Delfts Blauw: geschiedenis, stijlen en wanddecoratie voor gevels

Het ontstaan van Delfts Blauw gaat terug tot het einde van de 16de eeuw toen het Chinese porselein als betaalbaar alternatief werd geïntroduceerd in Europa. Vanaf het begin van de 17de eeuw verscheept de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) Chinees porselein naar Nederland, wat tot een zoektocht naar imitatie en eigen dominantie in Delft leidde. Dit sterke, dunne, witte keramiek leek in niets op het rijke, roodbruine aardewerk uit Nederland, waardoor plateelbakkers het voorwerp trachtten te imiteren en het geheel uiteindelijk bedekten met wit tinglazuur.

In Delft ontstond een verwantschap tussen specialistische kennis en geografische ligging: de productie van Hollants porceleyn concentreerde zich hier en rond 1700 bereikte de Delftse aardewerkindustrie een artistiek en technisch hoogtepunt. Toen er in de stad maar liefst 33 aardewerkfabrieken actief waren, groeide ook de internationale allure: Maria II, koningin van Engeland, liet aan het eind van de 17de eeuw diverse pronkstukken maken bij De Grieksche A, waarmee Delfts aardewerk vorstelijke status kreeg.

Naarmate Duitsland en Frankrijk begin 18de eeuw porseleinklei ontdekten en Engeland creamware produceerde, kreeg Delft te maken met internationale concurrentie. Ondanks een breed assortiment aan aardewerk en enkele grote pronkstukken, kelderden het aantal Delftse fabrieken in de 19de eeuw tot slechts een paar. Toch bleef Delfts Blauw een blijvende iconische uitdrukking van Nederlandse ambachtelijkheid en kunstmatige innovatie, met voorbeelden uit de 18de eeuw die nog steeds met buitenlandse concurrenten konden wedijveren.

Rond 1880 werd het Delfts aardewerk nieuw leven ingeblazen door De Porceleyne Fles, dat Nieuw Delft produceerde: vazen, sculpturen en tegeltableaus in Art Nouveau-stijl, met nieuwe materialen en technieken. In 1955 richtte De Porceleyne Fles de Experimentele Afdeling op, waar kunstenaarskeramiek werd gemaakt, vaak door vrouwelijke makers. Tegenwoordig laten hedendaagse keramisten en kunstenaars zich inspireren door de geschiedenis en iconische status van Delfts Blauw.

Techniek en materialen: van tinglazuur tot kobaltblauw

Delfts Blauw wordt historisch gezien gemaakt van aardewerk. Keramiek is een verzamelbegrip voor producten van gebakken klei, met verschillende soorten: aardewerk, steengoed en porselein. De kenmerkende blauw-witte decoratie ontstaat door een schildering met onderglazuurpigmenten en een hoogglanzend transparant glazuur dat tijdens het bakken smelt. De vroegste Delfts Blauw gebruikte mangaan als kleurmiddel voor blauwe tinten, maar de intensiteit was minder dan bij uiteindelijk ontdekte kobaltblauwpigment, waardoor de kleur aanzienlijk helderder en duurzamer werd.

Het onderscheid tussen aardewerk, steengoed en porselein hangt af van de samenstelling van grondstoffen en baktemperatuur. Delfts Blauw kan zowel als aardewerk of faience beschouwd worden: een laag wit glazuur met daarop gekleurde onderglazuurpigmenten en een transparant, hoogglanzend glazuur erbovenop. Dit proces maakte het mogelijk de klassieke blauw-witte motieven te produceren die wereldwijd beroemd werden.

In de loop der tijd evolueerden de decoratietechnieken en stijlen: van diepblauw tot lavendelachtige tinten, waarbij de contouren vaak met donkerblauw of zwart werden benadrukt. De Delftse decoraties varieerden van eenvoudige landschappen tot chinees-invloeden zoals bloemmotieven, rotsen en figuren, en later complexere motieven met ruyi’s en gekartelde randen. De stijl van De Grieksche A en Van Eenhoorn in Delft blijft herkenbaar door zijn unieke kleurenschema en mangaankontouren.

Stijlen en iconische motieven door de eeuwen heen

Tijdens de hoogtijdagen van Delfts blauw in de 17e en 18e eeuw werd de chinoiserie-stijl populair, met scènes van Chinese landschappen en figuren in traditioneel Oosterse kledij. Deze oosterse motieven gaven de objecten een exotische allure en werden geassocieerd met luxe en rijkdom. De Delfts blauw borden en tegels vertoonden een grotere variëteit aan blauwtonen dan de Chinese originelen, variërend van helder tot zacht violet en grijsachtig, met contouren die vaak werden aangestipt met donkerblauw en soms roodachtig nuance. De 18de eeuw zag verder een intensivering van kobaltblauw pigment en patronen zoals pauwstaarten met gestileerde bloemen en veren.

In de 17e en 18e eeuw maakte men ook veel tegels voor wanden en vloeren in huizen, kerken en openbare gebouwen. Decoratieve motieven omvatten spelletjes, beroepen en dagelijkse taferelen die een inkijkje geven in het sociale leven en ambachten van die tijd. De tegeltechniek bleef functioneel maar werd ook esthetisch ingezet om interieurs te verfraaien.

Geheel modern Delfts Blauw: toepassingen in interieur en wanddecoratie

Vandaag is Delfts Blauw niet alleen een historisch curiosum, maar een levendige inspiratiebron voor moderne interieurs. Het karakteristieke blauw-witte aardewerk past in zowel klassiek als eigentijds design. Aanbevolen combinaties: natuurlijke materialen zoals riet en hout voor een warme harmonie, groene kamerplanten voor een tijdloze sfeer, en een gallerywand met verschillende formaten voor diepte. De combinatie van Delfts Blauw met crèmekleurige muren en beige meubels geeft een verfijnd geheel, terwijl bruine en taupe accenten een landelijke uitstraling versterken. Mauve details via kussens of plaids brengen extra warmte in het geheel.

Over producten en restauratie: Delfts blauw is een erkende Nederlandse kunstvorm en wereldwijd een symbool van Hollands vakmanschap. Royal Delft importeert en restaureert echter geen aardewerk; de waarde van Delfts Blauw wordt bepaald door factoren zoals leeftijd en vraag. De jaarcodes op handgeschilderde stukken helpen om de vervaardigingsdatum vast te stellen. In juli 1998 publiceerde Stephen J. van Hook Discovering Dutch Delftware, waarin naast Royal Delft ook andere producenten worden genoemd. Delfts blauw blijft populair als souvenir en woonaccessoire, en is ook vandaag de dag in diverse stijlen en variaties verkrijgbaar, inclusief polychroom Delfts blauw dat rond 1800 ontstond.

1. Historische oorsprong en vroege imitatie van Chinees porselein in Delft.
2. Hoogtijdagen van de Delftse aardewerkindustrie met tientallen fabriekjes.
3. Heropleving rond 1880 met Nieuw Delft en latere kunstenaarskeramiek.
4. Techniek: tinglazuur, kobaltblauw en faience-achtige onderglazuren.
5. Decoratie en motieven: chinoiserie, landschappen, figuren, en modieuze patronen.

Kenmerken en betrouwbaarheid

Elk handgeschilderd Delfts Blauw object van Royal Delft draagt een merk of jaarkode aan de onder- of achterzijde, met initialen van de schilder links en jaarcode rechts. Dit maakt het mogelijk de exacte vervaardigingsperiode te achterhalen. De Delftse decoraties kennen een breed palet aan blauwe tinten en variëren qua vlaktes en glazuren afhankelijk van de periode en fabrikant.

Samengevat is Delfts Blauw een van de bekendste Nederlandse kunstvormen, ontstaan als betaalbaar alternatief voor Chinees porselein en uitgegroeid tot een wereldwijd symbool van Hollands vakmanschap. Het blijft inspireren, zowel in traditionele als moderne interieurs, en biedt tal van mogelijkheden voor wanddecoratie en woonstyling in verschillende stijlen.

tags: #wanddecoratie #gevel #delfts #blauw