Het gaat om mensen die minder bekend zijn met digitale mogelijkheden, en hoe zij zich daartegen kunnen beschermen in het straatje van moderne fraude. Fraudehelpdesk-directeur Marloes Kolthof benadrukt dat dit een verdienmodel is geworden waarbij oplichters via familiecontacten proberen geld af te troggelen. De oplichter belt bijvoorbeeld naar iemands zoon of dochter; diegene neemt op, maar de oplichter zegt niets totdat de ouders overtuigd raken en via een nieuw nummer contact opnemen. Dan volgen vaak verzoeken om geld over te maken, terwijl de dreiging en urgentie steeds overtuigender lijken.
Cybercriminaliteitsexpert Dave Maasland van ESET wijst op het slimme gebruik van openbare informatie uit sociale media, zoals emoji’s en communicatiestijl, waardoor criminelen geloofwaardig overkomen. Ze sturen vervolgens een link via appje of sms en spelen in op het klikgedrag van het slachtoffer. Spoofing, waarbij criminelen doen alsof ze namens een andere instantie bellen of sms’en, wordt steeds geavanceerder. De oplichters kunnen zo een sms sturen met een verificatiecode of een telefoontje plegen alsof het van een bank of instantie komt. AI-gegenereerde stemmen (deepfake voice) maken het mogelijk om stemmen te klonen en zo toestemming te vragen of transfers te forceren.
Hoe werkt de nieuwe forma etalende fraude met AI-stemklonen
De techniek begint met het opnemen van iemands stem tijdens een telefoongesprek of videochat. AI-tools analyseren vervolgens de stem en klonen deze, zodat de oplichter realistisch klinkende zinnen kan laten uitspreken door een computerstem. Die audio wordt vervolgens gebruikt om andere mensen te bellen en zo fraude te plegen. Dit risico is vooral hoog bij telefoonfraude en identiteitsdiefstal. Zelfs korte stemfragmenten kunnen voldoende zijn om een geloofwaardig klankbeeld aan te leveren.
Belangrijkste waarschuwingssignalen en herkenningstips
Vreemd verzoek met urgentie of dwang: bijvoorbeeld “Kun je nu direct geld overmaken?” of “Kun je even bestand X opsturen?”. Vreemd tijdstip en slechte verbinding kunnen ook aanwijzingen zijn. Als iemand belt met een bekende stem, maar via een nieuw nummer: vraag altijd naar een alternative bevestiging en verifieer via een andere methode. Een verzoek via een link of bijlage in sms’n kan wijzen op phishing. Verifieer altijd via een tweede kanaal voordat u iets doet.
Vermenigvuldigd telefoonverkeer en onverwachte contacten met bekende personen via sms of telefoon leiden vaak tot misleiding. Controleer of het om een echt contactpersoon gaat door rechtstreeks contact op te nemen via een eerder bekend nummer of via een andere communicatieweg. Als iemand zich voordoet als familielid of collega, stel dan zelf een open vraag die alleen jullie tweeën weten (bijv. wat waren we de laatste keer samen lunchen?).
Bescherming en preventie: praktische stappen
- Wees zeer voorzichtig met onbekende (vooral buitenlandse) nummers en bevestig nooit stemmen of antwoorden met “Ja” of “Dat klopt” aan onbekende bellers.
- Gebruik 2-stapsverificatie (2FA) op al je belangrijke accounts en vervang SMS-gebaseerde 2FA door app- of hardware-gebaseerde opties (zoals een YubiKey).
- Blokkeer en rapporteer verdachte telefoontjes bij de Fraudehelpdesk en neem direct contact op met de politie als u bent opgelicht.
- Controleer altijd via een andere methode of iemand onverwachts om geld vraagt; bel of bericht terug via een bekend nummer.
- Verwijder uw nummer uit openbare directories waar mogelijk en gebruik een secundair nummer voor online aanmeldingen.
- Beperk welke informatie over uzelf online staat; pas privacy-instellingen aan en verwijder overbodige data.
- Overweeg het gebruik van een SIM-beveiliging (SIM-pincode) en zet nummervergrendeling of port-freeze aan bij uw provider om ongeautoriseerde overdrachten te voorkomen.
Specifieke fraudevormen en hoe je ermee omgaat
Sms-phishing blijft een onderdeel van misleiding: lange of korte berichten kunnen misleidend zijn door afwijkende afzenders en verdachte links. Let op verkorte links en controleer links via betrouwbare bronnen. Verwijs naar officiële kanalen en meld verdachte berichten bij de Fraudehelpdesk en, indien nodig, bij de politie.
Wangiri-fraude: eenmalige oproep waarbij terugbellen leidt naar duur betaalnummer, vaak uit het buitenland. Wees terughoudend en bel terug via het officiële nummer van de instantie.
Bankfraude door spoofing: oplichters spoofen de beller-ID zodat het lijkt alsof de oproep van je bank komt. Gebruik nooit directe betalingsverzoeken of wachtwoordherstel via onbetrouwbare kanalen. Beveilig accounts door verificatiecodes elders te gebruiken en verbreek verdachte verbindingen direct.
Wat te doen als u denkt dat u bent misleid
- Neem contact op met de officiële kanalen van de organisatie en verifieer via een bekend telefoonnummer of website.
- Rapporteer sms-phishing of vervalsing bij de Fraudehelpdesk en doe aangifte bij de politie als u getroffen bent.
- Beveilig uw accounts: verander wachtwoorden, schakel 2FA om naar app-/hardware-gebaseerde opties en overweeg een krediet- of ID-beveiliging.
- Vraag om hulp bij het blokkeren van verdachte berichten en nummers bij uw provider en zet waar mogelijk een port-freeze of SIM-vergrendeling aan.
Overige methodes om rekening mee te houden
SIM-wissel-aanvallen: een aanvaller probeert uw telefoonnummer over te zetten naar een SIM-kaart die zij controleren. Dit geeft toegang tot sms-verificaties en andere meldingen. Beveilig uw provideraccount en overweeg een SIM-vergrendeling of port-freeze. Voornoemd: blijf alert op langdurig afwezigheid van service en plotselinge wachtwoordresetverzoeken.
Locaties volgen via telefoonnummer: in normale gevallen kan location tracking alleen via providersite of met toestemming plaatsvinden; een telefoonnummer op zichzelf geeft geen directe toegang tot bankrekeningen. Let op wanneer uw nummer in combinatie met andere gegevens beschikbaar komt in databanken of datalekken.
Fraude, scams en ander online onheil, zoals phishing
Tot slot blijft het voorkomen van misbruik van bedrijfsnamen en spoofing essentieel: als ondernemer sms-berichten verzenden naar klanten, bespreek met leveranciers hoe spoofing voorkomen kan worden en implementeer verificaties voor gebruikte nummers en afzendernamen.
In de toekomst zullen vernieuwende bedreigingen waarschijnlijk verder evolueren; het is cruciaal om consistent te testen, beveiligen en te melden zodat anderen kunnen profiteren van de gedeelde lessen en waarschuwingen.