Frankrijk is het land van de luiken. Er bestaat niets wat het uiterlijk van een huis meer bepaalt dan vorm en kleur van de luiken. Iedere streek heeft zijn eigen type luiken, en de luiken worden ook ijverig gebruikt: ’s avonds dicht, ’s morgens open, en bij grote hitte overdag halfdicht. Er bestaat een grote variëteit van luiken, van helemaal gesloten tot de meest ingenieuze constructies met alle mogelijke beluchtings- en uitzetmogelijkheden. Als men rondkijkt kan men meer dan tien verschillende types klapluiken (volets battants) ontdekken, zie afbeeldingen 1 t/m 5. Een ding is belangrijk: Franse luiken sluiten op de muren en niet zoals in Nederland gebruikelijk op de kozijnen. Ik zou bij de renovatie steeds het type luik kiezen dat in de streek gebruikelijk is.
Kies welk type luik bij jouw project past
Bij de bouwmarkten en de filialen van de grote timmerfabrieken (Lapeyre etc.) zijn boerenluiken, volets à lames, volets Provençals, volets Dauphinois, volets Niçoises en vele andere te vinden. Deze zijn in standaardmaten óf op bestelling ook in de maten van een bestaande raamopening leverbaar. In deze bijdrage wordt uitgelegd hoe klapluiken aan te brengen zijn, hoe eenvoudige ‘boerenluiken’/staldeuren zelf te maken zijn, hoe uitgezakte klapluiken weer in vorm gebracht kunnen worden en er wordt op vouw- en rolluiken ingegaan.
De voor het afhangen toe te passen methode is altijd hetzelfde: in de muur voorzien zijn, beide vleugels van het luik in de opening plaatsen en met latjes/wiggen loodrecht en haaks nivelleren. Rondom en tussen de twee luiken dient een spleet van 5 à 8 mm aangehouden te worden. De hengen met hun ogen in één lijn monteren. Bij metselduimen hun plaats op de muur bij de raamopening aftekenen en ruim uitboren; het boorgat iets ‘omgekeerd-taps’ en zo mogelijk schuin naar achteren uitvoeren. Voorwaarde is dat de muur op de plaats van de duimen draagkrachtig is. Luiken opnieuw plaatsen, nivelleren en stevig schragen. Duimen incementeren met mortel van 3 delen zilverzand op 1 deel snelcement (ook kant-en-klaar als mortier de prise rapide of mortier pour petits scellements verkrijgbaar).
Technieken voor bevestiging en uitlijning
De mortel met een passend stuk hout goed diep het gat indrukken, bij grotere gaten tussendoor stukjes (bak-)steen indrukken. Hint voor perfectionisten: Demonteer opliggende sloten en grendels vóór het verven weer - het werkt zo veel makkelijker en het resultaat is zo veel mooier. In Frankrijk bestaan heel doelmatige espagnoletsluitingen voor luiken waarmee deze ook in een kierstand gezet kunnen worden, en voor moeilijk bereikbare luiken bestaan des ferme-volets, eenvoudige beugels, en ook klapgrepen die het dichttrekken vergemakkelijken (poignées de tirage) - goed kijken in de afdeling quincaillerie van de bouwmarkt.
Ingemetselde duim; de cementspecie is hier nog niet compleet uitgehard en daarom donker, verder wordt dit nog met een ‘kosmetische’ laag van voegspecie met de juiste kleur afgewerkt. De werkwijze met plaatsen en nivelleren is dezelfde als boven beschreven, alleen de stappen 4 t/m 8 worden bij het werken met bijv. 7a Gabarit demonteren, reactiepatronen plaatsen en duimen zonder scharnierpen indrukken/inslaan; dan pas de los meegeleverde pen inzetten. Reactiepatronen worden verkocht als chemische pluggen (chevilles à réaction, système pour scellement rapide).
Bij holle of poreuze materialen wordt bij deze methode eerst een zeef-plug (tamis) in het gat geplaatst. In ieder geval op de gebruiksaanwijzing letten en de aangegeven uithardingtijd aanhouden. Bij grote klussen zijn patronen voor in de kitspuit handig. Voor de andere in een boorgat te plaatsen duimen met plastic plug of keilbout wijst de werkwijze zich vanzelf. Er bestaan ook dubbel klappende luiken waarvan beide vleugels naar één kant klappen; deze zijn dan met een speciale heng (penture pour volets articulés) gemonteerd.
Rolluiken, persiennes en suggesties voor verschillende stijlen
Wie denkt dat rolluiken, en speciaal voorzetmodellen, een verschijnsel van deze tijd zijn moet eens de afbeeldingen 13 en 14 bekijken. Rolluiken die duidelijk de stijl van de jaren 20 of 30 hebben. De nu verkrijgbare rolluiken voor buitenmontage (van metaal of kunststof) zijn strakker van vorm, volgens sommigen veel minder stijlvol. Voor een esthetisch bevredigende plaatsing moet een voldoend diepe raamnis aanwezig zijn, zie afbeelding 15 t/m 17. In een monumentenpand zou dat niet erg geslaagd zijn, zie afb. Een modern rolluik in een monumentenpand? Niet mijn smaak. Voor rolluiken bestaan diverse modellen hand- en elektrische bedieningen.
Opvouwbare luiken die uit smalle verticale stroken bestaan heten in Frankrijk persiennes, ook persiennes pliantes genoemd. Deze bestaan in hout, metaal en kunststof. In open stand neemt het lamellenpakket steeds een stuk van de raamopening weg. Persiennes zijn daar met voordeel te plaatsen waar op de gevel geen plaats is voor openslaande luiken, en waar de raamnissen voldoende diep zijn om het lamellenpakket op te nemen, zie afb. 19. Bij de meest gebruikelijke persiennes loopt om de hele raamnis een frame van ijzeren profielen waarvan de verticale de lamellen dragen en waarvan de horizontale als aanslag dienen. Er bestaan ook uitvoeringen waar dit frame uitgezet kan worden, zie afb. 4.
Historische voorbeelden en praktische tip
Het Franse boerenhuisje van Kees had uitgezakte luiken. Het ging om het type eenvoudige luiken die uit planken met messing en groef samengesteld zijn, en met daarop de drie decoratieve planken in Z-vorm, die alles bij elkaar houden, zoals in afb. 1, 2 en 12. Een beetje schaven aan de sluitkant, de onderkant recht zagen, en alles moet goed zijn dacht hij. Maar omdat de luiken echt in parallellogramvorm uitgezakt waren was er ook aan de bovenkant een lelijke scheve spleet. Is het uitzakken werkelijk het probleem dan kan je gaan schaven maar dat moet dan elk jaar gebeuren. Weet je wat ik zou doen: haal het luik eraf, probeer het luik weer haaks te maken; indien mogelijk opnieuw lijmen met vullende PUR-lijm en dan ijzeren hoeken op de luiken schroeven om het geheel te fixeren. Toen Kees juist het eerste luik op de schragen had, kwam de oude buurman François langs, en die was toevallig in zijn actieve leven timmerman geweest. Hij vertelde over lames, verticale planken met messing en groef en over het Z-verband, de barres et écharpes. De lames hebben een standaarddikte van 21 mm, bij erg grote luiken ook 28 mm. De écharpe moet strak tussen de horizontale barres zitten. Als het weer recht en haaks gezette luik niet goed sluit, dan moet er geschaafd en/of gezaagd worden. En wél zo zagen dat de onderkant van de luiken minimaal 5 mm boven de negge zit, want op deze manier is een goede afwatering gewaarborgd.
Tot nog toe hadden wij het over het (opnieuw) afhangen van luiken. Soms is het nodig luiken nieuw te (laten) maken. De hier beschreven werkwijze voor boerenluiken is ook van toepassing voor simpele buitendeuren, bijv. van schuren, stallen en andere bijgebouwen. Planken met speciale messing en groef (lames à volets) worden door een opgeschroefd Z-verband (bandes et écharpes) tot een luik of deurblad samengevoegd en met hengen & duimen afgehangen. Het Z-verband bestaat uit horizontale barres en een diagonale écharpe die het uitzakken moet voorkomen. In bepaalde streken worden in plaats van bandes et écharpes ook eenvoudig hele brede bandes toegepast. - lames universelles of lames pour volets ca. 90×21 mm en ca. - Barres en écharpes ca. Men gebruikt drie barres en een dubbele écharpe bij een hoogte/breedte-verhouding van meer dan 3 op 1 en bij een zware deur. Lamellen op lengte zagen met een toegift van 10-20 mm in de hoogte. Dwarslatten (barres) zagen, bij lengtebepaling op sponning letten (a); inkepingen voor de diagonale écharpes zagen (b). Lamellendeur goed uitgelijnd op schragen plaatsen. Diagonale en dwarslatten op de lamellendeur leggen, uiteinden van de diagonale aftekenen. Dwarslatten monteren, hierbij de lamellen tegen elkaar drukken. Dan pas de diagonale monteren. Hiervoor gebruikt men zogenaamde vis pour pentures. Dit zijn houtschroeven met een zeer platte kop, meestal met torx-aandrijving.
Koopopties en maatvoering
Je kunt deze luiken en deuren natuurlijk ook kopen of laten maken. Standaardmaten zijn kant en klaar in bouwmarkten te koop. De maat bepalen doe je zelf: opdekdeur, stompe deur, of binnendeuren; meet de breedte en hoogte zorgvuldig. De inmeetservice helpt met exacte maten voor binnen- en buitendeuren in verschillende merken die bekend staan om kwaliteit. Als je een deur aanschaft, geef dan aan of de deur links- of rechtsdraaiend moet zijn. Voor installatie kun je er soms voor kiezen om het zelf te doen, maar ook uit te besteden aan een vakman met montagematerialen en advies.
Tot slot: kruipruimte-isolatie en energiebesparing hangen nauw samen met het sluiten van een kruipluik. Een goed geïsoleerd kruipluik bespaart gas en geld. Tochtband of tochtstrips zijn moderne, effectieve oplossingen om warmteverlies tegen te gaan. De verpakking geeft aan voor welke kierbreedte de band bedoeld is; knip op maat en plak op de rand waar het kruipluik in valt. Tochtstrips van EPDM- of EPT-rubberprofielen zijn duurzaam, terwijl PE- of PVC-timing goedkoper maar minder lang meegaat. Vermijd PUR-schuim als isolatiemateriaal voor kruipluiken bij voorkeur; kiezen voor speciale tochtstrips is meestal beter.
Wij zorgen ervoor dat de door u ontworpen luiken op professionele wijze geproduceerd worden en altijd nog handmatig nagekeken worden. Zelf een luik ontwerpen is niet ingewikkeld: geef vooraf de gewenste dikte, kleur, of het luik links- of rechtsdraaiend moet zijn, en of hang- en sluitwerk meegeleverd dient te worden. Een vrijblijvende offerte volgt na inzending van uw ontwerp. Voor maatwerkdeuren en houten buiten- en tuinmeubels produceren wij in Nederland en kunnen snel leveren in heel Nederland en België.
Kernpunten en praktische vervolgstappen
- Bevestiging en uitlijning van luiken gebeurt met een constante methode: opening plannen, spleet herstellen, duimen plaatsen en mortel gebruiken.
- Voor rolluiken en persiennes geldt: diepe raamnis en stevige klemmen voor frame- en lamellenmontage zijn essentieel.
- Bij uitzakken van luiken: Z-vormig verband (écharpes) en stevige bevestiging met vis pour pentures zorgen voor vormbehoud.
- Kruipluikisolatie: tochtband of tochtstrips slim toepassen; voorkom warmteverlies en verlaag gasverbruik.
- Overweeg deskundige hulp bij speciale deuren of monumentale panden waar esthetiek en structuur cruciaal zijn.
Hoe kun je een keilbout plaatsen?
De kruimelige details per type luik geven een rijk beeld van vakmanschap en regionale tradities. Door te kiezen voor het juiste type luik en een zorgvuldige installatie, behoud je zowel de authentieke stijl als de functionaliteit van het huis.
tags: #voordeur #luik #bouwmarkten