Verbouwing van het gemeentehuis Venray: achtergronden en details van een monumentaal vernieuwingsproject

In de raadsvergadering van dinsdag 5 februari komt er eindelijk openheid van zaken over de renovatie van het gemeentehuis. In de afgelopen twee jaar werd de gemeenteraad telkens in beslotenheid geïnformeerd over de voortgang. Wethouder Ike Busser (Samenwerking) geeft dinsdag een toelichting op de financiële stand van zaken. Voor de renovatie van het gemeentehuis heeft de gemeenteraad destijds een maximumbudget van 26,8 miljoen euro beschikbaar gesteld. Ondanks enkele bouwkundige tegenvallers kon de verbouwing goedkoper uitvallen. De gemeente heeft kunnen profiteren van de malaise in de bouw, waardoor aannemers lager hebben ingeschreven.

Eind 2010 werd gestart met de grootschalige verbouwing van het voormalige klooster Jerusalem. Sinds midden jaren zeventig van de vorige eeuw huist het gemeentehuis in het kloostercomplex aan de Raadhuisstraat. Op vrijdag 12 oktober 2012 werd het vernieuwde gemeentehuis opgeleverd door de aannemers. Het bestaande gebouw is oorspronkelijk gebouwd als klooster en in de jaren zeventig verbouwd tot gemeentehuis. Het gebouw heeft de status van gemeentelijk monument maar kent een groot aantal technische en functionele gebreken. Een aantal jaar geleden is de publiekshal vernieuwd maar op de kantoorafdelingen kampt het gebouw met bouwfysische en installatietechnische problemen.

In een intensief traject met vertegenwoordigers van de gebruikers wordt er gewerkt aan het ontwerp van de vernieuwbouw. Er zijn thematische workshops georganiseerd met vertegenwoordigers uit de organisatie over politiek en bestuur, publieke dienstverlening, facilitaire zaken en het kantoorconcept gesproken. In de workshops is het functioneren van het bestaande gebouw aan de orde gesteld en zijn ruimtelijke verbanden gelegd tussen programmaonderdelen. Voor de vernieuwbouw zijn een aantal ambities geformuleerd. Zo krijgt het gemeentehuis in haar nieuwe vorm een belangrijke rol als ‘forum in de stad’. Burger, overheid en raad ontmoeten elkaar in en om het gebouw. Dienstverlening in partnerschap staat centraal. De klant wordt ontvangen op een manier die bij hem past. Er is een duidelijk verschil tussen standaard vragen en meer complexe informatievoorziening. Zowel intern als extern staan afstemming en ontmoeting centraal.

Er komt een leescafé in de hal; het restaurant/grand café is voor iedereen toegankelijk. Het gebouw wordt geschikt gemaakt voor bijzondere evenementen. Bij het vernieuwde gebouw past ook een vernieuwde manier van werken. Samen met YNNO zijn de nieuwe concepten van werken ontwikkeld waar integraliteit, samenwerken en ontmoeten centraal staan. Het gehele interieur maakt onderdeel uit van de renovatie. Zo is de kantoorinrichting in verschillende workshops en overleggen met de gebruiker bepaald. In het gehele proces is de eindgebruiker meegenomen in het proces. Zo is het interieur een ‘maatpak’ dat voldoet aan de wensen van de gebruiker. Dit is de reden dat er veel maatwerk in het gemeentehuis staat, zoals de receptiebalie, de wachtruimte, de leestafel met internetplekken, de informatiebalie, de servicebalie, de pantry’s en het gehele verrijdbare uitgiftemaubel t.b.v.

Het bestaande gebouw is oorspronkelijk gebouwd als klooster en in de jaren zeventig verbouwd tot gemeentehuis. Het gebouw heeft de status van gemeentelijk monument maar kent een groot aantal technische en functionele gebreken. Aan de hand van workshops met de diverse afdelingen is het Programma van Eisen opgesteld. Publieksfuncties, raadszaal gecombineerd met een multifunctioneel bedrijfsrestaurant/vergadercentrum, flexibele werk- en vergaderplekken. De voormalige kapel is nu multifunctioneel; de centrale ontmoetingsplek in het gebouw, raadszaal, restaurant/café en als burgerzaal.

Samen met YNNO zijn de nieuwe concepten van werken ontwikkeld waar integraliteit, samenwerken en ontmoeten centraal staan. Het was een gevaarlijke mix; een architect met lef en een gebouw vol verrassingen. Het gemeentehuis in Venray inspireerde architect Jos van Eldonk om ingrijpende wijzigingen voor te stellen. Toen de renovatie in volle gang was en het gebouw geheel gestript, bleek dat het in de roerige jaren na WOII snel in elkaar was geflanst. De bestaande constructie was niet toekomstbestendig. Om een werkbaar gebouw te krijgen, moest midden in het project alles ondersteboven. Dat er binnen de afgesproken grenzen van tijd en geld toch een prachtig gemeentehuis werd opgeleverd, was te danken aan velen. Exaedes Bouwrealisten werd in de opstartfase van de uitvoering aan het bestaande bouwteam toegevoegd en integreerde geheel in de pragmatische, gemeentelijke organisatie.

Bij de grootschalige renovatie van het monumentale gemeentehuis in Venray, sinds de jaren zeventig gehuisvest in een voormalig klooster in het midden van het centrum, is gekozen voor een dubbele strategie. Enerzijds zijn waar mogelijk de historisch waardevolle onderdelen herontdekt, gerestaureerd, geaccentueerd en soms zelf terug gerestaureerd. Anderzijds hebben we heel bewust nieuwe ingrepen gedaan om licht, helderheid, overzicht en transparantie in het gebouw te brengen. Deze ingrepen waren in onze ogen nodig om het gebouw te laten functioneren voor een moderne gemeentelijke organisatie. We zijn daarbij niet op zoek gegaan naar het compromis, maar hebben het contrast opgezocht. Dit is goed zichtbaar in de voormalige kapel. Het oorspronkelijke beeld van de kapel is waar mogelijk hersteld: de Kruiswegstaties zijn achter de betimmeringen vandaan gehaald en hersteld, de oude glas-in-lood-ramen, jarenlang opgeslagen in kratten, zijn hersteld en herplaatst en replica’s van de oorspronkelijke kroonluchters en wandlampen geven de ruimte een authentieke uitstraling. Door de stenen kopwand van de kapel volledig te vervangen door een glazen wand, opent de ruimte zich fysiek naar de rest van de gemeentehuis.

Op basis van de principes van het Nieuwe Werken hebben we nieuwe kantoorconcepten ontwikkeld waarbij integraliteit, samenwerken en ontmoeten centraal staan. Om tot een helder en overzichtelijk gebouw te komen, is er op de begane grond een centrale ‘backbone’ gemaakt waaraan alle publieksfuncties bevinden. De structuur van gangen en kamertjes is vervangen door open flexibele werkgebieden met meerdere soorten werkplekken: van standaard werkplekken in een semi-open landschap tot concentratiewerkplekken, teamwerkplekken en informele overlegplekken.

Voormalig GEMEENTEHUIS van Venray met politiebureau, gebouwd in 1884 naar ontwerp van Johannes Kayser in neo-Hollandse renaissance ter vervanging van het zestiende-eeuwse raadhuis. In 1924-1925 aan de zuidzijde uitgebreid in vergelijkbare trant naar ontwerp van Jules Kayser. Het gemeentehuis is prominent gesitueerd aan de oostzijde van de Grote Markt in het centrum van Venray, opgenomen in de gesloten straatwand op de hoek van Grote Markt en Hofstraat. De voorgevel van het pand vertoont een opmerkelijke knik, omdat de historische rooilijn van de straat is gehandhaafd na de voor de uitbreiding noodzakelijk afbraak van een belendend pand.

Het gemeentehuis bezit twee gebeeldhouwde leeuwen en een gemeentewapen van de hand van de beeldhouwer Henri J. Leeuw sr. In 1947 werd een nieuw gemeentewapen aangebracht in het bovenlicht van de hoofdentree. Een uitbouw aan de achterzijde die in 1925 twee bouwlagen telde, is in fasen in 1947 en 1953 verhoogd en wat indeling betreft gewijzigd. Voor de bescherming is deze uitbouw van ondergeschikt belang. Het INTERIEUR bevatte na de uitbreiding van 1924-1925 een souterrain met politiebureau, een hoofdverdieping met onder meer de burgemeesterskamer en op de eerste verdieping de raadszaal. Deze indeling is in grote lijnen gehandhaafd, maar het interieur is gemoderniseerd, met als belangrijkste wijziging de verhoging van de uitbouw aan de achterzijde. De raadszaal heeft casettelambriseringen, dubbele deuren met glas-in-lood bovenlichten en balkenplafonds op gepleisterde korbelen met wapenschildjes.

Het project betrof de transformatie van een voormalig kloostergebouw naar een modern stadhuis, met een werkplein voor het UWV. Met de implementatie van nieuwe kantoorconcepten nam de beschikbaarheid van werkplekken met ongeveer 30% toe. Duurzaamheid en behoud van het monumentale gebouw waren belangrijke aandachtspunten bij deze opdracht; de muren van het voormalige klooster bleven intact, terwijl de huidige normen voor energie-efficiëntie bij nieuwbouwprojecten werden overtroffen. De grootste uitdaging voor Deerns was het integreren van moderne verlichting in de monumentale structuur van Venray. Meerdere maatregelen werden getroffen om dit succesvol te realiseren: het ontwerpen van nieuwe armaturen om het erfgoedgebouw aan te vullen, de renovatie van bestaande monumentale kroonluchters en zorgvuldig geïntegreerde wettelijke elektrische systemen. De historische kapel van het klooster werd omgebouwd tot een hoofdzaal om verschillende evenementen in te hosten.

Het venrayse project is daarmee een combinatie van behoud en vernieuwing, waarin een historisch gebouw wordt aangepast aan moderne eisen zonder zijn karakter te verliezen. De samenwerking tussen architecten, aannemers en gebruikers leidde tot een aanpak waarin ambachtelijke details gecombineerd worden met duurzame en efficiënte werkprocessen.

In de raadsvergadering wordt verder uiteen gezet hoe de investeringen en fasering zich verhouden tot het uiteindelijke ontwerp en de functionele doelstellingen voor dienstverlening en publieke ontmoetingsplaatsen. Het project toont aan hoe historisch erfgoed en hedendaagse gemeentelijke organisatie elkaar kunnen versterken door gerichte ingrepen en maatwerkoplossingen.

tags: #verbouwing #gemeentehuis #venray