Koude handen en voeten, het hoort een beetje bij de winter zal je denken. Iedereen heeft er wel eens last van, al lijkt het soms alsof vrouwen er meer last van hebben dan mannen. “Er wordt gezegd dat dit komt doordat vrouwen gemiddeld een lagere bloeddruk hebben dan mannen, er sneller vaatvernauwing in de uiteinden van vingers en tenen optreedt bij vrouwen en dat ze een dunnere huid hebben waardoor ze minder goed warmte kunnen vasthouden”, legt Bo de Klerk uit. Bo is AIOS reumatologie. Ze vervolgt: “Daarnaast zouden vrouwen meer warmte vasthouden rondom hun vitale en vrouwelijke organen (eierstokken, baarmoeder, hart) en spelen hormonen zoals altijd een rol.”
Wat is Raynaud en hoe werkt het?
Volgens Bo kunnen je vingers niet alleen koud aanvoelen, maar ook flink verkleuren. Wanneer je vingers of tenen wit of blauw zien, past dit bij het fenomeen van Raynaud.” Het fenomeen van Raynaud is een vaataandoening waarbij de bloedtoevoer naar je vingers of tenen tijdelijk stopt. Dit zorgt ervoor dat je vingers of tenen gevoelloos raken en verkleuren. Julia Spierings is reumatoloog en ziet veel patiënten met het fenomeen van Raynaud. Ze legt uit hoe het fenomeen werkt: “Het komt in aanvallen. Bloedvaatjes verkrampen, waardoor de bloedvoorziening tijdelijk afgesloten wordt. Je krijgt dan eerst witte, dan blauwe en daarna rode vingers, waarbij je een doof gevoel, pijn en soms tintelingen ervaart.”
Het fenomeen van Raynaud treedt vooral op bij kou, temperatuurswisselingen of bij stress. Maar in ernstige gevallen ontstaan de klachten spontaan.
Wie krijgt Raynaud en hoe ernstig is het?
Volgens Julia komt het fenomeen van Raynaud bij veel mensen voor, en is het meestal onschuldig. “Maar bij 10% van deze mensen zien we dat zij een onderliggende ziekte hebben.” Ze legt uit dat het dan om reumatische ziektes, vaatproblemen of een ontregelde schildklier kan gaan. Het fenomeen komt drie tot vijf keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. “Het wordt vaak afgedaan als iets ‘normaals’, dat vrouwen vaker koude handen en voeten hebben dan mannen”, licht Julia toe. Dat is in veel gevallen ook wel zo, maar ze ziet ook dat het door die veronderstelling lang duurt voordat vrouwen met het fenomeen van Raynaud daadwerkelijk gediagnosticeerd worden. Belangrijker nog, het duurt daardoor mogelijk ook langer tot de diagnose van een onderliggende (reumatische) ziekte gesteld wordt, en dit kan schadelijk zijn.
Volgens Julia is het niet nodig om je gelijk veel zorgen te maken wanneer je koude handen of voeten hebt, maar is het wel goed om naar de huisarts te gaan wanneer je denkt dat je het fenomeen van Raynaud hebt en daar veel last van hebt. Zeker als er andere klachten zijn, zoals spontaan ontstane wondjes aan de vingertoppen of zwelling van de vingers. Twijfel jij of je het fenomeen van Raynaud hebt, en of er misschien een onderliggende oorzaak is? Doe dan eerst de zelftest. Wanneer de resultaten uit deze zelftest positief zijn, raadt Julia je aan om naar de huisarts te gaan. Deze kan beoordelen of er andere klachten zijn die wijzen op een onderliggende ziekte en of het nodig is om je te verwijzen naar het Raynaud spreekuur.
Beperkende en preventieve maatregelen
Handschoenen met zilverdraad. Wanneer je het fenomeen van Raynaud hebt, zijn er verschillende manieren om die verkramping van je bloedvaten te voorkomen. “We beginnen altijd met adviezen”, legt Julia uit. “Als je rookt, is het belangrijk om daarmee te stoppen. Zorg er daarnaast voor dat blootstelling aan kou minimaal is. Niet zonder handschoenen de deur uit bijvoorbeeld.” Ook bestaan er speciale sokken en handschoenen met zilverdraad, die warmte daardoor beter vasthouden. Julia: “Als het je dagelijkse leven ernstig verstoort, zijn er zelfs verwarmde toetsenborden en muizen die men kan gebruiken om te kunnen blijven werken zonder al te veel klachten.” Volgens Julia heeft de grootste groep mensen er niet zo veel last van dat deze maatregelen nodig zijn. “Maar zeker wanneer er een onderliggende ziekte is, kun je erg beperkt worden in je dagelijkse leven.”
Wanneer je vingers of tenen verkleuren door kou hoeft dit in de meeste gevallen dus niets te betekenen, maar in enkele gevallen wordt dit veroorzaakt door een onderliggende kwaal. Bij Raynaud worden de vingers of tenen wit en gevoelloos, bijvoorbeeld als reactie op kou. Na een paar minuten worden de witte vingers of tenen blauw. Bij het opwarmen worden de vingers of tenen rood en komt het gevoel langzaam terug. Ze doen dan pijn en tintelen, prikken en gloeien. Soms kunnen de vingers of tenen dik worden. Een aanval duurt ongeveer 5 minuten. Sommige mensen hebben klachten in andere lichaamsdelen, zoals de oren, neus, lippen en tong.
Bloedvaatjes regelen de temperatuur van het lichaam. Als je het warm hebt, gaan de bloedvaatjes open staan om warmte af te geven. Bij kou probeert het lichaam juist warmte vast te houden door de bloedvaatjes dicht te knijpen. Als de bloedvaatjes maximaal samentrekken, knijpen ze de bloedtoevoer helemaal dicht. Bij mensen met Raynaud trekken de bloedvaatjes ongewoon sterk samen.
Vormen en verloop
Primaire vorm: Mensen met primair Raynaud hebben meestal klachten aan beide handen en voeten tegelijk. De klachten zijn tijdelijk en minder hevig. De primaire vorm komt meestal voor bij mensen onder de 30 jaar.
Secundaire vorm: Secundair Raynaud komt vaak voor bij mensen boven de 30 jaar. De pijn is vaak heviger en blijft langer. Meestal komen de klachten niet aan beide kanten tegelijk. Vaak zijn er blijvende afwijkingen aan de haarvaten. De arts stelt primair Raynaud vast door de klachten en lichamelijk onderzoek. Om secundair Raynaud vast te stellen is verder onderzoek nodig, bijvoorbeeld bloedonderzoek. Ook kan de arts secundaire Raynaud vaststellen met capillaire microscopie van het nagelbed. Hierbij wordt met een microscoop gekeken naar de haarvaatjes in de nagelriemen van de vingers.
Tips en zelfzorg
- Vermijd kou en temperatuurwisselingen. Blijf zoveel mogelijk in goed verwarmde ruimtes. Kleed je ook warm aan, bijvoorbeeld met dikke sokken en handschoenen.
- Leef gezond. Zorg dat je gezond eet, voldoende beweegt en niet rookt. Ook kan het helpen om je handen en nagels goed te verzorgen.
- Verminder stress. Probeer beter om te gaan met stress, angst en spanning.
- Vermijd situaties die Raynaud uitlokken. Probeer erachter te komen welke situaties een aanval uitlokken bij jou. Probeer deze situaties te vermijden.
- Aanpassingen op werk. Bespreek met je werkgever of bedrijfsarts welke aanpassingen mogelijk zijn.
- Bij ernstige klachten kan de huisarts Nifedipine voorschrijven. Dit medicijn vermindert de klachten, maar kan ook vervelende bijwerkingen geven.
Als je last hebt van tintelingen of doof gevoel in je handpalm en vingers, zoals bij carpaal tunnel syndroom (CTS) of cubitaal tunnel sydroom, kan dat ook voorkomen. Het carpaletunnelsyndroom ontstaat door een beknelde handzenuw. Dit kan vervelende klachten geven in vingers en handen, zoals tintelingen en krachtverlies. “De carpale tunnel zit aan de binnenzijde van de pols. Hier lopen negen buigpezen doorheen en daar zit een zenuw in: nervus medianus.”
Behandelopties bij CTS en Raynaud
Test van Phalen kan helpen om snel zelf te checken of je CTS hebt. Hierbij buig je de polsen op zo’n manier dat de hand en onderarm een rechte hoek maken en de vingers naar beneden wijzen. Je drukt de rug van beide handen tegen elkaar aan. Houd dit één minuut vol. Spelen er tintelingen op? De test veroorzaakt druk op de nervus medianus, waardoor het een goede indicatie is voor CTS. Maar als je de symptomen doorneemt en de klachten bij jezelf herkent, is dat meestal ook al voldoende.
Polsbrace en tractie-apparaat zijn behandelopties. Een polsbrace is vooral belangrijk om de nacht pijnloos door te komen. Die brace heeft een metalen plaat aan beide kanten van de hand-polsregio. Zo voorkom je dat je polsen gaan knikken. Het tractie-apparaat trekt 30 keer aan de pols. Het effect: alles wat is opgezet in de carpale tunnel wordt weer dunner en kan vrij door de tunnel. Als die bevinding is opgeheven zijn de problemen verholpen. Een andere mogelijke behandeling is een injectie met corticosteroïden. Dit is een ontstekingsremmer die de druk in de carpale tunnel kan verminderen. Deze behandeling werkt doorgaans twee tot drie maanden; daarna kan het weer terugkomen. Bij een behandeltraject met het tractie-apparaat is het doel dat er binnen tien behandelingen verbetering zichtbaar is. Anders stoppen we ermee. Een operatie kan dan het advies zijn.
Een operatie gebeurt volgens de meeste artsen niet zomaar. We kijken eerst of er tekenen van schade aan de zenuw zijn. Heb je wel klachten, maar voelen de vingertoppen wel goed en heb je nog nooit een spalk gehad, dan beginnen we met houdingsadviezen en denkt een handtherapeut hier eventueel in mee. Dan kijken we het conservatief eerst drie maanden aan. HandsOnCare is een kliniek gespecialiseerd in de behandeling van hand- en polsklachten. Bij HandsOnCare werken ervaren specialisten. Herken je klachten van een dove hand of wil je meer informatie neem dan contact met ons op.
Welke patiëntenprofielen lopen extra risico? De jongste patiënt die behandeld werd aan CTS was elf jaar. De piek ligt rond de 40 jaar, maar ook mensen boven de 90 kunnen behandeld worden. Corona heeft een rol gespeeld bij thuiswerken en houding. Bij carpaal tunnelsyndroom speelt ook hormonale factoren een rol, zoals zwangerschap of overgang. Daarnaast kunnen diabetes en ontstekingen bijdragen aan CTS. Zowel Van Engelen als Bertleff zien steeds vaker mensen die te maken hebben met CTS.
Overige adviezen en hulpmiddelen
Bij veel CTS-klachten kan handtherapie en mogelijk een nachtspalk helpen. Soms wordt dit aangevuld met een corticosteroïdinjectie in de carpale tunnel. De injectie kan gezet worden op het spreekuur door de arts. Als de klachten langdurig of ernstig zijn is het soms verstandig om de carpale tunnel met een operatie te openen. De operatie vindt plaats op de behandelkamer en wordt uitgevoerd onder plaatselijke verdoving. Via een kleine snede in de handpalm wordt de carpale tunnel vrij gelegd. Na 10-14 dagen wordt de wondgenezing gecontroleerd en de hechtingen verwijderd. Het zal duidelijk zijn dat de herstelfase van iedere hand verschillend en niet precies te voorspellen is. Soms is een aanvullende behandeling nodig met een nachtspalk.
Alle behandelingen die door Voor de hand worden verricht vallen onder de basisverzekering. Dit betekent dat alle behandelingen in principe worden vergoed, uiteraard met inachtneming van het wettelijk eigen risico. Plan een intake bij Fysi.
Samenvatting van aandoeningen en wat te doen
Word je wakker met een slapend gevoel in je hand, voel je prikjes tijdens het typen of lijken één of twee vingers doof te worden als je lang achter de computer zit? Soms verdwijnen ze snel zodra je beweegt. Blijven ze terugkeren of nemen ze toe, dan is het tijd om naar de oorzaak te kijken en slim bij te sturen. Tintelingen in de vingers kunnen een teken zijn dat een zenuw onder druk staat. Carpale tunnel syndroom wordt vaak genoemd als oorzaak. Het is belangrijk om de belasting van de hand en pols serieus te nemen en kleine aanpassingen te doen. Plan een intake als tintelingen dagelijks terugkeren, toenemen, of als je kracht en gevoel verliest. Blijf niet doorwerken met twijfel of een slapend gevoel in je hand.
tags: #vingers #voelen #soms #als #schuurpapier