Een aantal weken geleden schoof ik (Nicole) bij Printmakers Club aan voor een workshop linosnede. Wat een verrassende ervaring was dat! Ik kende linosnede (ook wel bekend als ‘gutsen’) van vroeger, maar ik wist niet meer dat het zo leuk was om te doen. Die ‘good old memories’ waren blijkbaar onvoldoende blijven hangen.
Het leek me bovendien een beetje ingewikkeld om zelf te doen. Dus nee, als nieuwe creatieve hobby zou het niet snel bij me opgekomen zijn. Des te blijer ben ik achteraf dat Alette mij, dankzij een uitvaller, uitnodigde om een avondje mee te doen met de basisworkshop. Mijn ervaring over hoe makkelijk het eigenlijk bleek te zijn, zal ik hier met je delen.
Stapsgewijs aan de slag
Met een groep van gelijkgestemde creatievelingen gingen we aan de slag. Allen met een eigen motivatie om linosnede weer eens op te pakken. De één als hobby, de ander om linosnede professioneel toe te passen naast andere grafische technieken. Eén ding hadden we met elkaar gemeen: de basis waren we allemaal kwijt. Gelukkig was Alette daar om ons stapsgewijs op weg te helpen!
We begonnen met het op linoleum zetten van ons eigen ontwerp. Ik had gekozen voor een roos, een simpel voorbeeld dat ik online had gevonden. Het ontwerp leerden we met carbonpapier over te tekenen op een stuk linoleum. Vervolgens konden we aan het 'echte werk’ beginnen: het wegsnijden van al het overbodige linoleum rondom en in de afbeelding. Alette gaf goede uitleg over het werken met de guts, het gebruik van verschillende formaten mesjes, maar ook over details waarop je moet letten tijdens het toepassen van de techniek. En het meest belangrijk: hoe je na het gutsen nou echt een goed geslaagde afdruk maakt! Die do’s en dont’s bleken we inderdaad nodig te hebben toen we met het afdrukken aan de slag gingen.
Ieder zijn eigen stijl en kunstwerk
Het was leuk om te merken dat iedereen echt met hele verschillende ontwerpen aan het werk ging. De een met iets abstracts, de ander meer gedetailleerd, en een cursist die voor een ‘Andy Warhol’ stijl had gekozen. Wat zo verrassend bleek te zijn, is dat het lino snijden vele malen sneller ging en makkelijker was dan ik had gedacht! Drie uur later hadden we allemaal meerdere prenten van ons oorspronkelijke ontwerp gemaakt. En waren we niet alleen erg enthousiast over onze eigen afdruk, maar ook over de resultaten van anderen. Mijn kleine roosje bleek vooral heel geschikt om bijvoorbeeld kaarten, uitnodigingen of patronen mee te maken. Het vosje was echt een kunstwerk op zich! Voor het Andy Warhol blikje met banaan erin gold hetzelfde: ook die kon zo in een lijstje aan de muur.
Zo maakte iedereen dus op zijn eigen manier, en ieder in zijn eigen stijl, in drie uur tijd een compleet lino ‘art work’. De ene cursist was in een mum van tijd al klaar voor het afdrukken van de vorm. Bij de ander duurde het uitsnijden van de vorm uit het linoleum wat langer. Ook dat verschil tussen cursisten was grappig om te merken. Zelf ben ik nogal een ´pietje-precies´, dus ik was achteraf blij met mijn kleine roos. Die heb ik mooi nauwkeurig kunnen uitwerken. De cursist die de vos maakte, ging een stuk grover te werk. Heel bevrijdend wat dat betreft, en erg mooi als je het eindresultaat ziet. Het sluit prima aan op de stijl van linosnede: van grovere lijnen (en zelfs van kleine uitschieters) vind je niets terug in je uiteindelijke print.
De vele mogelijkheden van lino en de gebruiksverschillen met MDF
Ik denk dat ik het laagdrempelige ook het leukst vond aan deze ervaring. En dat dit ook echt het voordeel is van lino snijden: je hoeft niets goed te doen, en iedereen kan het. Je bent lekker met je handen bezig, kunt helemaal opgaan in het project waaraan je werkt, en je hebt toch eigenlijk altijd wel een heel tof eindresultaat. Dat je ook nog eens kunt hergebruiken. Wat ik ook helemaal niet wist, is dat je lino kunt gebruiken voor het bedrukken van textiel. Dus niet alleen papier, maar ook bijvoorbeeld een t-shirt of stoffen tas kun je bedrukken met je eigen ontwerp. Wel is het goed om altijd rekening te houden met het gebruik van de juiste materialen, zo drukte Alette ons echt op het hart. Voor iedereen die zelf met lino snijden aan de slag wil gaan, leert ze je daar alles over in de online basiscursus.
Tot slot: Alette is echt een expert op haar vakgebied, dat merk je aan alles. De manier waarop ze de techniek uitlegt en de aanvullende professionele tips die ze geeft.
Praktische vragen en antwoorden voor beginners
- Waarmee kan ik drukken? Of waar kan ik mijn lino's laten drukken?
Ik druk zelf met een pers maar als je een beginner bent raad ik je aan gewoon met de hand te drukken. Je kunt dat met een baren doen, een soort houten klosje waarmee je het papier met een wrijfbeweging goed aandrukt op de linosnede, maar ook met een pollepel of een deegroller. Zelf druk ik ook nog regelmatig met de hand, ik gebruik daar dan een schoon rollertje voor.
- Wat zijn de basisbenodigdheden voor linosnede?
Linoleum (softlino of de ouderwetse linoleum), rollers, gutsen, een gladde plaat om op in te rollen, iets om handmatig te kunnen afdrukken (bijvoorbeeld een baren), papier.
- Welke pers heb je? Waar heb je die gekocht?
Mijn pers is van het merk ROCO, het is een ets- en linopers en ik vond hem tweedehands. Een nieuwe pers kan wel meer dan 5000 euro kosten, maar tweedehands zijn ze een stuk betaalbaarder.
- Welke linoplaten gebruik je?
Ik gebruik softlinoplaten van essdee. Het is van soepel kunststof en makkelijk te bewerken, en, heel fijn: goed afwasbaar.
- Wat is het verschil tussen softlino en de ouderwetse linoleum?
De ouderwetse lino is harder en steviger, sommige mensen vinden dat prettiger werken, je schiet minder snel door dan bij softlino. Softlino is soepeler maar daardoor ook gladder, het is een beetje slippery. Bij softlino breken de sneden niet vanzelf af omdat het materiaal elastisch is, bij de ouderwetse lino hoef je geen tegensneden te maken. Softlino is langer houdbaar en beter afwasbaar.
- Welke inkt gebruik je?
De juiste inkt is afhankelijk van welk effect je wil bereiken. Ik heb heel lang gezocht naar wat bij mij en mijn werk past.
- Welke inkt gebruik je voor textieldruk?
Ik heb drie tot vier jaar geëxperimenteerd voordat ik de juiste inkt hiervoor had gevonden.
- Welke gutsen gebruik je?
Verschillende soorten.
- Ga je een keer een cursus of workshop linosnede geven?
Misschien ooit. Linoleum kan niet zo goed tegen (wrijvings)hitte. Voor de bedoelde toepassing zijn er polymeer-dragers. Kort samengevat gaat een cnc er prima doorheen. In principe kan een cnc met graveerbit daar makkelijk een vorm met verschillende lijndiktes in maken; ik heb ook voorbeelden gezien met leer. Waar je wellicht wat rekening mee moet houden is dat het niet te warm wordt, dus even oefenen met feeds en speeds; je wil niet dat de lijm gaat opwarmen en je bit bot maakt. Registeren gaat geen probleem zijn; je kan eenvoudig op je spoilboard een paar blokjes zetten zodat verschillende platen exact op dezelfde plek komen te liggen en je kan op die linoleumplaten ook weer registratiegaten maken. De lijndikte kan van ca 0.1mm tot onbepaald; wat echter wel wat meer werk kost is als je verschillende lijndiktes wil maken, dat je eventueel wat meer van bits moet wisselen.
Infographics en hulpmiddelen
Opmerking: Communiceer altijd met de juiste materialen en oefen op reservemateriaal voordat je op je eindmateriaal gaat drukken. MDF wordt in dit onderwerp meestal minder als snij- en afdrukondergrond gebruikt voor linosnede, omdat linoleumflexibiliteit en isolatie beter passen bij de druktechniek; MDF kan voor vlakke en stevige ondergronden zorgen maar minder geschikt zijn voor de fijne lijndiktes en elastische druk die met lino ontstaan.
Praktische samenvatting
- Lino snijden gaat sneller en makkelijker dan gedacht; drie uur kan leiden tot meerdere afdrukken van uiteenlopende ontwerpen.
- Textieldruk met lino is mogelijk; gebruik wel de juiste textile ink.
- Softlino biedt elasticiteit, langer houdbaar en goede afwasbaarheid, maar sommige vinden ouderwetse linoleum fijner werken voor bepaalde lijndiktes.
- Voorbeelden uit de workshop tonen variatie in stijl, van grovere lijnen tot fijn detailwerk.
- Een pers kan duur zijn; tweedehands persen zijn vaak een betaalbare oplossing.