Het is vooral de melodie van Zie ginds komt de stoomboot die bij een aantal Duits-Nederlandse ouderparen kort voor verwarring zorgt. De Nederlanders zingen de tekst uit volle borst, maar de Duitsers herkennen de melodie van een compleet ander lied. Bij Daar wordt aan de deur geklopt gebeurt precies hetzelfde. ‘Misschien hebben wij de melodieën wel van jullie overgenomen’, sust een Duitse aanwezige. Ze weet dat de gevoeligheden in Nederland bij het sinterklaasfeest de laatste jaren hoog kunnen oplopen. In de Duitse context wordt het ‘oer-Nederlandse’ aspect van Sinterklaas echter vanzelf gerelativeerd.
De perikelen rond Piet? De oma uit Zuid-Duitsland begint over de hardhandige Pelznickel uit haar jeugd, de opa uit Noord-Duitsland over de onvriendelijke knecht Ruprecht, een Oostenrijker zou de afschrikwekkende duivelse Krampus kunnen noemen. Maar de liederen dan, die zijn toch ‘onveranderlijk Nederlands’? De werkelijkheid is ook hier complexer. Het Meertens Instituut voor Volkscultuur heeft een online databank voor Nederlandse liederen. Tik daar de titel van het lied in, en de herkomst rolt er na een paar keer doorklikken uit. De tekst van Daar wordt aan de deur geklopt klinkt op de melodie van Ach du lieber Augustin, een zwartgallig zeventiende-eeuws lied over een Weense volkszanger die alles kwijtraakt. Zie ginds komt de stoomboot heeft de melodie van Im Märzen der Bauer. Dat lied is op zijn beurt weer gebaseerd op het Duitse Wann d’Hoffnung nicht wär dat in 1737 voor het eerst is opgeschreven.
Als de sinterklaasliedjes iets laten zien, is het de melting pot van de traditie. De ‘oer-Nederlandse’ liedjes blijken gebaseerd op Midden-Europese melodieën, met vertakkingen tot in de Weense hofcultuur. Sinterklaas is weer in het land. Bij het zetten van je schoen is het gebruikelijk om een sinterklaasliedje te zingen. Wist je dat onder andere Mozart en Schumann de basis hebben gelegd voor een aantal sinterklaasliedjes? Vanaf de negentiende eeuw wordt het sinterklaasfeest gevierd zoals wij het vandaag de dag nog kennen. In die tijd zijn voornamelijk de Duitse en Oostenrijkse componisten populair in Nederland. Daar wordt aan de deur geklopt kan iedereen vast meezingen.
De tekst van dit sinterklaasliedje is geschreven op de melodie van het lied Oh du lieber Augustin. Dit Weense liedje zou al in in de zeventiende eeuw geschreven zijn. In 1679 werd Wenen getroffen door de pest. Augustin was een zanger en doedelzakspeler die langs de herbergen van de stad ging om te zingen voor publiek. Volgens een legende viel hij op een avond dronken in slaap in een goot. Hij werd aangezien voor een overleden slachtoffer van de pest door de grafdelvers die door de stad patrouilleerden op zoek naar dode lichamen. Ze pakten hem op en gooiden hem, samen met zijn doedelzak, in een massagraf. Toen Augustin de volgende dag wakker werd, kon hij niet uit het diepe graf klimmen. Na een tijdje begon hij op zijn doedelzak te spelen. Eindelijk hoorden mensen hem en werd hij gered. Gelukkig bleef hij gezond ondanks dat hij met de besmette dode lichamen had geslapen.
De Zevende serenade van Wolfgang Amadeus Mozart is beter bekend als de Haffnerserenade. Hij schreef dit achtdelige werk in 1776 in opdracht van zijn vriend Sigmund Haffner. De Duitse componist Robert Schumann was ook muziekleraar. Hij schreef veel muziek voor kinderen en beginnende musici. Zo maakte hij 43 pianostukken die hij samenvoegde tot het Album für die Jugend. Eén van de stukken die in deze cyclus is opgenomen klinkt voor veel mensen bekend in de oren. Het lijkt namelijk erg op de melodie van Hij komt, hij komt die lieve goede Sint. Het stuk heet echter Der Fröhliche Landmann. De muziekstukken hierboven zijn niet speciaal geschreven om het sinterklaasfeest te vieren.
Vieze Stoute Sinterklaasliedjes | SINTERKLAAS DOET VIES! | Lach je stuk liedjes en muziek Spotify!
Vóór de negentiende eeuw werd het sinterklaasfeest ook in andere Europese landen gevierd. De Oostenrijkse componist Joseph Haydn heeft een muziekstuk gecomponeerd speciaal voor de Sint Nicolaasmis: Missa Sancti Nicolai. Haydn schreef dit stuk in opdracht van het hof van de Hongaarse Prins Nicolaas II. Het werd voor het eerst uitgevoerd op 6 december 1772, de dag van het Sint-Nicolaas feest en op de naamdag van de prins. Ook de Britse componist Benjamin Britten heeft een muziekstuk gemaakt over de bisschop van Myra, oftewel Sinterklaas. Hij voltooide de Sint Nicolaas Cantate in 1948. Dit stuk kun je hieronder beluisteren in een Spotify-speellijst.
Het lied Zie de maan schijnt door de bomen is een van de meest onbegrepen sinterklaasliederen die we kennen. Vooral de betekenis van de tweede zin is zeer mysterieus: ‘makkers staakt uw wild geraas’. Het lied werd geschreven door de Amsterdamse arts Jan Pieter Heije en voor het eerst uitgebracht in een druk van het boekje ‘Al de kinderliederen’ uit 1845. Daarmee is het waarschijnlijk het oudste - nu nog gezongen - sinterklaaslied. De eerste zin zet de sfeer direct neer: de luisteraar wordt opgeroepen om te kijken naar de maan. Het is en blijft een mooi, sfeervol gezicht als deze door de bomen schijnt. Maar dan die tweede vermaledijde zin: wie zijn die makkers? En waarom maken ze zo’n lawaai?
Een aantal exegeten beweren dat het de kindertjes zijn die toe worden gesproken om minder druk te doen, maar een kind spreek je niet aan met ‘makker’, ook niet in de negentiende eeuw, dus dat klopt niet. De derde zin is weer vrij duidelijk. Zij vertelt over een ‘heerlijk’ avondje. Het maakt duidelijk dat het een bijzondere avond is; het is Sinterklaasavond. Maar als we kijken naar de etymologie is er hier meer aan de hand: heerlijk betekent gelijk of zoals een heer. Sint Nicolaas is deze heer. De koek gaat om de speculaaskoek, een typische lekkernij van de Sint. Mogelijk is deze vernoemd naar de bisschop als ‘speculator’. Dit is Latijn en betekent: ‘hij die alles ziet’. De gard is dan ook niets anders dan een ander woord voor de roe. De roe of gard is een bundel berkentwijgen. Deze werd tot in de jaren zeventig van de twintigste eeuw nog gebruikt door de zwarte Pieten om daarmee de stoute kinderen op de billen te slaan, of daar in ieder geval mee te dreigen!
In dit fragment uit 1802 wordt verteld hoe zoiets te werk ging: ‘Men had, voor tijden, en heeft nog wel hier en daar, de kwade gewoonte, dat men, op den dag, die aan een roomse Heilige, St. Nikolaas genaamd, gewijd is, kerels verkleedde en zwart maakte, die dan die Heilige moesten verbeelden, met rammelende kettingen aan de huizen rond gingen en de kinderen bang maakten. De zoeten kinderen gooiden zij lekkers toe, en sloegen vaak de stoute jongens, welke zij ook ene roede brachten. Ik had een broer, die wat wild was. Mijn ouders meenden hem te temmen, wanneer zij op St. Nicolaas, een zwarte man op hem af zonden. Men maakte hem wijs, dat St. Nikolaas hem mee nemen zou. Toen hij nu die zwarte kerel zag, werd bij zo bang, dat hij, over zijn ganse lijf, beefde.
In het tweede couplet heeft het er van dat er snoep en cadeaus aan de kinderen zijn uitgedeeld. Zij worden vermaand om alles eerlijk te delen. Verder valt alleen nog de harlekijn op. Deze figuur uit het toneel van de ‘commedia del arte’ heeft wel wat van onze zwarte Piet. Hij is grappig en acrobatisch en vaak speelt hij een dienaar. De harlekijn is dus een nakomertje van koning Herla, de aanvoerder van de Wilde Jacht. Sinterklaas als nar of harlekijn verklaart waarom het feest zoveel kabaal en mysterie bevat. De Wilde Jacht wordt vaak gezien als achtergrondelement van het Sinterklaasverhaal.
De teksten van de liedjes en de figuren rondom het feest laten zien hoe ruim de invloeden zijn geweest: van de Weense hofcultuur tot de Duitse tradities en zelfs in de verhalen van de Wilde Jacht. Sinterklaas wordt daarmee een ontmoetingspunt van culturen en tijdperken, waarin tradities blijven bestaan, zich aanpassen en soms ook nieuwe betekenissen krijgen. Het feest blijft bestaan, maar evolueert in vorm en interpretatie, van een religieus-pedagogische sfeer naar een meer seculier en inclusive fenomeen. De roetveegpiet, de debated tussen behoud en verandering, en de ruimte voor verschillende perspectieven tonen aan dat deze traditie voortdurend in beweging is en zal blijven vernieuwen.
Belangrijke thema’s uit de bron
- Oorsprong en uitwisseling van melodieën tussen Nederlandse en Europese liederen
- Historische context en mythen rond Sinterklaas en Zwarte Piet
- Invloed van componisten zoals Haydn, Britten, Mozart en Schumann op sinterklaasliedjes
- Mondelinge overlevering, drukwerk en moderne digitale verspreiding
- Consamequenties van raciale discussies en mogelijke harmonisatie met roetveeg-piet
Toekomst van de Sinterklaasliedjes
Hoe zullen Sinterklaasliedjes zich in de toekomst ontwikkelen? Terwijl we vasthouden aan de klassiekers, ontstaan er ook nieuwe liedjes die reflecteren wat het feest tegenwoordig betekent. Er is een groeiende trend om oude liedjes nieuw leven in te blazen door ze in een modern jasje te steken, met rock-, jazz- of elektronische versies. Deze vernieuwingen maken het mogelijk dat ook de jongere generaties zich verbonden voelen met deze oude tradities. Sinterklaasliedjes blijven een krachtig middel voor verbinding, zowel voor kinderen als volwassenen, op kantoor en in verenigingen. Ze helpen een feestelijke sfeer te creëren en versterken de banden tussen familie, vrienden en collega's.
Praktisch: sfeer en activatie rondom Sinterklaas
Als de Sinterklaasliedjes eenmaal klinken, is het ook tijd om je huis of kantoor in de feestsfeer te brengen. Begin met basisversieringen zoals slingers en kleurrijke lampjes. Het inhuren van Sinterklaas en Piet kan voor opwinding en vreugde zorgen, zowel thuis als op kantoor. Voor een bedrijfsevenement kunnen Sinterklaas en zijn Pieten helpen om het feest interactief en levendig te maken. Ze kunnen cadeautjes uitdelen, samen met de kinderen zingen en spelletjes spelen. De combinatie van liedjes, decoraties en live presentaties draagt bij aan de magie van het Sinterklaasfeest en versterkt de verbondenheid tussen mensen.