De Alkmaarse watertoren is in 1899-1900 gebouwd en was, nog meer dan nu, een blikvanger van jewelste. Architect A. Holmberg de Beckfelt gaf de toren kantelen, waardoor het gebouw sterk deed denken aan de burcht in het stadswapen van Alkmaar. De ingenieur naast de architect was J.C. Franken.
De metselaars moesten bij de bouw maar liefst 500.000 stenen verwerken en - het staat zo simpel in het bestek van de toenmalige Alkmaarse Waterleiding maatschappij - de aannemer moest erop rekenen dat hij 65.000 kg staal van het station moest aanvoeren en ter plaatse monteren. En dat was alleen nog maar het staal voor het hoogreservoir vanaf 22 meter boven de vloer tot aan 28 meter. Geen kleinigheid, want het klinkwerk moest dicht zijn én blijven.
Het reservoir, gemaakt van 1 cm dik plaatstaal kon 800.000 liter water bevatten. Het water werd vooral ’s nachts omhoog gepompt vanuit de duinen bij Bergen. Deze watervoorraad zorgde voor een constante druk op het waterleidingnet.
In januari 1947 in een periode van extreme kou, sprakeen lokale krantenredactie de bevolking vermanend toe: ‘Wees zuinig!’ De watertoren van Alkmaar bleek na een paar dagen van strenge vorst totaal leeg te zijn. En het volk kreeg de schuld. Uit angst voor een bevroren waterleiding en alle nadelige gevolgen van dien had een groot aantal inwoners van het gebied van midden Noord-Holland de kranen laten lopen … Ziekenhuizen, fabrieken en hele woonwijken in Alkmaar waren plotseling verstoken van drinkwater.
Een jaar later, in 1957, stond de buurt weer op zijn kop door de ingrijpende renovatie aan de kop van de watertoren. De ingemetselde staalconstructie voor het hoogreservoir was zodanig door corrosie aangetast, dat hele stukken staal waren doorgeroest. Met de verbouwing verdwenen de bakstenen kantelen. Alleen de verticale betonnen pilaren in de huidige kop doen nog enigszins denken aan het oorspronkelijke ontwerp.
In 1990 is de toren aangekocht door industrieel ontwerper Niko Hoebe en visagiste Anneke Looijesteijn. Sinds 2015 is de toren in eigendom ingenieursbureau CLAFIS Ingenieus. En eigenlijk is de Alkmaarse watertoren ook van de omringende buurt. De betrokkenheid blijkt wel uit de naam: Buurtvereniging de Watertoren.
J.C. FRANCKEN, A. De watertoren heeft een hoogte van 31,40 meter en is daardoor een markant gebouw voor Alkmaar. De watertoren had oorspronkelijk kantelen, waardoor het gebouw aan de burcht in het Alkmaarse stadswapen deed denken. De kantelen zijn in 1955 bij een restauratie van de bovenbouw weggehaald. Verder zijn elementen uit de Hollandse Renaissance toegepast, zoals siermetselwerk en het sierreliëf in de vorm van blinde bogen.
De Alkmaarse watertoren is niet meer in gebruik en huisvestte vanaf 2002 een architectenbureau. In 2015 heeft een ingenieursbureau de toren overgenomen en gerenoveerd. Behoud van erfgoed in combinatie met innovatieve renovatie past volgens Bert Jonker heel goed in de duurzaamheidsvisie van CLAFIS Ingenieus. Zijn ingenieursbureau stelt haar drie monumenten dan ook graag open op 12 september, Open Monumentendag.
De watertoren uit 1899-1900 was en is letterlijk en figuurlijk een grote blikvanger. Architect A. Holmberg de Beckfelt gaf de toren kantelen, denkend aan het stadswapen. Ingenieur J.C. Franken gebruikte 500.000 stenen en voor constructie van het reservoir al 65.000 kg staal. Het bassin van ruim 800.000 liter is nu vergaderruimte en podium voor kunst en cultuur. Na de verkoop en renovatie in 1990 is de toren omgebouwd tot kantoorpand.
De watertoren is op Monumentendag van 11:00 tot 16:00 uur open. Bezoekers krijgen een brochure over de geschiedenis. U heeft het vast wel opgemerkt toen u over de Bergerweg Alkmaar binnenkwam: de ingepakte watertoren. Nee, het is geen kunstwerk van de Bulgaars-Amerikaans kunstenaar en alleskunner Christo. De watertoren staat gewoon vanwege een verbouwing in de steigers. Het is een gemeentelijk monument dat in 1900 gebouwd is naar ontwerp van de architect Antony Holmberg de Beckfelt en ingenieur J.C. Oorspronkelijk had de watertoren kantelen en hierdoor werd de toren soms aangezien voor de burcht in het stadswapen van Alkmaar.
In 1946 was de staalconstructie van het waterreservoir door corrosie zodanig aangetast dat het werd vervangen door een betonconstructie waarbij de kantelen van de bovenbouw verwijderd zijn. Alleen de verticale betonnen pilaren in de huidige kop doen nog enigszins denken aan de oorspronkelijke kantelen. Sinds 2015 is de toren in eigendom ingenieursbureau Clafis Ingenieurs. In oktober 2016 is een aanvraag voor verbouwing bij de welstandscommissie gedaan. De Historische Vereniging heeft er in de werkgroep pré advies op gegeven. Het voorstel was om een grotere opbouw op het dak te realiseren en in de bovenbouw openingen maken, vergelijkbaar met het eerder door Lodi Trap/Noordwest6 aangebrachte raam in de schacht.
Is het erg dat er weer een verbouwing in de toren plaats vindt? En hoe ziet het er nu uit? De Alkmaarse Watertoren is in 1899-1900 gebouwd en is inmiddels een gemeentelijk monument. Architect A. Holmberg de Beckfelt gaf de toren kantelen, waardoor het deed denken aan de burcht in het stadswapen van Alkmaar. Voor de bouw zijn 500.000 stenen gebruikt naast ruim 65.000 kg staal voor het reservoir op 22 meter hoogte vanaf de vloer. De wand is gemaakt van 1 cm dik plaatstaal. Het water werd vooral ‘s nachts omhoog gepompt van de duinen bij Bergen. Sinds 2002 zijn de onderste verdiepingen in gebruik als kantoorruimte. En recent is ook het voormalig waterreservoir, na een grondige verbouwing, geschikt gemaakt voor kantoorruimte. Advocatenkantoor Boskma is gevestigd op de 8ste verdieping van de monumentale Watertoren van Alkmaar. Midden in het oorspronkelijke waterreservoir bevind zich het kantoor van meester Boskma. Enkele karakteristieke kenmerken zijn in het kantoor nog steeds zichtbaar.
Een rondleiding over de Hollandsche IJsselkering | Open Monumentendag 2021
Belangrijkste kenmerken en historische ontwikkelingen
- Oorspronkelijk ontwerp met kantelen dat leek op de burcht uit het stadswapen van Alkmaar.
- Reservoir met een inhoud van circa 800.000 liter water, opgebouwd uit 1 cm dik plaatstaal.
- Constructie bestaand uit 500.000 stenen en circa 65.000 kg staal voor het hoogreservoir.
- Water werd vooral ’s nachts gepompt vanuit de duinen bij Bergen om druk te garanderen.
- Na extreme kou in 1947 ontstond een periode van drinkwatertekorten door lekkage en bevroren leidingen.
- Renovaties in 1957 verwijderden de kantelen en vervingen de staalconstructie door beton.
- In 1990 herbestemming tot kantoren na verkoop en renovatie; sinds 2015 eigendom van een ingenieursbureau CLAFIS Ingenieus.
- Open Monumentendag en erfgoedbehoud vormen speerpunten van de huidige renovatieaanpakken.
Huidige gebruik en architectonische kenmerken
De onderste verdiepingen worden sinds 2002 gebruikt als kantoorruimte, en het voormalige waterreservoir dient nu als vergaderruimte en podium voor kunst en cultuur. Advocatenkantoor Boskma is gevestigd op de 8ste verdieping van de monumentale Watertoren van Alkmaar, terwijl midden in het oorspronkelijke reservoir het kantoor van Boskma te vinden is. Enkele karakteristieke kenmerken zijn nog steeds zichtbaar in het kantoor.
Open Monumentendag en erfgoedbewustzijn
Bezoekers kunnen tijdens Open Monumentendag de toren bezoeken van 11:00 tot 16:00 uur en krijgen een brochure met geschiedenis. Het innovatieve renovatiebeleid van CLAFIS Ingenieus zoekt naar balans tussen erfgoedbehoud en moderne functionaliteit, wat blijkt uit de openstelling van drie monumenten.
tags: #verbouwing #watertoren #alkmaar