De kerkelijke Afscheiding die in 1834 plaatsvond, bleef niet zonder gevolgen voor Zeeuws-Vlaanderen.
Enkele jaren later, rond 1836 en 1837, raakten ook gelovigen in Zeeuws-Vlaanderen overtuigd van de ideeën achter deze beweging, in gang gezet door ds. H.
De groep Afgescheidenen in de regio Terneuzen, Axel en Zaamslag groeide echter gestaag.
Uiteindelijk werd deze groot genoeg om een eigen gemeente te vormen.
Op 19 januari 1838 koos men eigen ouderlingen en diakenen.
Tóch kon de officiële instituering nog niet direct plaatsvinden, omdat daarvoor de aanwezigheid van een predikant vereist was.
Pas op 17 juni 1838 werd de gemeente daadwerkelijk geïnstitueerd doordat de ambtsdragers bevestigd werden.
Dat gebeurde door ds. H.J.
De eerste officiële bijeenkomst van de nieuwe gemeente vond plaats op een opvallende locatie: een schip van schipper Steketee, dat lag aangemeerd bij de kade van Baarland.
Dat men uitweek naar deze plek - helemaal aan de andere kant van de Westerschelde!
Omdat de Afgescheiden Gemeente geen officiële toestemming had gekregen, werden hun samenkomsten als illegaal beschouwd.
Dit dwong de leden om voorzichtig te werk te gaan.
Vaak kwamen zij in het geheim bijeen, bijvoorbeeld op afgelegen boerderijen.
Om een einde te maken aan deze situatie besloot de gemeente in januari 1840 een verzoek tot erkenning in te dienen bij de koning.
Alle leden ondertekenden dit verzoekschrift; vijf van hen konden niet schrijven en plaatsten daarom een kruisje.
De aanvraag werd vervolgens behandeld door hogere instanties en uiteindelijk voorgelegd aan de Minister van Staat, die eveneens een ongunstig advies gaf.
Tegen de tijd dat het verzoek bij de koning terechtkwam, was koning Willem I inmiddels opgevolgd door koning Willem II.
Deze besloot de kwestie snel af te handelen, mede omdat er landelijk aandacht voor was ontstaan.
Bovendien was hij het niet eens met de straffe maatregelen tegen de Afgescheidenen, zoals zijn vader die doorvoerde.
In de beginperiode maakte de gemeente voor haar kerkdiensten gebruik van particuliere woningen in Terneuzen en Axel.
Deze situatie was echter tijdelijk en verre van ideaal.
Na verloop van tijd groeide de gemeente aanzienlijk.
In 1875 bleek het aantal zitplaatsen onvoldoende, al kon dit probleem voorlopig worden opgelost met kleine aanpassingen.
Enkele jaren later, rond 1886, ontstonden plannen voor een nieuw kerkgebouw.
Pas in 1891 ontstond er opnieuw een kans voor uitbreiding, toen een naastgelegen pand kon worden aangekocht.
Hierdoor kon men alsnog een grotere kerk realiseren, die datzelfde jaar nog in gebruik werd genomen.
In 1911 werd daarom gekozen voor uitbreiding van de bestaande kerk.
De inrichting werd aangepast, onder andere door de preekstoel te verplaatsen en een extra galerij te bouwen.
Ondanks deze verbeteringen bleef het ruimtegebrek bestaan.
Later had de landelijke kerkscheuring van 1944 (de ‘Vrijmaking’) tot gevolg dat het aantal leden aanzienlijk daalde.
In de jaren zestig veranderde de situatie opnieuw ingrijpend.
Door de komst van grote industrieën, zoals Philips en Dow Chemical, groeide de bevolking van Terneuzen sterk.
Dit leidde ook tot een toename van het aantal kerkleden.
Uiteindelijk besloot men samen te werken met andere kerkgenootschappen.
Dit leidde tot de bouw van een multifunctioneel kerkgebouw met meerdere zalen.
In de jaren daarna bleef men nadenken over verdere uitbreiding, maar doordat zowel het ledental als het kerkbezoek begon af te nemen, werden deze plannen niet uitgevoerd.
In de periode daarna vonden de kerkdiensten plaats op verschillende locaties, waaronder in andere kerken en tijdelijke ruimtes.
De woonplaats van de predikant veranderde meerdere keren door de jaren heen.
De eerste predikant, ds. A.G. de Waal (1813-1889), vestigde zich in 1846 in Zaamslag, maar verhuisde enkele jaren later naar Terneuzen op verzoek van gemeenteleden.
Zijn opvolger, ds. P.J. Ds. A.G.
Omdat de gemeente aanvankelijk meerdere dorpen omvatte, werd het wenselijk geacht dat de predikant centraler woonde.
Daarom werd vanaf 1859 opnieuw gekozen voor Zaamslag.
In 1882 kon de kerk voor het eerst een eigen pastorie aanschaffen.
In de tweede helft van de twintigste eeuw werden meerdere woningen gebruikt als pastorie, mede door de groei van de gemeente en het aanstellen van extra predikanten.
Uiteindelijk veranderde dit gebruik, doordat predikanten vaker een eigen woning hadden.
Aan het begin van de twintigste eeuw kocht de kerk enkele panden in de De Jongestraat met het oog op toekomstige bouwplannen.
In 1940 werden nieuwe plannen gemaakt voor een apart verenigingsgebouw.
Door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog konden deze plannen echter niet direct worden uitgevoerd.
Na de oorlog werd het project alsnog gerealiseerd.
In 1947 werd het gebouw, dat de naam “Pro Rege” kreeg, officieel geopend.
Na intensief gebruik was renovatie noodzakelijk.
Met hulp van zowel vakmensen als vrijwilligers werd het gebouw opgeknapt.
Uiteindelijk werd het in 1998 verkocht, omdat de kerk gebruik kon maken van de faciliteiten in de Opstandingskerk.
In 2017 werd de laatste dienst in deze kerk gehouden, en daarna werd de kerk verkocht om vervolgens te worden gesloopt.
Hoek werd aan het einde van de achttiende eeuw een zelfstandige burgerlijke gemeente, maar kerkelijk bleef het afhankelijk van Terneuzen.
Na de Tweede Wereldoorlog kreeg deze gemeente te maken met een ingrijpende scheuring (de ‘Vrijmaking’), waardoor een groot deel van de leden vertrok.
Het overblijvende deel zocht steun bij de kerk in Terneuzen.
Door samenwerking kon men de moeilijke periode overbruggen.
Later ontstond opnieuw een vorm van samenwerking, waarbij Hoek functioneerde als een soort wijk van Terneuzen, terwijl het formeel zelfstandig bleef.
Deze situatie duurde tot 1994.
De gemeente van Terneuzen droeg aanvankelijk de naam Christelijke Afgescheidene Gemeente.
In 1892 volgde opnieuw een fusie, ditmaal met de in 1886 ontstane kerken van de Doleantie, de tweede orthodoxe uittocht uit de Hervormde Kerk.
Vanaf dat moment ging men samen verder onder de naam Gereformeerde Kerken in Nederland, die sindsdien in gebruik bleef.
De Grote Kerk en de huidige herbestemming
Voor de geschiedenis van de Grote Kerk moeten we terug naar 1579.
Op 15 september 1579 werd er een voor de Hervormde Eredienst ingericht Bedehuis ingewijd.
In 1595 werd een erf gekocht van de weduwe Jan Raas, voor de eerste kerk aan de Noordstraat.
In 1611 werd verzocht om de kerk te vergroten met materiaal van de kerk van Vremdijke, dat in 1600 overstroomde.
Ondanks dat in de volgende jaren de Kerkhervorming werd bestreden door de Spaanse landvoogd Alexander Fornese, is de Hervormde Gemeente van Terneuzen in stand gebleven.
Op 23 april 1584 werd door Prins Willem van Oranje aan Terneuzen stadsrechten verleend.
Wellicht is hierdoor de bevolking zodanig gegroeid, dat het bestaande (eerste) kerkje te klein werd.
In 1644 werden er plannen geopperd om een nieuwe (tweede) kerk te bouwen, omdat de eerste kerk te klein was geworden.
In 1651 werd een begin gemaakt om geldelijke middelen te verzamelen.
Op 15 mei 1659 volgde de publieke aanbesteding.
De eerste steen voor de tweede kerk werd op 16 juli 1659 gelegd door Geleijn Decker.
De kerk uit 1659 was een zaalkerk van 21 bij 11,5 m en daarmee 4x zo groot als de eerste kerk.
Omdat deze kerk veel ruimer was, werd er een tweede kerkkroon met 12 kandelaars aangeschaft.
In elke zijmuur zaten 3 lichtramen.
De ingang bevond zich aan de kant van de Noordstraat, hier was een uitgebouwd portaal en een uitbouw voor de consistorie.
Op het midden van het gebouw stond een torentje.
Het geheel werd afgeschermd van de Noordstraat met een muur.
In deze muur bevond zich een toegangshek met houten deuren.
Via een pad kon de kerk worden bereikt.
Op zondag 11 april 1660 hield ds. L. de Wasier de eerste preek.
Op verzoek van ds. de Wasier werd een gebrandschilderd raam in de kerk aangebracht met daarop het wapen van de provincie Zeeland en de stad Terneuzen.
Zeer waarschijnlijk werd dit raam gemaakt door de Middelburger Cornelis Barlaer die ook de gebrandschilderde ramen heeft gemaakt voor de Hervormde Kerk van Zaamslag en Biervliet.
Alleen de ramen in Biervliet zijn behouden gebleven.
De ramen in de Terneuzense kerk sneuvelden bij een verbouwing in 1863.
Doordat ook deze (tweede) kerk weer te klein werd, werden er plannen gemaakt voor de bouw van een nieuwe (derde) kerk op de plaats van de huidige (tweede) kerk.
Hier moest een nieuw gebouw met toren verrijzen.
De lengte bedroeg 28,5 m, de breedte gedeeltelijk 21,4 en 22,2 m.
De aanbesteding vond plaats op 21 mei 1885 en werd door de aannemer aangenomen voor ƒ 38.800.
7 juni 1885 vond de laatste dienst in de tweede kerk plaats.
Op 3 augustus werden de eerste stenen gelegd.
Op 5 september werd de eerste dienst in de nieuwe (derde) kerk gehouden door ds. A.
In dit jaar werden door ds. Timmerman de eerste stappen gezet voor de aanleg van elektrische verlichting.
Tussen kerstfeest en oudejaarsavond 1924 wordt er onderhandeld met de administrateur en uiteindelijk wordt besloten tijdelijk noodverlichting in de kerk te laten aanleggen.
Of er in de Tweede Wereldoorlog schade aan de Grote Kerk is ontstaat, is niet helemaal duidelijk.
In 1967 is de kerk gerestaureerd omdat de muren haveloos waren geworden, de vloer verzakt was en de inrichting niet meer voldeed aan de eisen van de tijd.
Ook de eerste steen, met het jaartal 1659, kwam bij de restauratie weer te voorschijn en werd ingemetseld in de westmuur van de kerk, boven de deur van de voormalige consistorie.
Door de plaatselijke bouwmaterialenhandel De Hoop werd er een passende steen bijgemaakt met daarop de letters A.D. (Anno Domini).
De gedenkramen uit de westgevel werden verplaatst naast de toren.
In 1989 zijn er enkele ruimtes in de kerk aangebracht voor de consistorie en de crèche.
De grafstenen bleven echter staan en waren daardoor niet meer vanuit de kerk te zien.
Om het gebouw te behouden is in 2000 de Stichting Behoud Grote Kerk Terneuzen opgericht.
De Stichting zorgt voor de exploitatie en het onderhoud.
In december 2013 is de entree heringericht en is er aan de voorzijde een ruimte gebouwd voor de toenmalige VVV.
Mw. Dhr. (Liever telefonisch contact? Zoals bij de meesten wel bekend is de naam van ons kerkgebouw sinds de verbouwing gewijzigd in de Ontmoeting (voorheen de Goede Herderkerk).
Hierin kerkt wijkgemeente de Ontmoeting.
Live uitzendingen zijn zonder wachtwoord of account te bekijken.
Opnames achteraf kunnen alleen bekeken worden MET een kerkdienstgemist account en na toestemming van onze kerk (ivm privacy en copyright).
Heeft u moeite om zelf een account aan te maken en toestemming te vragen? Lees onze (concept) privacyverklaring, ook wij gaan zorgvuldig om met uw gegevens.
TERNEUZEN - De Protestantse gemeente van Terneuzen doet haar beide kerkgebouwen in de verkoop, zo meldt de Provinciale Zeeuwse Courant (PZC).
Het gaat om de Goede Herderkerk aan de Koninginnelaan en de Opstandingskerk aan de Bellamystraat.
Als ze beide tegen een aanvaardbare prijs te verkopen zijn, wil de gemeente één nieuwe kerk laten bouwen.
De kerkenraad houdt er ook rekening mee dat één van de kerken van de hand wordt gedaan.
Terneuzen is na Vlissingen, Goes en Middelburg de laatste van de vier voornaamste Zeeuwse steden waar gesneden wordt in het kerkenbezit.
In Goes stootte de Protestantse gemeente kerkgebouw De Hoogte (Goes-Zuid) af.
De meeste diensten worden nu gehouden in de Vredeskerk.
Die heette eerst Oosterkerk, maar werd in 2015 na een verbouwing hernoemd.
De Grote Kerk of Maria Magdalenakerk wordt alleen nog gebruikt voor speciale diensten.
In Middelburg zijn dit jaar De Oostkerk (binnenstad) en De Morgenster (Breewijk) aan de eredienst onttrokken.
Op termijn wachten kerkgebouw De Hoeksteen (Dauwendaele) en de Hofpleinkerk (binnenstad) hetzelfde lot en zal de Protestantse Gemeente Middelburg alleen nog diensten beleggen in de Nieuwe Kerk.
Definitief afscheid Op woensdag 17 januari hebben we de laatste spullen uit de Opstandingskerk verwijderd.
Daardoor is een definitief einde gekomen aan alle werkzaamheden rondom de ontruiming.
Als eerste werd het pijporgel door de nieuwe eigenaar opgehaald.
Op 10 en 11 januari was het orgel gedeeltelijk gedemonteerd en klaar gemaakt voor transport.
Het orgel is uiteindelijk aangekocht door Consultare orgelbouw uit Hellouw in de Betuwe.
Bij het demonteren hebben we hand- en spandiensten verricht en het is fascinerend om te zien hoe een dergelijk orgel is opgebouwd.
De gebruikte technieken en materialen in de orgelbouw zijn al honderden jaren hetzelfde.
Al met al een complex instrument en dat vraagt een grote deskundigheid en ervaring van de orgelbouwer.
We hopen dat het spoedig een nieuwe bestemming krijgt.
De nieuwe eigenaar heeft op dit moment een aantal klanten met belangstelling voor het orgel.
Hij zal ons op de hoogte houden waar en wanneer het orgel weer wordt opgebouwd.
Als laatste hebben we alle overgebleven gordijnen en vitrage verwijderd en afgevoerd.
Daarna volgde een laatste ronde door het, nu lege, gebouw.
En dat voelt vreemd, want nu is het afscheid definitief.
Je realiseert je dat hiermee een belangrijk deel van onze eigen kerkgeschiedenis wordt afgesloten.
We beginnen nu aan een volgende fase en kijken vooruit naar de toekomst.
Dit jaar zal in het teken staan van het afscheid van de Goede Herderkerk en de verbouwing tot kerk De Ontmoeting.
Ook dit wordt weer een bewogen en spannende tijd.
En zoals bij de Opstandingskerk kunnen we ook nu weer rekenen op een grote groep vrijwilligers die hier de schouders onder gaan zetten.
Op maandag 8 januari is de Opstandingskerk officieel overgedragen aan de nieuwe eigenaar.
Op termijn zal het gebouw worden gesloopt.
Wij zijn nog volop in gesprek met de nieuwe eigenaar en de gemeente Terneuzen om een goede bestemming te vinden voor de klokkenstoel.
Deze week hebben we het verkoopproces van het pijporgel uit de Opstandingskerk succesvol kunnen afronden.
In de komende periode zal bij de werkgroep de focus volledig op de verbouwing van de Goede Herderkerk tot de kerk "De Ontmoeting" komen te liggen.
Hebt u interesse om aan een werkgroep deel te nemen? Krijgt u geen Bouwnieuws spreek ons dan aan of uw contactpersoon of stuur een bericht naar het Kerkelijk Bureau.
hier de eerste nieuwsbrief van de werkgroep gebouwen. 1. 2. 3.
Infographic: Uit elkaar gegroeide geschiedenis van de Terneuzense kerken
< tagimg>Infographic over Afscheiding, Doleantie en Vrijmaking- 1834 Afscheiding en de initiële scheuring
- 1838 Instellingshandeling van de Afgescheiden gemeente
- 1875 Capaciteitsuitdagingen en uitbreidingsplannen
- 1944 Vrijmaking en gevolgen voor ledental
- 1960s Groeispurt en samenwerking met andere kerken
- 2000 Behoud Grote Kerk en nieuw gebruik als horeca/woonfunctie
- 2017 Laatste dienst in de Goede Herderkerk en overgang naar De Ontmoeting
| Jaar | Gebeurtenis | Locatie | Opmerkingen |
|---|---|---|---|
| 1838 | Instellingshandeling gemeente | Terneuzen/Axel/Zaamslag | Ambtsdragers bevestigd door ds. H.J. |
| 1891 | Uitbreiding kerk | Terneuzen | Kleine aanpassingen en aankoop pand |
| 1947 | Openening Pro Rege | Terneuzen | Nieuw verenigingsgebouw |
| 1998 | Verkoop aan Opstandingskerk | Terneuzen | Overname faciliteiten |
| 2017 | Laatste dienst in Pro Rege | Terneuzen | Sloop volgde |
tags: #verbouwing #goede #herderkerk #terneuzen