbehandelingskasten kunnen we nu op bepaalde tijden en afdelingen de klimaatbeheersing aanpassen. Zo kan de temperatuur op sommige plekken 's nachts omlaag, terwijl het op afdelingen met 24-uursbezetting, zoals de spoedeisende hulp, behaaglijk blijft. Deze 'nachtverlaging' levert jaarlijks een besparing op van ongeveer 90.000 kWh.

Het vervangen van gebouwinstallaties is kostbaar en complex, aangezien het ziekenhuis in bedrijf blijft. Gelukkig zijn er ook eenvoudigere oplossingen om energie te besparen, bijvoorbeeld door het gebruik van energiezuinige LED-lampen.

Gevelisolatie en zonne-energie

Het ziekenhuis in Den Helder bestaat feitelijk uit drie gebouwen, die gebouwd zijn in de jaren ‘60, ‘80 en ‘90. De technische ontwikkelingen op het gebied van gevelisolatie hebben sindsdien een vlucht genomen. Gevelisolatie zorgt voor een enorme energiebesparing. Het hoofdgebouw krijgt een nieuwe, duurzame gevel. Deze werkzaamheden zijn in 2024 afgerond.

Op initiatief van medewerkers van Noordwest is op locatie De Dogger in Den Helder een zonnepark gerealiseerd dat stroom opwekt voor het ziekenhuis. Medewerkers huren de grond van Noordwest en de opgewekte energie wordt vervolgens aan het ziekenhuis verkocht. Het zonnepark bestaat uit 19.348 panelen. Met de opgewekte stroom, vergelijkbaar aan het verbruik van 2.400 huishoudens, verduurzaamt Noordwest een belangrijk deel van haar energieverbruik in Den Helder én Alkmaar.

Parkeren en toegankelijkheid

Tijdens de verbouwing probeert Noordwest het aantal parkeerplaatsen zoveel als mogelijk gelijk te houden. Zo blijft het parkeerdek voorlopig bestaan. Na de renovatie zal Noordwest evalueren of er voldoende parkeerruimte rond het ziekenhuis is. Het spoedplein heeft een eigen ingang en is bereikbaar via de oude polikliniekingang aan de zijkant van het gebouw bij de parkeerplaats. De poliklinieken van Noordwest zijn vanaf 20 juni alleen nog bereikbaar via de hoofdingang van het gebouw en de ingang Timorlaan. Vanaf de parkeerplaats is hiervoor een wandelpad om het gebouw gemaakt.

Financiering, rating en partners

In mei 2019 sloot Noordwest Ziekenhuisgroep de financieringsovereenkomst met de Europese Investeringsbank (EIB) en BNG Bank, met garantstelling door de gemeente Alkmaar voor een deel van de lening. Het investeringsprogramma betreft onder andere de vernieuwbouw en verduurzaming van locaties.

Ter ondersteuning van het financieringstraject vroeg Noordwest een rating aan door de Amerikaanse kredietbeoordelaar Fitch. In juni 2018 leidde dit tot de publicatie ‘Noordwest krijgt A+ rating van kredietbeoordelaar Fitch’.

Voor de financiering van de toekomstplannen van het ziekenhuis is BNG Bank cruciaal. Adri Zwagerman, strategisch adviseur financiën en treasury van Noordwest, roemt de goede samenwerking: “BNG Bank is een bank die heel goed en professioneel doet wat je van een bank verwacht: bankieren. Wij zijn nuchtere Noord-Hollanders, dat matcht goed met BNG.” Selma Huizer, relatiemanager bij BNG Bank, bevestigt deze houding: “Noordwest Ziekenhuisgroep is duidelijk en transparant in hun communicatie. Het lijkt ook een Noord-Hollandse mentaliteit: ze draaien nergens omheen. Ze geven duidelijk aan wat ze vinden en nodig hebben. We kunnen daardoor snel schakelen.”

Zwagerman benadrukt de scherpe financieringsvoorwaarden van BNG Bank en waardeert de flexibiliteit in financiering. “BNG benadert ons altijd met oprechte interesse.” Het contact met BNG Bank gaat over de financiën, maar bijvoorbeeld ook over duurzaamheid. De bouw van het ziekenhuis voldoet aan de reguliere hoge eisen die hiervoor worden gesteld. Zwagerman: “Duurzaamheid is een verbindend thema binnen onze organisatie. We hebben Green Teams die nadenken over hoe we ons werk duurzamer kunnen doen.”

Samenwerking en regionale context

Het ziekenhuis werkt samen met de regio, bijvoorbeeld met huisartsen, fysiotherapeuten en de thuiszorg. Met deze transformatie en de vernieuwbouw hoopt de organisatie de toenemende zorgvraag en het personeelstekort op te vangen. De zorgvraag zal in deze regio naar verwachting tot 2040 met zo’n 40 procent stijgen. En dat terwijl het aantal medewerkers gelijk blijft of zelfs verder afneemt. We werken daarom aan een transformatieplan om efficiënte en passende zorg te bieden.

De omgeving speelt bij deze verbouwing ook een belangrijke rol. Er werken aannemers en mensen uit de regio mee aan de bouw van het ziekenhuis. We krijgen terug dat ze trots zijn om aan hun eigen ziekenhuis mee te werken. Het is mooi om te zien hoe we zo ook een extra maatschappelijke bijdrage leveren. Persoonlijk verbinding vinden we erg belangrijk, wij nodigen u uit om contact met ons op te nemen.

Volg de voortgang

Geïnteresseerden kunnen de bouw volgen via de Noordwest Bouwt App. Met de vernieuwbouw maakt Noordwest verdere zorginnovatie mogelijk en resulteert in een compact, flexibel en duurzamer ziekenhuis waarin architectuur, landschap en zorgprocessen vanzelfsprekend samenkomen.

tags: #verbouw #ziekenhuis #den #helder