Huttentut is een van de oudste Nederlandse cultuurgewassen en goed voor de biodiversiteit. De Buytenhof teelt dit gewas in Het Buijtenland van Rhoon en sinds kort is de heerlijke en gezonde huttentutolie te koop in de boerderijwinkel. Een primeur! Maar wat is huttentut eigenlijk?
Wat is huttentut en hoe groeit het?
Huttentut wordt in april uitgezaaid en groeit zo’n honderd dagen. De plant gebruikt weinig mineralen en heeft daarom minder mest nodig. Dat past goed in het extensieve teeltplan van De Buytenhof en bij de filosofie van Het Buijtenland van Rhoon, waar alle boeren natuurinclusief telen. Deder (Camelina sativa), ook wel vlasdodder of huttentut genoemd, is een oud cultuurgewas in Nederland. Het zaad is zeer klein. Het gewas heeft een onkruidonderdrukkend vermogen. Door deze onkruidonderdrukkende werking en de korte levenscyclus wordt het vaak toegepast als groenbemester tussen de teelt van twee gewassen in. Daarnaast is het een voedingsbron voor bestuivende insecten tijdens de bloeifase.
Herkomst en kenmerken
Huttentut groeit op de allerarmste gronden, ook zonder kunstmest! Het is een plant uit de Brassicaceae familie met kleine gele bloemetjes die veel nectar bevatten en zo bijen aantrekken. De vruchten zijn rond tot eirond, 5-10 mm lang, met een harde wand; de zaden zijn 1-2,5 mm lang. De olie uit de zaden heeft een aangename amandelsmaak en is rijk aan omega-3 vetzuren. De stengels leveren borstels en manden op en kunnen ook gebruikt worden als dakbedekking of als grondstof voor de papierindustrie. De pulp na persing is eiwitrijk diervoedsel.
Waarom huttentut zo duurzaam is
Huttentut is een plant uit de kruisbloemenfamilie en te herkennen aan de kleine gele bloemetjes. Die trekken veel insecten en vooral bijen aan vanwege de hoeveelheid nectar. De bloei vindt plaats tussen de winterkoolzaad- en Ethiopische mosterdperiodes in Het Buijtenland van Rhoon, waardoor er een lange periode voedsel voor insecten beschikbaar is. De wortels gaan diep de bodem in, wat de structuur van de bodem ten goede komt. Daarnaast groeit huttentut op arme grond en heeft weinig water nodig, waardoor de teelt weinig irrigatie vergt. Dit sluit aan bij natuurinclusief, extensief telen en een bodembewustere landbouwfilosofie.
Huttentutolie: voeding, smaak en toepassingen
Huttentutolie is erg gezond vanwege de hoge concentratie omega-3 en vele enkelvoudig en meervoudig onverzadigde vetten. In de mond is de olie zacht, aards en boterig met een verfrissende en asperge-achtige smaak. Heerlijk in salades en als toevoeging aan koude en warme gerechten. Gebruik de olie als vervanging voor olijfolie in (koude) soepen, pesto of vinaigrettes. Of smeer hem op je huid tegen acne. De olie uit de zaden van de huttentut heeft een omega-3-gehalte van 35-40% in de oliemassa en de perskoek bevat nog 6-23% vetten en 30-40% eiwit.
Waar koop je huttentutolie en hoe verhandel je het?
De huttentutolie uit Het Buijtenland van Rhoon is te koop in de boerderijwinkel van De Buytenhof en op de wekelijkse Rotterdamse Oogstmarkt bij de kraam van De Buytenhof. De olie wordt doorgaans in korte ketens verkocht, vaak als salade- of broodolie. Daarnaast is er industriële belangstelling voor toepassingen in verven en coatings, en de perskoek kan als eiwitrijk diervoer werken.
Teeltgids: zaaien, oogsten en verwerking
De teelt gebeurt door ter plaatse in rijen te zaaien van april tot juni. Het uiterst fijne zaad wordt eerst met zand vermengd. Bij zaaien is een vlak zaaibed belangrijk vanwege de kleine zaden en oppervlakkige zaaidiepte. Voor bemesting gelden richtlijnen van de leverancier, meestal rond 80 kg N/ha. Afhankelijk van onkruiddruk kan een vals zaaibed worden toegepast om onkruiden te verlagen. Deder kan volvelds ingezaaid worden of in rijafstand van 12,5-30 cm. Wanneer schoffelen nodig is, kies dan minimaal 25 cm rijafstand. Bij droge opkomst kan herzaai nodig zijn tot begin juni.
Oogsten gebeurt met een maaidorser wanneer twee derde van de teelt geel kleurt. Droog de oogst snel tot maximaal 9% vochtgehalte om de oliekwaliteit te behouden. Een goede gewasontwikkeling kan een opbrengst opleveren van 1000-2000 kg/ha dederzaad. Na oogst persen tot olie is mogelijk bij het juiste vochtgehalte volgens de oliepersinstructies. De olie is rijk aan omega-3 vetzuren; de perskoek bevat nog eiwit en vetten die bruikbaar zijn als diervoer of als spread op brood.
Rassen en grondbewerking
Er zijn beperkte rassen beschikbaar zoals Calena, Ligena en Dolly. Kies een betrouwbare leverancier met kiemkrachtig zaaigoed. Voor de bodem geldt: werk de bodem vlak en fijn voor de zaai; volg bemestingsadviezen van de leverancier. Zaaien kan half maart tot juni; gebruik een fijne zaaidoorvoer en pas de zaaidiepte aan 0,5-2 cm, rijafstand 12,5-30 cm. Opkomst is snel, maar droogte kan onkruid doorschieten. Een mengteelt met erwt, gerst en lupine verhoogt de diversiteit en onderdrukking van onkruid, maar vereist verschillende zaaidieptes per gewas.
Ziekten, plagen en oogsten in mengteelten
Deder heeft weinig last van ziekten en plagen; lichte meeldauw kan voorkomen maar heeft weinig impact. Insecten vormen doorgaans geen probleem. Een mengteelt met andere gewassen biedt extra voordelen en uitdagingen, en helpt onkruid onderdrukken.
Toepassingen en verpakkingsketen
Na extractie blijft perskoek eiwitrijk diervoer en kan als spread op brood dienen. De olie kan ook toegepast worden in verven en coatings dankzij de hoogwaardige vetzuren. De afzet vindt vooral plaats in korte ketens via lokale winkels en markten.
Notities en erkenning
Deze teeltgids is opgesteld met ervaringen van vier Nederlandse dedertelers en in samenwerking met het Louis Bolk Instituut en het consortium OMEGA. Belangrijke bronnen en literatuur bevatten onder meer onderzoek naar oliën en de rol van Camelina in biodiversiteit en bodemverbetering.
Kamelen voor kinderen | Leer alles over dit aanpasbare dier
Foto: Kiona in 't Veld. De olie van huttentut is bekend om zijn amandelsmaak en hoge omega-3-vetzuren. Huttentutolie was vroeger bekend als cameline-olie en heeft een lange geschiedenis als lampenolie, spijsolie en smeerolie. Tegenwoordig krijgt het gewas en zijn oliën hernieuwde interesse vanwege duurzaamheid en gezondheidsvoordelen.