De keuze voor bakstenen kleur is veelal bepaald door de klei waaruit de steen wordt gemaakt. De verschillende kleisoorten geven rode, gele, witte, grijze en zelfs zwarte stenen hun karakteristieke tint, en daarmee ook de uitstraling van een boerderij. Danny: ‘Ik leg dat vaak uit in de showroom, als mensen voor de keuze staan van kleuren baksteen. Om meteen tot de kern te komen: de kleuren bakstenen ontstaan door het allerbelangrijkste bestanddeel: klei.’
Klei is een zuiver natuurproduct en wordt onder andere gewonnen uit de uiterwaarden van de grote rivieren. Elk gebied in Nederland (en daarbuiten) heeft een eigen soort klei. Danny: ‘Sommigen zijn kalkhoudend of hebben juist weer veel ijzeroxide. Die samenstelling vormt de basis van de specifieke kleuren baksteen.’ Zelfs de wateropname, maatvoering en textuur worden mede bepaald door de klei en eventuele toevoegingen. Hetzelfde principe geldt bij zowel rode als gele, Brunsummer en Westerwalder klei.
Rode bakstenen (of oranje of bruine bakstenen) worden gemaakt van roodbakkende klei, oer-Hollandse rivierklei. Deze klei bevat veel mineralen die zorgen voor de diepe rode kleur en een wat poreuzere structuur met circa 12-15% wateropname. Ze worden afgebakken rond 1000 graden, wat gunstig is voor maatspreiding. Geheel logisch: de meeste Nederlandse bakstenen komen hieruit voort. Danny: 'Die mineralen zorgen voor de mooie herkenbare diepe kleur rode baksteen.'
Geel bakstenen ontstaan uit geelbakkende klei met meer kalk. Daardoor heeft deze soort een hogere wateropname en grotere maatspreiding; bij gele bakstenen ligt de maatvoering hoger dan bij rode. Let op bij strakke verbanden: controleer altijd de kop- en stookmaat om verrassingen te voorkomen. Geelbakkende klei levert bovendien ook lichtbruine bakstenen op. Een leuk detail: als je deze klei in een oven laat smoren, wordt hij groen.
Brunsummer klei levert stenen op met natuurlijke verkleuring, mede doordat de klei humus bevat. Daarom moeten de stenen hoger afgestookt worden; wateropname ligt meestal rond 10%, wat gunstig is voor keramische gevels die veel regen te verwerken krijgen. De maatspreiding is eveneens vrij constant, net als bij rode bakstenen.
Westerwalderklei (witte, grijze of zwarte bakstenen) wordt gewonnen in Duitsland. Deze klei is zeer zuiver en compact; de stenen worden daarom hoger afgestookt, tot circa 1100-1200 graden. De wateropname is laag (6-8%), en de maatvoering vaak iets kleiner dan bij rivierklei. Dat alles zorgt voor de karakteristieke uitstraling van lichte, witte, grijze en zwarte gevelstenen.
Het ontstaan van kleur komt dus voornamelijk door de klei, maar ook de ovenomstandigheden spelen een grote rol. Temperatuur, zuurstoftoevoer, stookcurve en stapelmethode kunnen tinten beïnvloeden. De voeg, de voegkleur en de combinatie met dakpannen en kozijnen bepalen uiteindelijk de geveltoon. Danny: “De kleur van de baksteen ontstaat door een combinatie van klei, zandsoorten, engobes, minerale pigmenten en de atmosfeer.”
Hoe kies je kleur voor nieuwbouw, renovatie of aanbouw?
Bij nieuwbouw heb je meer vrijheid in de kleur van de gevelsteen en kun je de baksteen afstemmen op de gewenste woningstijl, voegkleur, dakpannen en kozijnen. Bij renovatie of aanbouw is de bestaande gevel het uitgangspunt; heel vaak zijn exacte dezelfde bakstenen als in de gevel niet meer te bestellen. De juiste keuze vraagt dus om een combinatie van smaak en omgevingsbewustzijn.
Welke bakstenen kleuren zijn er en wat bereik je ermee?
- Rode bakstenen geven een klassiek, warm en tijdloos gevelbeeld; ze passen bij een Hollandse, landelijke en traditionele uitstraling. Rode tinten variëren van oranjerood tot dieprood en roodbruin.
- Witte bakstenen geven een frisse, lichte en rustige gevel. Let op: lichte voegen kunnen vervuiling sneller zichtbaar maken.
- Geeltinten (enige varianten van geel tot lichtbruin) brengen een zonnige en moderne noot; voeg- en detailkleuren spelen hier een grote rol.
- Bruine en donkerbruine varianten zorgen voor een warme, moderne of eigentijdse look, afhankelijk van de ondertoon en voegkleur.
- Naast de populaire kleuren bestaan er minder gangbare varianten zoals beige, grijs, oranje en paars.
Tip! Rode metselstenen zijn een van de meest herkenbare kleuren voor woningen en passen goed bij klassieke, landelijke en tijdloze gevels. Rode baksteen moet altijd worden beoordeeld in combinatie met de voegkleur, want hetzelfde oppervlak kan op een scherm anders ogen dan in werkelijkheid.
Tip! Een monsterdoos kan helpen om de kleur in realiteit te beoordelen. Voor 25 euro ontvang je vier bakstenen; bekijk ze buiten naast de voegkleur en kozijnen. De monsterdoos is volledig retour als je daarna een order plaatst.
Kleur kiezen: voegkleur en voegtechnieken
De voegkleur bepaalt hoeveel contrast je gevel krijgt. Eenzelfde baksteen kan met een lichte, donkere of toon-op-toon voeg een heel andere uitstraling krijgen. Bestel een monsterdoos om de voeg in combinatie met de steen te beoordelen, zeker bij genuanceerde stenen.
Naast kleur is ook structuur en formaat van de bakstenen belangrijk. De stenen worden in diverse formaten geproduceerd; bekende formaten zoals Waal-, Vecht-, Hilversums formaat en Utrechts plat komen bij oudere woningen vaak voor. Het verband (halfsteens, kruisverband, Klezoor, Vlaams, Noors kettingverband, staand verband) beïnvloedt de uitstraling en de stabiliteit van de gevel. De kop en het strek zijn de korte en lange zijde van de steen, en de verschillende verbanden zorgen voor variatie en karakter.
Belangrijke toevoeging bij de jaren 30-woningen is de spouwmuur: deze biedt isolatie en voorkomt vochtdoorslag tussen muren. Een spouwmuur is doorgaans 25-28 cm dik. Het trasraam (fundering) bestaat uit klinkers en zorgt voor versteviging en een donkerdere onderkant van de gevel.
Verduurzaming van gevels kan via spouwmuurisolatie of voorzetwanden aan de binnenkant. Spouwmuurisolatie biedt de voordelen van een minimale ingreep aan de binnenkant, terwijl voorzetwanden ingrijpender zijn maar mogelijk bij grootschalige verbouwingen toegepast worden.
Kleuren en keramiek: van klei tot gevelsteen
Klei bepaalt de basiskleur van de gevelsteen; de ovenomstandigheden en de samenstelling van pigmenten geven de uiteindelijke nuance. Keramiek is het verzamelwoord voor alle gebakken voorwerpen van klei, en de baksteen is een bijzondere toepassing daarvan. Dit proces vereist zorgvuldigheid bij receptuur, vormgeving, droogprocessen en baktemperaturen.
In de showroom van Rodruza komen verschillende kleisoorten aan bod: rivierklei uit Nederland met rode tinten, Brunsummer-klei met lagere wateropname, en Westerwalderklei uit Duitsland voor lichte tot donkere stenen. Klei uit verschillende locaties moet gemengd worden voor een consistente kwaliteit en gewenste kleur.
Samengevat: het maken van bakstenen is een doordacht proces met aandacht voor duurzaamheid. De klei, samenstelling en baktemperatuur bepalen de kleur en kwaliteit. Zo kan de typische Hollandse rode baksteen nog steeds groen genoemd worden vanwege duurzame productie en beperkte wateropname, afhankelijk van de gebruikte klei en techniek.
Praktische tips en vragen over kleurkeuze
- Neem een duidelijke combinatie met voeg- en dakpankleuren om contrasten en harmonie te verkrijgen.
- Vraag een monsterset aan om de kleur onder daglicht en kunstlicht te vergelijken.
- Overweeg de vormgeving en het formaat bij het kiezen van een verband en kop- / strekverhoudingen.
Behoefte aan inspiratie voor een boerderij met traditionele Hollandse uitstraling, maar met een moderne twist? Denk aan een combinatie van rode bakstenen met donkergrijze voegen en een donkergrijs kozijn. Of juist een strakke witte gevelsteen met donkere detailing voor een frisse maar tijdloze look.
HOW IT'S MADE - VAN KLEI TOT BAKSTEEN
Meer van dit? Klei is keihard werken om deze grondstof te winnen en is dé nummer één expertise van Wetering. Maar waarvoor gebruiken we klei eigenlijk? Klei is fundamenteel verbonden aan de Nederlandse samenleving, zoals het huis waarin je woont, de straatstenen en zelfs die vaas in de woonkamer - allemaal keramiek.