Nederland is gevormd door het water. Vanaf de twaalfde eeuw nam het belang van de scheepvaart toe. De Nieuwe Maritieme Geschiedenis van Nederland laat in woord en beeld zien hoe de verschillende scheepvaartsectoren zich sinds de late middeleeuwen hebben ontwikkeld. Maritieme geschiedenis gaat niet alleen over de bouw en het gebruik van schepen in de zeil-, stoom- en motorvaart, maar ook over mensen in ondernemingen die de scheepvaart organiseerden en bemanningen aan boord. Scheepvaart heeft tevens een stempel gedrukt op de Nederlandse cultuur van de schilderkunst tot aan woorden en uitdrukkingen in onze taal. Nederlandse marineschepen die ten onder gingen tijdens de slag in de Javazee (1942) lijken van de zeebodem te zijn verdwenen.
Het betreft een deel van het wrak van de torpedobootjager Hr. Ms. Kortenaer en de wrakken van de kruisers Hr. Ms. Java en Hr. Ms. De Ruyter. De ontdekking werd gedaan tijdens een duikexpeditie. Deze werd uitgevoerd ter voorbereiding van de 75e herdenking van de slag in de Javazee. Slag in de Javazee
Slag in de Javazee en de verliezen
Op 27 februari 1942 kwam de vloot van ABDACOM (American-British-Dutch-Australian Command) bijeen ten noorden van Java. Het doel van de vloot was om een Japanse invasievloot te onderscheppen. Hoewel de commandant van de vloot, de Nederlandse Karel Doorman, probeerde zijn meerderen op andere gedachten te brengen, werd de aanval toch geopend. Het geallieerde eskader bestond uit 14 schepen (4 Nederlandse), het Japanse uit 18 schepen. Ze waren dus in de minderheid. Ook waren de Japanse schepen beter bewapend en onderhield de geallieerde vloot slechte onderlinge communicatie. Onder andere door deze factoren werd de slag in de Javazee een zware nederlaag. Zeker 900 Nederlanders kwamen om het leven.
Scheepswrakken en hun betekenis
Tijdens de slag in de Javazee gingen de Nederlandse kruisers Hr. Ms Java en De Ruyter, evenals de torpedobootjager Hr. Ms. Kortenaer, verloren. De schepen deden dienst als oorlogsgraf voor de honderden opvarenden die om het leven kwamen. Mede hierom is de verdwijning van de scheepswrakken opvallend. Gezonken oorlogsschepen genieten volgens Nederland onschendbaarheid. Het zonder toestemming bergen van deze schepen is dan ook illegaal. De minister van Defensie benadrukt dat grafschennis een ernstig vergrijp is en dat het belangrijk is te achterhalen wat er met de scheepswrakken is gebeurd. Dit in het belang van de nabestaanden van opvarenden en om de historische waarde van de schepen voor Nederland.
Onderzoek moet gaan uitwijzen wat er precies met de scheepswrakken is gebeurd. Verdwenen Schepen 1e druk is een boek van G.J. Schutten uitgegeven bij Walburg Pers. ISBN 9789057302985.
Vissers, veeboeren, tuinders, rietsnijders en turfwerkers, allemaal hadden ze hun schip nodig om in hun levensonderhoud te voorzien. Was het niet om hun beroep te kunnen uitoefenen, dan toch om goederen te vervoeren en verhandelen. Daarnaast waren er de schippers die schepen moesten hebben, die waren aangepast aan tientallen verschillende vaarwegen. Hetzelfde gold voor de vissers die hun brood moesten verdienen op vele verschillende visgronden. In VERDWENEN SCHEPEN legt Schutten deze enorme verscheidenheid aan houten vaartuigen vast in woord en beeld. Ook deelt hij de schepen in op basis van hun constructie. Dit geeft patronen waarin allerlei sociaal-economische processen van vele eeuwen geleden zichtbaar worden. Deze houten vaartuigen worden beschreven aan de hand van heel veel historische foto's, literatuurgegevens en handgemaakte tekeningen. Maar er is ook oog voor het verhaal van de oude gebruikers zelf. Daarom is dit boek niet alleen de eerste wetenschappelijke inventarisatie van houten schepen.
NOS Nieuwsdinsdag 15 november 2016, 11:31Aangepast dinsdag 15 november 2016, 14:02Twee Nederlandse oorlogswrakken voor de kust van Indonesië lijken van de zeebodem te zijn verdwenen. Ook een derde wrak lijkt voor een groot deel te ontbreken, schrijft minister Hennis aan de Tweede Kamer. Duikers die op zoek waren naar de wrakken troffen wel sporen aan en sonaropnamen tonen de afdruk van schepen op de zeebodem. Het gaat om de schepen Hr.Ms. De Ruyter, Hr.Ms. Java en Hr.Ms. Kortenaer. De schepen vergingen in 1942 tijdens de Slag in de Javazee. Daarbij vonden 915 Nederlandse marinemensen, onder wie schout-bij-nacht Karel Doorman, en 259 opvarenden van Indonesische origine een zeemansgraf. In 2002 vonden amateurduikers de wrakken terug. Een internationaal team van duikers constateert nu echter dat ze worden vermist.
GrafschennisDe drie Nederlandse schepen werden in 1942 tot zinken gebracht bij een treffen met de Japanse vloot. Hennis meldt dat ze met zorg kennis heeft genomen van de verdwijning. "De slag op de Javazee maakt deel uit van ons collectieve geheugen. De scheepswrakken zijn stille getuigen van deze tragische gebeurtenis en vormen het decor voor de vele verhalen over de verschrikkingen van de oorlog, maar ook de kameraadschap tussen opvarenden." Volgens het kabinet is er nu nog onvoldoende informatie om de toedracht van de verdwijning vast te stellen. Het wil daar onderzoek naar doen, samen met andere landen. Hennis benadrukt al wel dat grafschennis een ernstig vergrijp is.
ExpeditieDe verdwijning van de wrakken kwam aan het licht bij een expeditie die in gang was gezet door het Karel Doormanfonds. Dat wilde, met het oog op de 75ste herdenking van de Slag om de Javazee op 27 februari 2017, duiken naar de wrakken om zo de locaties vast te leggen voor de nabestaanden. Een internationaal onderzoeksteam heeft geconcludeerd dat drie Nederlandse oorlogsgraven op de boden van de Javazee inderdaad zijn verdwenen. Het gaat om de Hr.Ms. De Ruyter, Hr.Ms. Java en de Hr. Ms. De drie marineschepen, Hr. Ms. De Ruyter, Hr. Ms. Java en Hr. Ms. Kortenaer, vergingen tijdens de Slag in de Javazee op 27 februari 1942. Daarbij vonden 915 militairen, onder wie ruim 200 Indisch-Nederlandse militairen, een zeemansgraf. Een internationaal duikteam van het Karel Doorman Fonds constateerde de verdwijning eind vorig jaar. De bevindingen van het team zijn maandag aangeboden aan minister Bussemaker die momenteel een bezoek brengt aan Indonesië. In het rapport adviseren de onderzoekers verder dat op termijn gezamenlijk onderzoek op de locaties van de verdwenen schepen nodig zal zijn om aanvullend informatie te vergaren. Verder zijn Nederland en Indonesië in een Memorandum of Understanding overeengekomen om in de toekomst nauwer te zullen samenwerken door onder meer beschikbare informatie en kennis te delen om zo cultureel maritiem erfgoed gezamenlijk te beschermen. In februari 1942 was Surabaya de laatste grote geallieerde vlootbasis in Zuidoost-Azië. Een geallieerd eskader vertrok op 26 februari 1942 uit deze haven om de Japanse invasie van Oost-Java te verhinderen. Het eskader, bestaande uit Nederlandse, Britse, Amerikaanse en Australische marineschepen, stond onder leiding van de Nederlandse schout-bij-nacht Karel Doorman. Bij het treffen met de Japanse vloot op 27 februari 1942 ten noorden van Surabaya werden de drie Nederlandse marineschepen Hr.Ms. Kortenaer, Hr.Ms. Java en het vlaggenschip Hr.Ms.
Laatste Stand in Oost-Indië - Slag in de Javazee 1942 Geanimeerd
Toekomstige interpretatie en behoud
De verdwijning van de wrakken roept vragen op over behoud, erfgoed en de uitvoering van internationale overeenkomsten. Restauratie en onderzoek kunnen bijdragen aan onze kennis over scheepsbouw, bemanning en maritieme cultuur. Door samenwerking tussen Nederland en Indonesië kunnen gegevens en kennis gedeeld worden om cultureel maritiem erfgoed gezamenlijk te beschermen.