Introductie van het project
De Gereformeerde Kruiskerk in Nijkerk onderging een ingrijpende verbouwing en uitbreiding, een project dat reeds lange tijd intensief werd voorbereid binnen de kerkelijke gemeente. Na een proces van overleg met gemeenteleden heeft de kerkenraad de eisen voor het vernieuwde kerkgebouw opgesteld. De verbouwing begon in november 2016 en was naar verwachting begin juni 2017 voltooid, met een feestelijke ingebruikname gepland voor september 2017.
Veranderingen en aanpassingen aan het gebouw
De vernieuwing omvatte diverse structurele en esthetische aanpassingen. Aan de zijde van de Frieswijkstraat werd een nieuwe ingang gecreëerd, waardoor de kerk beter zichtbaar werd vanaf de rotonde Callenbachstraat - Frieswijkstraat. Hoewel er aan de ingang aan de Venestraat nog volop gewerkt werd, kreeg de kerk aan de rotonde zijde een prominente plek en entree. De kerk werd aan de zijde van de Venestraat uitgebreid, met als doel een open en transparant kerkgebouw te realiseren.
Binnenin de kerk is een nieuwe vloer met vloerverwarming aangelegd. In de zijvleugels en op de balkons kunnen bezoekers van de kerkdiensten op banken plaatsnemen, terwijl in het middenschip stoelen worden geplaatst. Deze flexibele opstelling houdt rekening met vrijwel alle wensen van de gemeenteleden.
Het gebouw kreeg onder meer een nieuwe entree en nieuwe zalen. De oude bruine tegelvloeren zijn vervangen door een gladde PVC-afwerking, waarin ook het vernieuwde verwarmingssysteem is weggewerkt. De oude bankopstelling is vervangen door multifunctionele stoelen, die de mogelijkheid bieden om een theateropstelling te creëren. Achter het liturgisch centrum is een deel van het metselwerk gestuct, waardoor het oude glas-in-lood kruis in de gevel prominenter zichtbaar is geworden. Het gehele plafond is in een lichte kleur overgespoten, wat de kerkzaal aanzienlijk lichter en frisser doet ogen. Deze ingreep zorgt er ook voor dat het bestaande kerkorgel, dat voorheen wegviel tegen de donkere achtergrond van het plafond, nu veel duidelijker in beeld komt.
Tijdelijke huisvesting en afstoting van de Goede Herderkerk
Tijdens de verbouwing werden er geen kerkdiensten meer gehouden in de Kruiskerk. De activiteiten concentreerden zich in de gereformeerde Goede Herderkerk bij het station. Deze kerk, die oorspronkelijk gebouwd was vanwege een tekort aan ruimte voor kerkelijke vergaderingen en activiteiten, werd na de verbouwing van de Kruiskerk afgestoten en verkocht. De bouw van de Goede Herderkerk was voortgekomen uit een kwartjesactie van de jeugd in 1954, met de bedoeling de nieuwe Kruiskerk uit te breiden. Uiteindelijk werd echter besloten een tweede kerk te bouwen.
Ingebruikname en feestelijkheden
Op zaterdag 16 september 2017 werd de ingrijpend verbouwde en vernieuwde Kruiskerk aan de Venestraat officieel in gebruik genomen. De dag begon met een kennismaking voor de buren van de kerk, gevolgd door een optocht naar de Kruiskerk. De openingsbijeenkomst werd geleid door voorzitter Zuur van de kerkenraad, met deelname van burgemeester Renkema. Tijdens deze bijeenkomst gaf de heer Peter van Hofwegen uitleg over de werkzaamheden van de werkgroep Nieuwe Kruiskerk en werden de vele vrijwilligers en medewerkers bedankt.
Burgemeester Renkema benadrukte in zijn toespraak de emotionele impact van het afstoten van een kerkgebouw. Kerkenraadsvoorzitter Zuur voegde hieraan toe dat de gemeente met open deuren en een open gezicht naar Nijkerk wil staan, op het centrale kruispunt waar de Kruiskerk zich bevindt. Hij benadrukte het belang van een actieve en enthousiaste gemeente, en dat een levende gemeente meer vereist dan alleen een nieuw gebouw.
Ter gelegenheid van de ingebruikname werd ook een gedenkboek gepresenteerd, samengesteld door mevrouw Willy Klok-Van Dasselaar. Dit boek, getiteld ‘130 jaar Gereformeerde Kerk Nijkerk’, beschrijft de geschiedenis van de Kruiskerk (zowel de eerste als de tweede), de Goede Herderkerk en de Gereformeerde Kerk te Nijkerkerveen. Het bevat onder andere interviews met betrokkenen bij de kerk.
Historische context en de brand van 1975
De geschiedenis van de gereformeerde kerk in Nijkerk kent een turbulent verleden. In 1887 werd een stuk grond aan de Venestraat aangekocht, waarop een huis en schuur stonden. De schuur werd omgebouwd tot een voorlopig kerkgebouw, terwijl de definitieve kerk eroverheen werd gebouwd. Een rampzalige gebeurtenis was de brand in 1975, die de monumentale Kruiskerk tot de grond toe afbrandde. In het gedenkboek wordt uitgebreid aandacht besteed aan dit verwoestende incident, met verhalen van de brandweercommandant en persoonlijke herinneringen van betrokkenen.
Het gedenkboek: een diepgaande kijk op de kerkgeschiedenis
Het gedenkboek ‘130 jaar Gereformeerde Kerk Nijkerk’ biedt een uitgebreid overzicht van de kerkelijke gemeenschap. Naast de geschiedenis van de kerkgebouwen bevat het boek:
- Verhalen over brandweercommandant Roel van der Wijk en persoonlijke herinneringen aan de brand van 1975.
- Het verhaal van Ko Norg over de bouw van de Goede Herderkerk.
- Foto's en data van alle predikanten die de kerk in Nijkerk hebben gediend, beginnend met ds. A. Middelkoop.
- Portretten van diverse predikanten, waaronder ds. P.H. Pellicaan, de broers Leo en Klaas Koffeman, ds. Fred Meijnhardt, ds. C.J. van der Meulen, ds. Willem Haverkamp en ds. Jan van Buuren, met hun herinneringen aan de oude Kruiskerk en de brand.
- Bijdragen van latere predikanten en pastoraal medewerkers, zoals ds. H. Eendebak, ds. P. van Dijk, ds. D. Riemens, ds. B.H. Steenwijk, mevr. T. Edelman-Van Ginkel, ds. J.W. Overvliet, ds. K. van der Sloot, jeugdwerkers mevr. A. van Veen en mevr. H. Koster.
- Verhalen over de kosters die de kerk dienden, waaronder Hendrik van Corler, G. van Ruler, J. Kerssies en J. van der Kieft.
- Een apart hoofdstuk over de gereformeerde kerk aan de Vrouwenweg te Nijkerkerveen, geschreven door Willy Klok zelf.
- Een reeks hoofdstukken over jeugdverenigingen, schoonmaakploegen, kerkenraden, ouderlingen, diakenen, huwelijken en begrafenissen, het rusthuis, het kerkelijk bureau, het oudste lid en andere actieve kerkleden.
- Een beschouwing van ds. E.H. Egberts over ‘de toekomst van de kerk’, met aandacht voor gemeenteopbouw, acceptatie van nieuwe realiteiten, het belang van ‘Back to Basics’ en samenwerking.
Het 104 pagina's tellende boek is verkrijgbaar bij het Kerkelijk Bureau bij de Kruiskerk.
Organisatie en financiën van de Protestantse gemeente Nijkerk
De Protestantse gemeente Nijkerk is een zelfstandig onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) en heeft rechtspersoonlijkheid. Het bestuur ligt bij de kerkenraad, gevormd door de ambtsdragers. Het College van kerkrentmeesters is verantwoordelijk voor het beheer van financiële middelen en gebouwen, met uitzondering van diaconale zaken. De kerkenraad is eindverantwoordelijk, onder andere voor de goedkeuring van de begroting en de jaarrekening.
De gemeente streeft ernaar een gastvrije gemeenschap te zijn waar iedereen zich thuis voelt, met nadruk op ontmoeting tussen generaties en onderlinge zorg. Financieel gezien was de Actie Kerkbalans in 2024 succesvol, met een opbrengst die de begroting overtrof. Er werden ook aanvullende financiële middelen verkregen uit een bestemmingsreserve voor nieuwbouw en verbouw, wat ruimte biedt voor toekomstig onderhoud. De jaarrekening is opgesteld volgens de modellen van de PKN en mede samengesteld door Accountantskantoor Van Middelkoop. De gemeente heeft geïnvesteerd in een nieuwe pastorie en de verhuur van voormalige kosterswoningen aan statushouders.
tags: #verbouwing #kruiskerk #nijkerk