Heb je plannen om je huis (deels) te laten renoveren? Dan is dat hét moment om na te denken over de mogelijkheden om je huis duurzamer te verwarmen. Als je bijvoorbeeld je woning bij het renoveren beter isoleert, verklein je de warmtevraag wat gunstig is voor toepassing van een warmtepomp. Soms wordt er ook vloerverwarming toegepast of worden de verouderde radiatoren vervangen door nieuwe uitvoeringen. Dit levert niet alleen een strakkere en moderne woonkamer en/of keuken op, maar ook de kans om de installatie geschikt te maken voor een warmtepomp. Bij een renovatie kun je meestal, voor je het weer netjes af gaat werken, overal bij komen wat het juist een geschikt moment maakt om ook hieraan te denken.
Is het op een koude winterdag bijvoorbeeld -10°C, dan kon het nodig zijn om de radiatoren tot wel 80°C te verwarmen om het binnen warm te krijgen. Vooral vanaf de jaren ’80 werden huizen steeds beter geïsoleerd en kon de zogeheten cv-aanvoertemperatuur geleidelijk worden verlaagd. Ook deed de hr-ketel zijn intrede - die een hoog rendement behaalt bij een lage cv-temperatuur - en zakte de maximale cv-aanvoertemperatuur verder naar zo’n 60°C tot 70°C. Later werd - niet alleen als bijverwarming, maar ook als hoofdverwarming - steeds vaker vloerverwarming toegepast, waardoor de nodig cv-temperatuur nog lager kon worden. Een warmtepomp kan je huis het beste verwarmen met een zo laag mogelijke cv-temperatuur, omdat het rendement dan zo hoog mogelijk is.
Hoewel het met de moderne warmtepompen mogelijk is om 60 of zelfs 70°C te verwarmen, is het voor het rendement beter om te proberen de cv-temperatuur zo laag mogelijk te krijgen. Vrijwel alle NIBE warmtepompen hebben een groot temperatuur bereik, waardoor ze zowel een lage temperatuur, bijv. 35°C kunnen leveren, maar ook 65 of zelfs 70°C. Op zich is het dus heel vaak mogelijk om een warmtepomp te kunnen plaatsen. Ideaal is dus een cv-aanvoertemperatuur van maximaal 35°C, maar ook bij bijvoorbeeld 55°C is het rendement (COP) nog zeer acceptabel. De ervaring leert overigens dat men vaak denkt dat er nog steeds een hoge cv-temperatuur nodig is in een bestaande, wat oudere woning, maar dat na plaatsing van een warmtepomp die temperatuur helemaal niet meer wordt bereikt en het toch comfortabel warm wordt.
Is je cv-installatie nog niet geschikt voor een lage aanvoertemperatuur? Dán is een flinke verbouwing natuurlijk een prima moment om je installatie aan te passen. Niet iedere vloerverwarming is hetzelfde. Liggen de vloerverwarmingsbuizen dicht bij elkaar, dan kan de vloer voldoende warmte afgeven om een ruimte zelfstandig - dus zonder radiatoren - te kunnen verwarmen. In zo’n geval werkt de vloerverwarming als ‘hoofdverwarming’. Liggen de verwarmingsbuizen wat verder uit elkaar, dan geeft de vloer minder warmte af en heb je altijd nog wel een paar (kleine) radiatoren nodig om de ruimte goed op temperatuur te krijgen. De vloerverwarming werkt dan als ‘bijverwarming’ en is vooral bedoeld om de vloer behaaglijk te laten aanvoelen. Vloerverwarming als bijverwarming heeft echter onvoldoende capaciteit om een ruimte zelfstandig te verwarmen. Op zich is dit type vloerverwarming ook geschikt voor een warmtepomp, maar je hebt wél - net als bij verwarming met een cv-ketel - nog een paar radiatoren nodig voor extra verwarmingscapaciteit.
Wil je optimaal rendement met een lagere aanvoertemperatuur? Dan moeten de aanwezige radiatoren wellicht worden vervangen door grotere radiatoren, speciale ventilatoren onder je radiatoren of ventilatorconvectoren. Maar je kunt ook kiezen voor een hoge temperatuur warmtepomp zoals de NIBE S2125 met een hoge aanvoertemperatuur tot 70 °C - 75 °C. Is je huis na de bouw voorzien van extra energiebesparende maatregelen, zoals spouwmuurisolatie en/of isolerende beglazing? Dan is de warmtebehoefte van je huis lager dan waarop de cv-installatie oorspronkelijk is berekend. Hierdoor zijn de radiatoren in principe enigszins ‘overgedimensioneerd’ geworden, ze mogelijk prima werken met een warmtepomp. Het woord ‘overgedimensioneerd’ behoeft misschien wel wat uitleg. Bij het ontwerpen van je huis is per ruimte berekend hoe groot de radiator in combinatie met de cv-aanvoertemperatuur (bijvoorbeeld 80°C) moet zijn om de ruimte voldoende te kunnen verwarmen als het ’s winters -10°C is. Is je huis in de loop van de tijd beter geïsoleerd (bijvoorbeeld door het vervangen van enkel glas door isolerende beglazing en/of door het aanbrengen van spouwmuurisolatie), dan hoeft de radiator minder warmte af te geven om de ruimte even warm te krijgen als voorheen. De radiator is dan dus in feite ‘te groot’ voor zijn taak. Ofwel: overgedimensioneerd. Dit is trouwens geen enkel probleem: door de radiatorkraan iets verder dicht te zetten wordt het niet te warm in de ruimte waar hij hangt en een thermostatische radiatorkraan zorgt vanzelf dat het niet te warm wordt.
Het handige in dit geval is, dat de cv-aanvoertemperatuur verlaagd kan worden, naar bijvoorbeeld 55°C of 65°C. Overgedimensioneerde radiatoren zijn vooral bruikbaar als je vloerverwarming als hoofdverwarming hebt, en op de overige kamers nog radiatoren. Een warmtepomp rendeert het beste met een lage cv-aanvoertemperatuur, ca. 35-40°C. Hiervoor zijn overgedimensoneerde radiatoren soms niet voldoende en moet er iets meer worden aangepast aan het afgiftesysteem. Denk aan in de markt beschikbare accessoires voor radiatoren met een kleine ventilator. Bevestig je zo’n accessoire onder een bestaande radiator, dan vergroot je de warmteafgifte en kan de cv-aanvoertemperatuur nóg lager zijn. Het is uiteraard wel de vraag of zo’n accessoire op de aanwezige radiatoren past. Als het niet mogelijk of wenselijk is om een lage temperatuur van 35 °C tot 55 °C te halen, dan kan een hoge temperatuur warmtepomp zoals de NIBE S2125 met een hogere aanvoertemperatuur tot 70 - 75 °C een goede oplossing bieden. Hiermee bespaar je de kosten voor een ingrijpende verbouwing en kun je toch gasloos verwarmen. Maar onthoud wel: deze warmtepomp haalt een zeer hoog rendement bij een lagere aanvoertemperatuur.
Tijdens een geplande verbouwing zijn deze werkzaamheden natuurlijk een stuk minder ingrijpend dan in een keurig opgeruimd huis. Raadpleeg bij voorkeur een vakbekwame installateur voordat je actie onderneemt! Overweeg bij het voorbereiden van je verbouwing ook meteen de mogelijkheden om je huis goed te isoleren. De meeste mensen denken hierbij vooral aan spouwmuurisolatie en isolerende beglazing. Maar het is ook heel goed mogelijk om - voordat je huis netjes wordt afgewerkt - het dak van binnenuit te isoleren en/of de kruipruimte te na-isoleren. Staat je huis vanwege een flinke renovatie of verbouwing toch al op z’n kop? Heb je net een ander huis gekocht dat nog moet worden afgewerkt? En is je cv-ketel dan ook nog aan vervanging toe? Dan zijn de omstandigheden ideaal voor het plaatsen van een warmtepomp. Tot zover de technische aspecten.
Maar laten we vooral ook de financiële kant van het verhaal niet vergeten. Een renovatie of verbouwing kost namelijk meestal best wat geld en misschien laat je budget het helemaal niet toe om alles tegelijk aan te pakken. Gelukkig helpt de overheid een handje mee met de ISDE-subsidie op warmtepompen, die vaak al gauw een paar duizend euro bedraagt. Daarnaast kun je misschien ook via de gemeente waar je huis staat nog gebruikmaken van een gunstige financieringsmogelijkheid of een subsidie voor het verduurzamen van het huis. Wil je je huis tijdens een verbouwing of renovatie grondig aanpakken en ben je van plan om - direct of op termijn - ook een warmtepomp aan te schaffen, dan is het slim om nú al op in te spelen. Het vraagt weliswaar wat extra tijd en aandacht om - al dan niet samen met een specialist - uit te zoeken wat er voor het installeren van een warmtepomp in je huis moet worden aangepast, maar dat loont beslist de moeite. Tijdens een verbouwing blijven de meerkosten voor extra aanpassingen immers beperkt omdat de afwerking nog niet klaar is en je overal makkelijk bij kunt.
Als het goed is, ben je na het lezen van dit artikel beter op de hoogte van de kansen die een renovatie of verbouwing je op het gebied van verduurzaming biedt. Wil je meer weten over de mogelijkheden of heb je behoefte aan een deskundig advies op maat? 2 min. leestijd -Waar plaatst u een warmtepomp?
Warmtepomptypen en installatieplekken
Een warmtepomp plaatsen in uw woning? Er zijn een aantal praktische aandachtspunten waar u rekening mee moet houden bij het plaatsen van een warmtepomp. Welke dat zijn, leest u hieronder. Hybride warmtepomp of all-electric. De plek van de warmtepomp is afhankelijk van het soort warmtepomp dat u op het oog heeft. Zo heeft u voor een volledig elektrische warmtepomp binnen meer ruimte nodig. Zo zijn er warmtepompen met een geïntegrereerde boiler. Maar er zijn ook toestellen waarbij de binneninstallatie bestaat uit een binnenunit én een boilervat. In dat geval heeft u nóg meer ruimte nodig.
All-electric warmtepomp. Zoals gezegd dient u bij de aanschaf van een all-electric warmtepomp rekening te houden met de beschikbare ruimte in uw woning. Er moet namelijk plek zijn voor een binnenunit en in sommige gevallen ook een boilervat voor warm water. Dit geldt alleen als de warmtepomp geen geïntegreerde boiler heeft. De all-electric warmtepomp is ongeveer zo groot als een hoge koelkast. Door de omvang blijven er vaak maar een paar ruimtes over waar het toestel geplaatst kan worden. Naast de grootte van de binneninstallatie moet er ook gekeken worden naar het gewicht. De meeste warmtepompen zijn namelijk erg zwaar. Een stabiele ondergrond is dan zeker belangrijk. Daarnaast moet er ook voldoende ruimte zijn voor het leidingwerk en moet de ruimte goed geïsoleerd zijn (tegen geluidsoverlast).
Hybride warmtepomp. De meeste hybride warmtepompen zorgen alleen voor verwarming en niet voor warm water in huis. Deze toestellen hebben geen voorraadvat en zijn kleiner dan een all-electric warmtepomp. Voor dit type toestel heeft u beperkte ruimte nodig. In de meeste gevallen wordt de hybride warmtepomp naast de cv-ketel geplaatst.
Binnenunit op zolder. De meeste cv-ketels worden op zolder geplaatst. De belangrijkste reden hiervoor is de beschikbare ruimte en daarnaast is het handig voor de afvoer van rookgassen. Een ventilatiewarmtepomp komt in de plaats van de mechanische ventilatiebox. Warmtepomp in de kelder. Een kelder is een goede plaats om een all-electric warmtepomp te plaatsen. Hierbij is het wel belangrijk dat het benodigd leidingwerk aanwezig is en dat de buitenunit in de buurt van het binnendeel wordt geplaatst. De kelder heeft vaak als voordeel dat u geen last heeft van het geluid.
De buitenunit plaatsen. De buitenunit van de warmtepomp kan op verschillende plekken worden gemonteerd. Zo kan de buitenunit middels een wandbeugels tegen de gevel van de woning worden geplaatst. Ook is het mogelijk het toestel op voetjes op de grond of een plat dak te plaatsen. Houd bij het plaatsen van de buitenunit altijd rekening met de geldende geluidseisen en de mogelijkheid om het toestel in de toekomst nog op een verantwoorde manier te kunnen onderhouden. Geluidseisen warmtepomp. Sinds 1 april 2021 zijn er geluideisen in het leven geroepen om eventueel geluidsoverlast voor de buren te voorkomen. De buitenunits produceren nou eenmaal geluid maar het is natuurlijk niet wenselijk wanneer dit overlast veroorzaakt voor anderen. Concreet gezien betekent dit dat er overdag maximaal 45 dB en ‘s-nachts maximaal 40 dB waargenomen mag worden op de erfgrens met de buren.
Monobloc warmtepomp. Steeds meer fabrikanten ontwikkelen monobloc warmtepompen. Bij deze toestellen zijn alle onderdelen ingebouwd in één apparaat. Er hoeft dan ook maar één toestel geïnstalleerd te worden. Warmtepomp plaatsen in een bestaande woning is heel goed mogelijk. Denk daarbij echter niet aan een aardwarmtepomp, zoals wordt gebruikt bij nieuwbouw. Dat is tot nu toe de meest toegepaste warmtepomp verwarming in de Nederlandse woningbouw. De installatie van dit type pompen vergt echter forse grondwerkzaamheden, die lastig zijn bij bestaande bouw. Warmtepomp verwarming bestaande woning: dat kan! Wanneer je als bron buitenlucht of ventilatielucht gebruikt, zijn minder ingrijpende maatregelen nodig. Ze bieden het hoogste rendement als ze warmte leveren van een lage temperatuur en zijn daardoor vooral geschikt voor vloer- en wandverwarming. Deze warmtepompen worden gecombineerd met een extra apparaat (minimaal een HR107 cv-ketel) voor de warmwatervoorziening (en eventueel voor piekmomenten in de winter). Men spreekt dan ook wel over een hybride warmtepomp. Het grootste deel van het jaar zal de warmtepomp het huis kunnen verwarmen. Zodra de buitentemperatuur naar 2 graden en lager daalt, dan neemt de cv het van de warmtepomp over. Dit gebeurt ook als er heet water uit de kraan nodig is.
Heb je vragen over een warmtepomp in je bestaande woning? We helpen graag. Van advies tot installatie. Er zijn verschillende typen warmtepompen en ook de warmtebron kan variëren. Deze kunnen je bestaande woning zowel verwarmen als koelen, met minimale bouwkundige aanpassingen. Het gaat in dit geval om een lucht-waterwarmtepomp, die warmte uit de buitenlucht haalt. De warmte wordt door een wisselaar overgebracht op het water in het centraal verwarmingssysteem, tot een temperatuur van circa 55°C. Met een aantal toevoegingen aan het systeem kan ook de koelcapaciteit optimaal worden benut. De bovengenoemde warmtepomp is te gebruiken voor zowel reguliere verwarming als voor vloerverwarming. Is het binnen erg koud en levert de warmtepomp onvoldoende capaciteit, dan zal de cv-ketel bijverwarmen. De kosten inclusief installatie bedragen zo’n 4000 tot 6000 euro. Het is vaak lastig te zeggen wat je exact gaat besparen. Dit is helemaal afhankelijk van je gebruiksgedrag. Je gasverbruik zal flink afnemen. Ongeveer met 60%. Daar tegenover staat wel een toename van je elektriciteitsverbruik. Vanaf 2016 is er warmtepomp subsidie. De subsidie op warmtepompen varieert van €1000,- tot wel €2500,-. Er zijn daarnaast diverse regionale initiatieven bij gemeentes en provincies. Er zijn vooral subsidies en regelingen beschikbaar gericht op het energetisch verbeteren van je woning en het verbeteren van het energielabel.
Wat is een warmtepomp? Een warmtepomp vervangt je cv-ketel, of werkt met de cv-ketel samen. Dat laatste noemen we een hybride warmtepomp. Je verwarmt je huis en - als de warmtepomp je cv-ketel vervangt - ook het water voor de douche en keuken. Een warmtepomp werkt op elektriciteit en gebruikt warmte uit de lucht of bodem. Hierdoor is een warmtepomp energiezuinig. Met een warmtepomp heb je minder gas nodig of kun je helemaal van het gas af. Dat is goed voor het klimaat, en het betekent ook dat je geld gaat besparen op je energierekening. In de toekomst moeten alle huishoudens van Nederland van het aardgas af zijn. Bereid je hier alvast op voor en ga meteen informatie verzamelen over een warmtepomp. Wacht niet te lang, want je kunt nu subsidie krijgen voor een warmtepomp. Dat maakt het nog aantrekkelijker om er nu een te nemen!
Welke warmtepomp past bij mijn woning? Er zijn veel verschillende soorten warmtepompen. Het belangrijkste onderscheid is dat tussen een volledig elektrische warmtepomp (all electric) en een hybride warmtepomp. Een volledig elektrische warmtepomp zorgt voor de verwarming van je huis, én voor het warme water in de keuken en badkamer. Je cv-ketel kan de deur uit. Hij neemt een groot deel van de verwarming voor zijn rekening. De cv-ketel zorgt voor warm water. Een hybride warmtepomp kan al in een huis met weinig isolatie.
Hoe werkt een warmtepomp? Je kunt de werking van een warmtepomp vergelijken met een koelkast. Een koelkast koelt doordat hij warmte verzamelt uit de lucht in de koelkast, en die afgeeft aan de lucht buiten de koelkast. Een warmtepomp verzamelt warmte uit de buitenlucht, bodem of het grondwater, verhoogt de temperatuur met behulp van wat elektriciteit en geeft die warmte binnen in huis af. Hierdoor kan een warmtepomp met 1 kilowattuur aan stroom 3 tot 5 kilowattuur aan warmte maken. Vergelijk dit eens met een elektrisch kacheltje, inductie cv-ketel of elektrische vloerverwarming: die maken van 1 kilowattuur stroom 1 kilowattuur warmte.
Warmtepomp: geen of minder gas. De warmtepomp gebruikt de warmte die in de buitenlucht of bodem zit. Om die warmte bruikbaar te maken is stroom nodig. Je zult dus merken dat je stroomverbruik toeneemt. Daar staat tegenover dat je geen gas gebruikt (of bij een hybride warmtepomp: 60% minder gas voor verwarming). En een warmtepomp gebruikt de stroom heel efficiënt: van 1 kWh stroom maakt een warmtepomp 3 tot 5 kWh warmte. Alles bij elkaar gaat jouw CO2-uitstoot daardoor omlaag. Vergeleken met een hr-ketel op gas daalt jouw CO2-uitstoot door verwarming en warm water met ruim 30% tot 70%. Maar net als een cv-ketel heeft een warmtepomp ook milieu-impact. Nog niet alle elektriciteit is volledig groen en er zijn grondstoffen nodig om de warmtepomp te maken, bijvoorbeeld metaal, plastic, elektronica en koudemiddel. En ook de productie en het vervoer kost energie. Hoevéél klimaatvriendelijker een warmtepomp uiteindelijk is dan een cv-ketel, hangt af van hoe je hem gebruikt, maar ook van het koudemiddel dat erin zit en hoe duurzaam de stroom is die je gebruikt. En de klimaatwinst is nog groter als je kiest voor een warmtepomp met een natuurlijk koudemiddel en voor groene stroom.
Hoe zit het met het koudemiddel? Een warmtepomp gebruikt een koudemiddel om te kunnen werken. Daarvoor worden nu nog vaak synthetische koudemiddelen gebruikt, bijvoorbeeld fluorkoolwaterstoffen (hfk’s). Dat zijn zeer sterke broeikasgassen. In nieuwe warmtepompen zit steeds vaker een natuurlijk koudemiddel, zoals propaan, isobutaan, CO2 of ammoniak. Dat heeft een veel lager broeikaseffect en is dus de meest klimaatvriendelijke keuze. Kies daarom als het even kan voor een warmtepomp met een natuurlijk koudemiddel. Bijvoorbeeld een monoblock warmtepomp voor buiten met propaan.
Waarom is het koudemiddel belangrijk? Het koudemiddel zit in de warmtepomp opgesloten, in een gesloten circuit. Zolang het daar zit, kan het geen kwaad. Waarom is het dan toch belangrijk? Dat is omdat er tijdens de levensduur wat van dit koudemiddel kan weglekken. Het komt dan in de lucht terecht. Propaan heeft maar een klein broeikaseffect, maar is wel brandbaar. Synthetische koudemiddelen hebben een veel groter broeikaseffect. De klimaatimpact van koudemiddel R32 (dat veel wordt gebruikt) is bijvoorbeeld ruim 200 keer groter dan van propaan. En er zijn ook synthetische koudemiddelen met een 700 keer zo groot klimaateffect.
De ventilator en compressor van deze buitenunit maken geluid als de warmtepomp draait. Dat is vooral in de herfst, winter en het vroege voorjaar, als je de ramen dicht hebt en geluiden van buiten dus minder hoort. Maar een volledig elektrische warmtepomp kan ook 's nachts aangaan en werkt ook in de zomer voor warm water. Hoe hoger het vermogen van de warmtepomp, hoe meer geluid de buitenunit produceert. Uit onderzoek blijkt dat maar een klein deel van de warmtepompbezitters geluidsoverlast ervaart van de warmtepomp. In de praktijk hoef je er dus weinig van te merken, maar het kan een nadeel van deze warmtepomp zijn. Overlast is te voorkomen door de buitenunit slim te kiezen én hem op een slimme plek neer te zetten. Warmtepompen die de bodem of PVT-panelen als bron hebben, hebben geen buitenunit met ventilator en maken dus weinig tot geen geluid.
Hoe voldoe ik aan de geluidsnorm? Er zijn wettelijke normen voor het geluid dat een buitenunit op de grens met de buren mag maken. Dat mag op de erfgrens overdag niet meer dan 45 decibel (dB) en in de avond en nacht niet meer dan 40 decibel zijn. Dit kun je vergelijken met zacht gefluister in een stille kamer. De afstand van de warmtepomp tot de erfgrens maakt hierbij niet uit, als het geluid op de grens maar onder de norm blijft. Als je de tips voor het geluid en de plaatsing van de warmtepomp hierboven volgt, kun je bijna altijd binnen de norm blijven. De installateur kan vooraf controleren of het geluid van de buitenunit binnen de wettelijke geluidsnorm blijft.
Verschil hybride en volledig elektrische warmtepomp. De meest gangbare warmtepompen hebben een binnenunit en een buitenunit. De buitenunit haalt de warmte uit de buitenlucht. Er zijn twee varianten: Welke warmtepomp kies ik? De keuze voor een hybride of volledig elektrische warmtepomp hangt af van hoeveel warmte er nodig is om je huis warm te krijgen. De isolatie van je huis is daarbij een belangrijke factor. Voor een volledig elektrische warmtepomp moet je huis op z'n minst redelijk geïsoleerd zijn. Meer over de isolatie. Alle soorten warmtepompen. Een warmtepomp haalt de warmte meestal uit de buitenlucht, maar kan ook een andere bron voor warmte hebben. Zo’n systeem kan ook koelen en is geschikt voor vloerverwarming. Collectieve warmtepomp voor de buurt. Mogelijk is een collectieve warmtepomp voor een blok huizen of buurt interessant; één grote pomp of gemeenschappelijke bron kan de warmte leveren aan meerdere woningen.
Kosten en subsidies
De kosten voor een systeem hangen af van type, vermogen en de bouwsituatie. Een veelgenoemde indicatie: 4000 tot 6000 euro voor een lucht-water warmtepomp in combinatie met cv-ketel. Subsidies en financiële voordelen zijn beschikbaar, waaronder ISDE-subsidie op warmtepompen en regionale regelingen via gemeenten en provincies. Een combinatie van renovatie en warmtepomp kan zo aantrekkelijker gemaakt worden dan afzonderlijke stappen achter elkaar.
50-graden-test. Doe de 50-graden-test om te bepalen of jouw woning geschikt is voor een reguliere warmtepomp. Als je cv-ketel bij 50°C nog voldoende warmte levert, is een standaard warmtepomp vaak haalbaar. Zo niet, dan kun je overwegen een hoge-temperatuur-warmtepomp te kiezen.
Warmtepomp zonder buitenunit. Een trend is de monoblock-variant, waarbij alle onderdelen in één buitenunit of in één geïntegreerd module zitten. Dit kan esthetischer zijn en eenvoudiger te plaatsen in bestaande woningen. De prijs en het soort vermogen hangen af van de soort en grootte van woning, isolatie en gewenste comfortniveau. Een erkende installateur kan helpen bij een op maat gemaakte kosten- en subsidieschatting.
Tot slot: adviezen op maat. Wil je een warmtepomp zonder buitenunit of juist een hybride/monoblock-oplossing? Laat een erkende installateur meerdere voorstellen doen en bespreek de benodigde aanpassingen aan radiatoren, vloerverwarming en isolatie. Een zorgvuldige planning tijdens renovatie kan de extra kosten beperkt houden en het rendement maximaliseren.
tags: #warmtepomp #verwarming #gevel