Het Theater aan de Parade in 's-Hertogenbosch, een drijvend kunstspektakel dat elke twee jaar plaatsvindt, is na een periode van ingrijpende verbouwingen heropend. Geïnspireerd door de surrealistische werken van Jheronimus Bosch, combineert de Bosch Parade beeldende kunst, theater en muziek tot een unieke ervaring op het water van de Dommel. De parade zelf, die een drijvend kunstspektakel is, transformeert de Dommel in een levend kunstwerk met fantasierijke installaties, muziek en performances.
Het theatergebouw, dat na 14 jaar discussie en ontwikkeling een nieuw ontwerp heeft gekregen van architectenbureau NOAHH | Network Oriented Architecture, is meer dan een plek voor voorstellingen; het is een multifunctionele, culturele hub die ontworpen is om theater-, muziek- en cultuurliefhebbers samen te brengen. Het nieuwe gebouw, dat naar verwachting bij de start van theaterseizoen 2023/2024 open zou gaan, is een monument van de toekomst en een cultuurjuweel voor de stad.
Een Lange Weg naar Vernieuwing
De geschiedenis van de vernieuwing van het Theater aan de Parade is er een van lange adem en diverse ontwikkelingen. Oorspronkelijk gebouwd in 1976, ontstond er in Den Bosch al jarenlang discussie over de noodzaak van vernieuwing. In 2015 werd de keuze gemaakt voor nieuwbouw in plaats van renovatie, wat leidde tot een uitgebreide discussie over verschillende ontwerpvoorstellen. Het oorspronkelijke plan van UN Studio, dat in 2015 met 57 procent van de stemmen door de Bosschenaren werd gekozen, bleek na verdere uitwerking om financiële en andere redenen onhaalbaar. Dit leidde tot een nieuwe ontwerpfase, waarbij uiteindelijk in 2019 voor het ontwerp van NOAHH architecten werd gekozen, zonder verdere volksraadpleging.
Het oude theatergebouw van Kraaijvanger architecten uit 1976 is vrijwel volledig vervangen, hoewel de kelderbak en de contouren van de grote zaal behouden zijn gebleven. De totale kosten van de verbouwing liepen op tot tachtig miljoen euro, met een aanvullende twaalf miljoen euro aan extra kosten.
Architectonisch Ontwerp en Functionaliteit
Het nieuwe Theater aan de Parade is ontworpen door NOAHH architecten en wordt gekenmerkt door een extraverte en multifunctionele opzet, gericht op het creëren van een 'sociale activator' binnen de binnenstedelijke context. Het gebouw gaat een dialoog aan met de openbare ruimte, waarbij de plint met diverse functies en activiteiten het gebouw opent en een natuurlijke overgang creëert tussen binnen en buiten.
Dubbele Identiteit: Plein- en Casinokant
Het theater presenteert twee gezichten. Vanaf het grote plein oogt het gebouw open en transparant. De gevels, bekleed met verticale baksteenstrips, verbergen de indeling van de zalen: een grote, hoge zaal aan de rechterkant en een kleinere aan de linkerkant. De grote zaal wordt bekroond met een bolvormig dak van gladde witte bakstenen, terwijl de kleinere zaal een gouden 'pet' draagt. Hierin bevinden zich het theatercafé en de entreehal, die door een glazen façade wordt verlicht door daglicht dat door een glazen dak valt.
Vanuit de Casinotuin daarentegen, presenteert het theater zich als een sprookjesburcht. De toneeltoren torent hoog uit boven de omliggende gebouwen. De gevels met ribben van witte en rood-bruine baksteen, bedoeld om begroeid te raken met klimplanten, zorgen ervoor dat de toneeltoren minder massief oogt dan voorheen.
De Zalen: Flexibiliteit en Sfeer
Het theater beschikt over twee hoofd zalen:
- De Casinozaal: Deze grote zaal, met een capaciteit van 920 zitplaatsen, is de pronkstuk van het gebouw. De wanden zijn afgewerkt met geperforeerd bamboe, wat zorgt voor een warme en behaaglijke sfeer. De zaal is geschikt voor alle podiumkunsten en herbergt het casco van de oude zaal, maar met een aanzienlijk groter toneel.
- De Pleinzaal: De kleinere zaal biedt ruimte aan 435 zitplaatsen en kan, met ingeklapte tribunes, worden uitgebreid tot 1.000 staanplaatsen. Deze ruimte is ontworpen als een schokbestendige, multifunctionele doos, ideaal voor vlakkevloertheater en popconcerten.
Daarnaast zijn er meerdere informele ruimtes die fungeren als podia, wat een breed scala aan mogelijkheden biedt voor innovatieve artistieke programmering. De verbinding tussen de zalen, foyers en de toneeltoren zorgt voor interactie, daglicht en uitzicht op de omgeving, wat bijdraagt aan een completere theaterbeleving.
Duurzaamheid en Circulariteit
Duurzaamheid was een centraal thema tijdens het ontwerpproces en de realisatie van het Theater aan de Parade. Het gebouw voldoet aan de BENG-eisen (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) en is aardgasvrij. Slimme en duurzame oplossingen zijn geïntegreerd, waaronder:
- Hergebruik van materialen: De kelderbak en grote delen van de draagconstructie van de oorspronkelijke grote zaal zijn hergebruikt. Ook wordt onderzoek gedaan naar hergebruik van staal en andere materialen.
- Energie-efficiëntie: Het gebouw is voorzien van materialen met hoge warmteweerstand, hoogwaardige beglazing, zonnepanelen en een warmte- en koudeopslag met warmtepompen. Dit systeem koelt het gebouw in de zomer met koud water uit de bodem en verwarmt het in de winter.
- Natuurlijke elementen: Een levende groenwand in de botanische foyer bevordert een duurzamer binnenklimaat door luchtzuivering en akoestische verbetering. Groene gevels en een groen dak dragen bij aan het lokale ecosysteem en bieden nestgelegenheid voor vogels en vleermuizen.
Het ontwerp is getoetst aan GPR Gebouw, waarbij de gemeente een score van 8 eiste en de ambitie had om een 8,5 te behalen. Een ecoloog werd ingeschakeld om de impact op de lokale flora en fauna te minimaliseren.
Een Maatschappelijke Rol: Meer dan een Theater
NOAHH Architects beschouwt het Theater aan de Parade als een 'sociale activator' en een verrijkende, laagdrempelige plek waar iedereen welkom is. De maatschappelijke functie van theaters, die al sinds het oude Griekenland mensen samenbrengen, staat centraal. Het nieuwe theater is bedoeld als een inspirerende, tijdloze plek die een belangrijke bijdrage levert aan de samenleving en fungeert als broedplaats voor nieuwe kunst.
Het gebouw is ontworpen om een allesomvattende theaterervaring te bieden, waarbij het theater zich niet beperkt tot de muren, maar de dialoog aangaat met de openbare ruimte. De flexibiliteit van het gebouw maakt het mogelijk om een breed spectrum aan evenementen te huisvesten, van kleinkunst en festivals tot symfonieconcerten en hardcore optredens.
De Opening en Eerste Indrukken
Na drie jaar zonder groot theater in Den Bosch, gingen op vrijdagavond 29 oktober 2025 de deuren van het nieuwe Theater aan de Parade voor het eerst open voor publiek. De eerste bezoekers, waaronder de 9-jarige Janey Schellings en haar vader, waren onder de indruk van het moderne en chique gebouw. Hoewel het theater zich nog in een testfase bevindt en er nog werkzaamheden moeten worden verricht, was de eerste reactie overwegend positief. Sommige bezoekers merkten op dat het interieur nog wat kaal oogde en misten de gezelligheid van het vorige gebouw, maar hoopten dat dit nog zou komen met de verdere afwerking.
De eerste voorstellingen, waaronder de kindervoorstelling 'Koning Gilgamesj', dienen als try-outs om personeel en technici te laten wennen aan de nieuwe faciliteiten. Directeur Alex Kuhne benadrukte het belang van deze testfase om de service, veiligheid en technische aspecten te optimaliseren. De technische teams ondervonden tijdens de eerste voorstellingen uitdagingen met de licht- en geluidsinstallaties, maar konden deze oplossen door de samenwerking met leveranciers.
tags: #verbouwing #parade #den #bosch