verbouwing centraal station geschiedenis en huidige status

Begin deze maand is de vernieuwde entree voor de westelijke reizigerstunnel van station Amsterdam Centraal geopend. Er is zowel fysiek als visueel meer ruimte gecreëerd in de zogenaamde Westknoop, die tot de drukste punten van het Amsterdamse hoofdstation behoort. Daarbij is de oorspronkelijke architectuur van het monument ingezet om de leesbaarheid van het gebouw te vergroten.

Het ontwerp voor de vernieuwing was in handen van ZJA Architects & Engineers, in samenwerking met Braaksma & Roos Architectenbureau en IGG. Dit team, met ZJA als hoofdarchitect, verzorgt het ontwerp voor de gehele verbouwing van Amsterdam Centraal, die in 2030 voltooid moet zijn. In de Westknoop kwamen alle uitdagingen van de grootschalige verbouwing samen, meldt ZJA. Het was zaak om meer ruimte te creëren voor de reiziger binnen een rijksmonument, terwijl het station ondertussen in bedrijf bleef.

Uitgangspunten en uitvoering

Heldere ontwerpuitgangspunten, een ongekend precisiewerk en een innige samenwerking tussen alle bouwpartners zorgden er volgens projectleider Teun Teeuwisse (ZJA) voor dat er een frisse, overzichtelijke en aangename ruimte is ontstaan. Ook is de oorspronkelijke architectuur van het monument beter zichtbaar gemaakt, want tevens de leesbaarheid van het gebouw moet vergroten. Om fysiek meer ruimte te creëren, zijn de trappen en roltrappen naar de perrons verplaatst. De (te) steile hellingbaan aan de kant van de stationshal heeft hiervoor plaatsgemaakt. Daarboven zijn de achter plaatstaal verdwenen gemetselde bogen van de originele perronconstructie teruggebracht. Ook zijn de noordgevel van het Cuypersgebouw en de voormalige grondkerende wand weer herkenbaar gemaakt. De donkere hoekige en ‘metalen’ vormgeving uit de jaren tachtig is vervangen door lichte kleuren en accenten bij de trappen. Tegen de wand van het monument zijn naast verkeerstrappen brede treden gerealiseerd waarop bezoekers kunnen zitten. Verder zijn er in het gebied twee liften geplaatst die de entree, de reizigerstunnel en het eerste perron met elkaar verbinden.

Niet gebruikt: dit document bevat geen blockquote tags; alle informatie is verwerkt in paragrafen.

Oosttunnel en verdere plannen

OosttunnelNu de Westknoop klaar is gaat de smalle oosttunnel op de schop gaan. Deze wordt verbreed en voorzien van winkels. Pal daarnaast wordt een grote inpandige fietsenstalling met 8800 plekken gerealiseerd, naar een ontwerp van Arcadis. Ondertussen worden de perrons stuk voor stuk verbreed, door het huidige aantal sporen tussen de perrons terug te brengen en de capaciteit van de stijgpunten - trappen, liften en roltrappen - vergroot. De verbouwing en uitbreiding van Amsterdam Centraal is onderdeel uit van het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS), dat als doel heeft meer treinen te kunnen laten rijden en de transferruimte in het hele station (op een aangename manier) te vergroten. Ook stijgt het aantal treinreizigers van 200.000 naar 275.000 per dag in 2030, waarvoor perrons breder en langer worden.

Nooit meer gehaast of rennend door het Centraal Station in Amsterdam. Het station is er om even te blijven. Om even iets te halen op de horecaboulevard en anders toch zeker om even stil te staan en omhoog te kijken.

Langjarige geschiedenis en vernieuwingen

Naar een ontwerp van Cuypers werd het Centraal Station in 1891 gebouwd. Toen in de jaren ’50 en ’60 het station werd verbouwd, werden muurschilderingen, decoraties en zandstenen achter dikke lagen stuc weggewerkt. Met grootse voorzichtigheid en oprechte nieuwsgierigheid is dat in 2016 laagje voor laagje weggehaald. Er is gesloopt en gedemonteerd, maar er is vooral veel tijd geïnvesteerd in meesterlijke renovatie-, en restauratiewerkzaamheden. Zoveel mogelijk is er gewerkt met oorspronkelijke materialen. De zandstenen komen zelfs uit de groeve in Bad Bentheim waar Cuypers de stenen vandaan had.

Het station telt zes perrons die via drie dwarsgangen onder de 15 sporen (waarvan 11 perronsporen) bereikbaar zijn. Dagelijks telde Amsterdam Centraal in 2023 een aantal van 167.403 in- en uitstappers. Reizigers kunnen gebruikmaken van treinen, metro's, trams, bussen en fietsenstallingen. Sinds medio jaren ’90 is er geen duidelijke bouwfase meer te onderscheiden met betrekking tot de vele verbouwingen en uitbreidingen. In de jaren 90 en de eerste helft van de jaren 2000 lag het accent op uitgebreide perronverlengingen vanwege de groei van het aantal treinen. De Noord/Zuidlijn onder het station bracht grote uitbreiding met busstation en tweede stationshal. De restauratie van het Cuypersgebouw en de bouw van liften in de Westtunnel markeren belangrijke stappen in de lange historie.

In het kader van het Noord/Zuidlijn-project werd de metrohal onder het stationsplein verbouwd en opende in 2018 twee toegangen tot de perrons van de Noord/Zuidlijn. Het busstation IJzijde werd in 2014 voltooid en werd in 2018 volledig in gebruik genomen. De Cuyperspassage voor voetgangers en fietsers verbindt de Martelaarsgracht met de De Ruijterkade; deze tunnel werd in 2013 opgeleverd en in 2015 geopend. De IJ-passage en Amstelpassage werden tussen 2015 en 2017 geopend als extra verbindingen binnen het station. De renovatie van de oostelijke en westelijke tunnels voltooide metingen die ruimte en beweeglijkheid voor reizigers verbeteren.

Hedendaagse status en toekomstvisie

De modernisering van het station is nodig omdat grotere groepen reizigers met een hogere frequentie zullen worden vervoerd. Daarom worden bredere perrons en vernieuwde toegangen gerealiseerd, en worden de bestaande sporen efficiënt herverdeeld. Het programma Hoogfrequent Spoor (PHS) stuurt deze ingrepen. De verbouwing van Amsterdam Centraal verloopt in samenwerking tussen meerdere partijen zoals ZJA, Braaksma & Roos Architecten en IGG, en met Strukton en ProRail die de uitvoering leiden. Het doel is om tegen 2030 een stabieler, voorspelbaar en comfortabel reizigersverhaal te bieden met meer en langere treinen, en met betere verbindingen naar winkels en horecagelegenheden in de IJhal en Cuyperspassage.

tags: #verbouwing #centraal #station