Hoe IJsselsteen voegen: materialen en werkwijze

In het algemeen is een voeg een nagestreefde onderbreking van meestal gelijksoortige delen van een muur of vloer of plafond, bijvoorbeeld de ruimte tussen bakstenen. Een voeg wordt ook wel voegwerk genoemd en het is het meestal zichtbare deel van de metselspecie tussen bakstenen, tegels of andere materialen die niet direct tegen elkaar liggen. Goed voegwerk is van groot belang voor zowel technische als esthetische aspecten van gevels en muren.

Fundamentele doelen en typen voegen

  • Constructieve functies: dilatatievoeg en andere naadachtige openingen dienen ter ontlasting van bewegingen tussen bouwdelen.
  • Adekking en esthetiek: verschillende voegtypen geven het metselwerk een karakteristieke uitstraling (bolgeklopte voeg, dagvoeg, geknipte voeg, schaduwvoeg, etc.).
  • Voegtype en voegmiddel: voeg kan gevuld zijn met specie of lijm; het uiterlijk varieert met dikte en kleur; bij voegloos werk is er nauwelijks ruimte tussen stenen.

Een gebruikelijke voeg wordt vervaardigd door de metselmortel bij het aandrukken van de baksteen niet tussen de bakstenen door te laten komen en de mortel uit te krabben tot de gewenste voegdiepte. In een later stadium werkt de voeger met voegmortel de voeg af tot de gewenste vorm. Doorstrijken is het proces van metselen en voegen ineen; het vraagt om vakmanschap en aandacht voor de stootvoeg.

Materialen en soorten mortels

Voegwerk is afhankelijk van het soort metselwerk en de omstandigheden. De materialen omvatten:

  • Specie (metselmortel) en lijm (dun- of snelbindende mortels).
  • Hydraulische kalkmortel, luchtkalkmortel, puzzolaan kalkmortel en bastaardmortel als voegmiddel; voor restauraties wordt vaak kalkmortel gebruikt zodat het zachter is dan cementgebonden voegmiddelen.
  • Toepassing van waterafstotende behandelingen (hydrofoberen of impregneren) voor bescherming van het metselwerk.

Het uiterlijk van het metselwerk varieert afhankelijk van het voegmiddel: specie (gevulde voegen), lijm (smallere voegen) of vrijwel voegloos. Speciale voegbeelden zoals lintvoeg en stootvoeg bepalen samen met het type baksteen het eindbeeld.

Hardheid en voegtypes

De hardheid van de voeg hangt af van het voegtype en het bouwwerk. Een voeghardheidsmeter (bijv. Schmidt PM) kan de hardheid meten volgens de methode TNO-IBBC; klassen zijn VH15, VH25, VH35 en VH45. Verschillende voegtypes zoals bolgeklopte voeg, dagvoeg, geknipte voeg, holle voeg, schaduwvoeg, verdiepte voeg, platvol borstelde voeg, enz. komen voor in de praktijk. Bij restauratie wordt vaak gebruik gemaakt van kalkmortel zodat de muur ademend blijft en vochthapende eigenschappen behoudt.

Voorgeschreven diktes en verhoudingen

Belangrijk is de juiste verhouding van voegmortel en voegspecie. Een gangbare verhouding voor standaard gevels is één deel cement op vier delen scherp zand. Voor restauratiewerk met zachtere voegen kan kalk worden toegevoegd in verhoudingen zoals één deel cement, één deel kalk en vijf delen zand. De voegdiëten en verhoudingen beïnvloeden de dampdoorlatendheid en de werking van het metselwerk onder weersinvloeden.

Kleuren van de voegen beïnvloeden de gevel aanzienlijk. De kleur hangt af van het zand, cement en eventuele pigmenten. Een proefstuk vooraf is aan te bevelen om de gewenste uitstraling te verkrijgen.

Uitvoering van voegen en werkinstructies

  1. Voorbereiding: verwijder oud voegwerk tot de gewenste diepte (meestal 1,5 tot twee maal de breedte van de voeg) en maak achterkant grof vierkant voor goede hechting.
  2. Bevochtigen: bevochtig de sleuven ruim voordat u de nieuwe mortel aanbrengt; de mortel moet zo droog mogelijk zijn voor voegwerk.
  3. Voegen aanbrengen: begin bovenaan en druk mortel in de voegen met een lange voegspijker of zettende beweging; voor diepere voegen kan voorvoegen nodig zijn.
  4. Afwerking: werk de voegen af in de gewenste vorm (platvol, verdiepte voeg, schaduwvoeg) en bestrijk of besla het voegwerk voor een egale textuur.
  5. Bescherming tijdens het uitharden: besprenkel regelmatig met water, voorkom direct zonlicht en wind, en gebruik bijvoorbeeld jute in zomer en winter.

Bij restauratiewerk is het gebruik van luchtkalkmortel vaak gewenst omdat deze zachter en poreuzer is, waardoor vocht kan verdampen en zoutophoping wordt verminderd. Voor monumentale werken kan ook puzzolaan of een hydraulische toevoeging worden toegepast om de bestendigheid te verhogen, maar zonder de natuurlijke ademende werking te veel te verminderen.

Voegmiddelen en gereedschap

Belangrijke hulpmiddelen zijn onder andere:

  • Voegspijker en zettende beweging voor het inbrengen van mortel;
  • Langdurige voegspijker voor verdichten en bepalen van de voegdiepte;
  • Voegborstel of stoffer voor finishing touch en textuur;
  • Hydrofoberen of impregneren na uitharding; glazenwassen van het oppervlak kan nodig zijn voor esthetiek.
Infographic: Materialen en fasen van voegwerk

Speciale onderwerpen en overwegingen

  • Grote formaten baksteen vereisen bredere voegen; bij toevoeging van kalkmortel wordt vaak extra aandacht besteed aan vochtregeling en ademend vermogen.
  • Bij kijk- en restauratiewerk kan een 3/1 gerijpte putkalkmix worden aanbevolen, met zand en lang gerijpte kalkdeeg; puzzolaan kan in vochtige of vorstgevoelige situaties worden toegevoegd.
  • Bij dammaat en temperatuur (5-25°C) wordt rekening gehouden met het uithardingsproces; te koude of te warme omstandigheden kunnen leiden tot scheurvorming en slechte hechting.

Kleine checklist voor veilige uitvoering

  • Controleer de gewenste voegdiepte en -breedte per type voeg (lintvoeg, stootvoeg, dagvoeg, etc.).
  • Kies het juiste voegmiddel op basis van het geveltype en de ouderdom van de muur.
  • Bereid kalkmortel voor en laat deze rijpen alvorens te gebruiken; voeg mortel niet langer aan dan verwerkingstijd toe.
  • Bescherm mortel tijdens het uitharden tegen vorst en uitdroging; plan voegwerk bij gunstige weersomstandigheden.

Voegen van metselwerk met kalkmortel - een visuele handleiding

Toepassingen bij tegelwerk

Voegen bij tegelwerk kan ook variëren: kant-en-klare voegmortel met water toevoegen of zelf mengen; epoxy-voegmiddel biedt extra duurzaamheid. Voor tegels wordt vaak diagonale beweging aanbevolen om overtollig voegmiddel te voorkomen en na uitharding wordt een sealer aangebracht om water- en vlekbestendigheid te verhogen.

< tagimg >Verloopdiagram voegtypes bij metselwerk

Voorbeelden en referenties

De volgende bronnen geven diepte en praktijkvoorbeelden over voegtypen en -keuzes: CUR-aanbeveling 61, KNB-boek en site, VNV handreikingen, en tabellen over verbruik van metselmortel en voegmortel.

VoegtypeDoelVeelvoorkomende toepassing
DagvoegGrote lijn, duidelijk patroonHistorisch metselwerk
Kleine borstelde voegZacht uiterlijk, goedkope uitvoeringRegenerateerde gevels
Volle, platvolStrakke afwerkingModerne gevels
SchaduwvoegDiepte en contrastDecoratieve gevels

tags: #waar #kan #ik #ijsselsteen #mee #voegen