Een plat dak vraagt om een andere aanpak dan een schuin dak, zeker als het gaat om het afvoeren van water. Een veelgebruikte oplossing op platte daken is de onderuitloop: een afvoer die het regenwater recht naar beneden afvoert. Maar wat houdt dat precies in, en waarom kiezen veel mensen hiervoor? In dit artikel lees je wat een onderuitloop is, hoe het werkt en waar je op moet letten bij een plat dak.
Wat is een onderuitloop bij een plat dak?
Een onderuitloop is een speciale manier om regenwater van een plat dak af te voeren. In plaats van dat het water via een goot aan de rand van het dak naar beneden stroomt, loopt het via een opening aan de zijkant, net boven het dakoppervlak, direct weg. Dit systeem wordt veel toegepast op platte daken van onder meer garages, dakkapellen en aanbouwen. Meer weten over dit onderwerp? Kijk dan eens op onderuitloop plat dak.
Voordelen van een onderuitloop
- Regenwater wordt snel en efficiënt afgevoerd, wat de kans op lekkages verkleint.
- Er zijn minder goten of regenpijpen aan de buitenkant van de gevel nodig, waardoor het aanzicht strak blijft.
- Het systeem is relatief eenvoudig te plaatsen, ook als er weinig ruimte aan de rand van het dak is.
- Onderhoud is meestal makkelijk uit te voeren omdat de aansluiting goed bereikbaar blijft vanaf het dak.
Deze eigenschappen maken de onderuitloop tot een populaire keuze bij kleine en grotere platte daken.
Waar moet je op letten?
Voordat een onderuitloop geplaatst wordt, zijn er een paar dingen om rekening mee te houden. Een goed werkende afvoer zorgt er namelijk voor dat het dak langer meegaat en problemen worden voorkomen. Let in ieder geval op het volgende: Controleer regelmatig of de uitloop niet verstopt raakt door bladeren of vuil. Zorg dat de onderuitloop past bij het type dakbedekking dat er ligt. Laat de afvoer bij voorkeur plaatsen door iemand met ervaring om lekkages te voorkomen. Denk aan de juiste diameter, die voldoende waterafvoer garandeert bij zware regenval. Plaats eventueel een bladvanger om verstopping tegen te gaan.
Is een onderuitloop geschikt voor elk plat dak?
Niet elk plat dak is standaard geschikt voor een onderuitloop. Het hangt af van hoe het dak is opgebouwd, de positie van het dak ten opzichte van gevels en waar het regenwater naartoe moet worden afgevoerd. Soms is het nodig om het bestaande dak aan te passen of om speciale hulpstukken te gebruiken. Twijfels hierover? Neem dan contact op met een deskundige die verstand heeft van daken en waterafvoer.
Meer weten over oplossingen voor platte daken?
Het kiezen van de juiste waterafvoer is belangrijk voor een gezond en stevig dak. Regenwateropslag en -hergebruik is al enkele jaren een preferentie in vele landen in Europa. Vaak moet voor die opslag of buffering kostbare grond worden opgeofferd. Denk hierbij aan de emoties bij het ontpolderen van de Hedwigepolder in Zeeuws-Vlaanderen. Surplus Roofing® echter is een gecontroleerde wateropslag voor platte daken. Surplus Roofing® is een ecologisch innovatief systeem dat werd bedacht door het Nederlandse Green Consult. De Technische Universiteit Eindhoven heeft het concept volledig bestudeerd en geperfectioneerd. De werkgroep bestaat verder uit Gustaaf Geldrop, Greenconsult en Joosten Kunststoffen. Deze laatste firma heeft samen met Royal Ten Cate de productontwikkeling en verdere Research & Development gedaan en neemt ook de totale productie op zich. Het systeem geeft het dak een dubbele functie: naast de bescherming van het dak is het ook een systeem voor waterberging en buffering. Door gebruik te maken van de circulatie van het opgeslagen regenwater kan, naast een bijdrage aan de isolatiewaarde, tevens een actieve koelfunctie, ruimteverwarming en voorverwarming van warmtapwater worden gerealiseerd. De noodzakelijke energie voor koeling wordt hiermee grotendeels gereduceerd. Hemelwater wordt gebufferd en hergebruikt voor dagelijks gebruik zoals toiletspoeling en bluswater. De toepassing richt zich in eerste instantie tot industriële- en overige openbare gebouwen, zoals ziekenhuizen. Maar ook voor particulieren woningen met platte daken kan het systeem interessant zijn. Het systeem bestaat uit verschillende lagen die er voor zorgen dat er altijd een laag water aanwezig is. Zo krijg je als het ware een dunne regenwatertank over de volledige oppervlakte van het platte dak.
Hemelwaterafvoer en dakopbouw
Regenwaterafvoer is de verzamelnaam voor alle onderdelen die zorgen voor de afvoer van regenwater vanaf een dak. Denk hierbij aan dakgoten, regenpijpen, dakdoorvoeren, stadsuitlopen en bladvangers. Voor platte daken is hemelwaterafvoer extra belangrijk, omdat deze daken geen natuurlijke helling hebben waardoor het water niet makkelijk weg kan lopen. Een plat dak moet daarom een kunstmatig afschot hebben, oftewel een lichte helling die ervoor zorgt dat het water naar de laagste punten van het dak stroomt. Een hemelwaterafvoer systeem voor een plat dak bestaat uit verschillende onderdelen die op elkaar moeten worden afgestemd. Het aanleggen van een hemelwaterafvoer systeem voor een plat dak is geen eenvoudige klus. Het vereist kennis, ervaring en precisie om ervoor te zorgen dat het systeem goed functioneert en voldoet aan de normen en eisen.
Deze vraag moet in het ontwerpstadium al beantwoord worden. Wat willen we met het dak? Zoals in eerdere blogs al is aangegeven, zijn er vele mogelijkheden om een dak een extra functie te geven. Het dak van bijvoorbeeld een distributiecentrum is veelal opgebouwd uit een staaldak met isolatie en een dakbedekkingssysteem. Op deze daken kunnen uitstekend PV panelen in combinatie met een wit dakbedekkingssysteem worden aangebracht (in plaats van op weidevelden te worden aangebracht). We noemen deze energiedaken tegenwoordig ook wel “gele daken”. Vanzelfsprekend dient een dergelijk dak voldoende sterk te zijn om het gewicht van de PV panelen te kunnen dragen. Bovendien dient het dak een goed afschot te hebben om het regenwater snel te kunnen afvoeren. Afvoercapaciteit speelt hierin een cruciale rol! Zeker met de regenbuien van tegenwoordig die alleen maarheviger worden moet voorkomen worden dat afvoer van regenwater op het dak stagneert en er een gevaar van instorten ontstaat. Hierbij zijn voorzieningen, zoals goede bladvangers essentieel. Net zoals reinigend onderhoud van de afvoeren en - als extra zekerheid - de verplichte toepassing van spuwers/noodoverloop bij de HWA’s. Het berekenen van de capaciteit (afmetingen van de spuwers) en hoogte van plaatsing van de spuwers ten opzichte van het dakbedekkingssysteem is de verantwoordelijkheid van de constructeur van het gebouw. Bij kleinere, minder kritische daken kan gekozen worden voor een stadsuitloop in combinatie met een noodoverloop. Deze combi-uitlopen hebben het voordeel dat maar één afvoer behoeft te worden ingewerkt. Het onderste steekstuk wordt op het rioleringssysteem aangesloten, terwijl het bovenste een vrije uitloop en tevens een signaleringsfunctie heeft. Met tegel-bladvangers kan men de afvoeren vrijhouden van vervuiling. Echter, reinigend onderhoud blijft voor elk dak een vereiste. De frequentie van dit reinigend onderhoud is afhankelijk van de vervuilingsgraad van het dak (in de buurt veel bomen e.d.).
Blauwe en groene dakconcepten
Mooi zou zijn als je precies weet welke afvoer verstopt zit zonder dat je het dak op moet. Het is duidelijk dat een snelle afvoer van regenwater een enorme piekbelasting voor het rioleringssysteem veroorzaakt. Een licht sedumdak kan een bijdrage leveren om het regenwater vertraagt af te voeren. Een sedumdak weegt waterverzadigd ca. 50 kg/m2 en kan goed op staaldaken worden toegepast. Een toepassing in combinatie met PV panelen is een goede mogelijkheid. Vanzelfsprekend dient met deze extra belasting op het dak in de ontwerpfase rekening te worden gehouden! De extremer wordende regenbuien leveren in de bebouwde omgeving een steeds groter probleem op. Bij deze piekbelastingen kan het bestaande rioleringssysteem de grote hoeveelheid water niet meer aan. Met als gevolg onderlopende straten, huizen, kelders e.d. Gebouwen die hiervoor ontworpen zijn, kunnen op verschillende manier regenwater vasthouden (bergen). We noemen deze daken “blauwe daken”. Voorbeelden hiervan zijn retentiedaken of polderdaken. Op deze daken kunnen grote hoeveelheden regenwater worden vastgehouden of geborgen. Natuurlijk is in de ontwerpfase van het gebouw rekening gehouden met deze extra zware belastingen. Ook kleinere en lichtuitgevoerde daken zouden een bijdrage kunnen leveren. Weliswaar met minder wateropslag per dak, maar hier telt de massa. Als je elk bestaand plat dak in de dichtstedelijke omgeving een paar centimeter water kan laten bergen dan ontziet dit het riool bij piekbelasting door intense buien enorm.
Regenwaterrecuperatie en onderhoud
Natuurlijk dienen er de nodige beveiligingen zijn ingebouwd. Naar mijn weten bestaat een dergelijk systeem nog niet? Regenwater komt gratis en voor niets uit de hemel gevallen. Het zou dan ook zonde zijn om dit water niet op te vangen en het duurzaam te hergebruiken. In de Benelux is regenwaterrecuperatie in sommige gevallen zelfs verplicht. Het grootste voordeel van regenwater is natuurlijk dat het gratis is, in tegenstelling tot leidingwater. Je bespaart dan ook veel op uw waterrekening en bijkomende milieuheffing als je regenwater goed weet op te vangen. Regenwater is in veel gevallen een prima alternatief voor leidingwater. Een systeem voor de opvang van regenwater is in principe erg eenvoudig. Zowel een plat dak als een licht hellend dak zijn ideaal voor waterrecuperatie. Let op: het type waterdichting dat je kiest is essentieel om efficiënt regenwater op te vangen. Je kunt het best kiezen voor TPO-dakbedekking of voor een bitumineuze waterdichting, verkrijgbaar in verschillende afwerkingen. Bouw je een volledig nieuw dak en wil je aan regenwater opvangen en hergebruiken? Dan is het belangrijk om te weten dat een groendak minder geschikt is voor regenwaterrecuperatie. Wil je een ouder dak geschikt maken voor de opvang van regenwater? Dan is het slim om de dakbedekking te laten controleren door een professional. Meer weten over regenwaterrecuperatie via jouw dak? Of ben je geïnteresseerd in een vrijblijvende dakinspectie?
Waarom plassen op het dak ontstaan en hoe te voorkomen
Waarom ontstaan er plassen op een plat dak? Een plat dak hoort een lichte helling te hebben, zodat water naar de afvoer stroomt. Als die helling ontbreekt of verkeerd loopt, blijft water liggen. Ook een verstopte afvoer kan ervoor zorgen dat water zich ophoopt. Ouderdom speelt eveneens een rol: een dak kan na verloop van tijd verzakken, waardoor laagtes ontstaan waar water zich verzamelt. Tot slot kan een verkeerde aanleg of constructiefout ervoor zorgen dat het dak niet goed afloopt.
Hoe kun je dit voorkomen? Controleer je dak een paar keer per jaar, vooral in herfst en voorjaar. Houd afvoeren vrij van bladeren en vuil. Let op waar water blijft liggen; dat zijn zwakke plekken. Kies waterbestendige dakbedekking zoals EPDM. Bij verbouwingen of uitbreidingen: zorg dat het dak meteen correct wordt aangelegd. Gebruik hulpmiddelen zoals een onderhoudskalender of checklist.
Wanneer is water op het dak nog veilig?
Een dun laagje water is meestal geen probleem, zeker na een fikse bui. Idealiter trekt het water binnen 24 uur weg; 48 uur kan nog net, maar langer wordt risicovol. Als het water steeds op dezelfde plek blijft staan, wijst dit op een structureel probleem zoals een slechte helling of verzakking. Langdurig stilstaand water belast de constructie en kan leiden tot scheurtjes, loszittend materiaal of luchtbellen in de dakbedekking. Temperatuurwisselingen maken het materiaal broos en bevorderen de groei van algen en mos. Uiteindelijk kan dit zelfs isolatie of de houten constructie aantasten, waardoor herstelkosten hoog oplopen.
Wat kun je doen?
Begin altijd met een grondige schoonmaak. Verwijder bladeren en vuil uit de afvoeren en controleer goten en dakranden. Vaak helpt dit al om water sneller te laten wegstromen. Als het probleem blijft, kijk dan naar het afschot van het dak. Een kleine aanpassing met extra isolatie of een nieuwe daklaag kan een betere waterafvoer creëren. Bij ernstige verzakkingen of structurele fouten is renovatie soms de enige oplossing. Grote daken profiteren vaak van een extra afvoer, zodat het water sneller kan wegstromen. Bij twijfel of als het dak moeilijk bereikbaar is, schakel een vakman in. De kosten hangen af van de ingreep. Een inspectie kost meestal tussen de 100 en 200 euro. Kleine aanpassingen zoals het vrijmaken van afvoeren of het plaatsen van een extra pijp variëren van 100 tot 500 euro. Voor een aanpassing van het afschot of een extra daklaag moet je rekenen op 500 tot 1.500 euro.
Tuin bestraten: aanleggen onder afschot - Tuinieren.nl
Een plat dak heeft geen vanzelfsprekende afvoer. Regen moet actief worden afgevoerd, anders staat het water stil en begint de schade. Staand water op een plat dak is geen onschuldig fenomeen. Binnen enkele uren zet het druk op de dakbedekking, dringt het langs naden en aansluitingen naar binnen en veroorzaakt het vochtproblemen in de constructie eronder. De dakbedekking van een plat dak is ontworpen om water te keren, niet om het langdurig te dragen. Elke dakbedekking slijt sneller als water blijft staan, zeker bij wisselende temperaturen. Kort gezegd: waterafvoer is geen detail. Een plat dak is nooit echt plat. Zonder enige helling zou al het regenwater blijven staan. Afschot is de lichte helling die ervoor zorgt dat water richting de afvoer stroomt. De gangbare richtlijn in de dakdekkersbranche is een minimaal afschot van 1 tot 2 procent. Dat betekent 1 tot 2 centimeter hoogteverschil per meter dakoppervlak. Bij een dak van 5 meter breed loopt het hoogteverschil dus op tot minimaal 5 centimeter. Is het afschot onvoldoende, dan ontstaan lage punten waar water zich ophoopt. Afschot kan op twee manieren worden aangebracht. De eerste manier is via de constructie zelf: de dakbalken of betonvloer worden al onder een lichte hoek gelegd. De tweede manier is via tapered isolatie, waarbij isolatieplaten met oplopende dikte het gewenste afschot creëren boven op een vlakke ondergrond. Bij een nieuw dak wordt het afschot idealiter al in de ontwerpfase meeg genomen.
Typen dakafvoeren
Niet elke dakafvoer werkt hetzelfde. De keuze voor een bepaald type hangt af van de dakoppervlakte, de constructie en de gewenste afvoercapaciteit. De vlakke dakafvoer, ook wel putje of dakvloerafvoer genoemd, ligt op het laagste punt van het dak en voert water rechtstreeks af via een pijp door de dakconstructie. Dit type is eenvoudig, breed toepasbaar en relatief makkelijk te onderhouden. Een trechterafvoer heeft een trechtervormige opening die water snel naar de afvoerpijp leidt. Door de vorm stroomt water efficiënter af dan bij een vlakke afvoer, wat de kans op overbelasting bij hevige regenval verkleint. Een sifon-afvoer, ook wel vacuümafvoer of HD-afvoer genoemd, werkt op een ander principe dan de andere typen. Door de specifieke constructie van de afvoerkop ontstaat er bij voldoende wateraanvoer een vacuümwerking in de afvoerpijp. Daardoor stroomt het water veel sneller af dan bij een conventionele afvoer. Sifon-afvoeren zijn geschikt voor grote dakoppervlakken waar hoge afvoercapaciteit vereist is, zoals bij bedrijfspanden of grote aanbouwen. Bij een inwendige dakafvoer loopt de afvoerpijp door de dakconstructie en het gebouw naar het riool. De inwendige afvoer heeft als voordeel dat de pijp beschermd is tegen vorst en esthetisch onzichtbaar blijft. Het nadeel is dat een lekkage of verstopte pijp moeilijker te bereiken en te repareren is. De uitwendige afvoer via een regenpijp is eenvoudiger te inspecteren en te reinigen. De kwetsbaarheid zit in de vorstgevoeligheid: bij temperaturen onder nul kan water in de regenpijp bevriezen en de pijp beschadigen of volledig blokkeren. Voor woningen met een kleine dakoppervlakte is een uitwendige afvoer vaak de meest praktische keuze.
Problemen met de waterafvoer kondigen zich bijna altijd aan voordat er echte schade ontstaat. Een kleine plas direct na een regenbui is normaal. Water dat na 24 tot 48 uur nog steeds staat, wijst op onvoldoende afschot of een verstopte afvoer. vochtplekken aan het plafond, schimmelvorming langs dakranden of een muffe geur in de ruimte onder het dak zijn signalen dat water al door de dakbedekking heen dringt. Een verstopte dakafvoer is de meest voorkomende oorzaak van wateroverlast op een plat dak. Bladeren, mos, zand en vogelpoep hopen zich op in en rondom de afvoer. Een lichte verstopping los je zelf op door de afvoer handmatig vrij te maken en de omgeving te reinigen. Gebruik nooit een hogedrukreiniger direct op de dakbedekking, want dat kan naden en aansluitingen beschadigen. Regelmatig onderhoud is de goedkoopste verzekering tegen wateroverlast. Controleer of het water vrij wegloopt. Doe dit minimaal twee keer per jaar: aan het einde van de herfst als de bladeren gevallen zijn, en in het vroege voorjaar na de winterperiode. Een bladrooster voorkomt dat grof vuil de afvoer bereikt, maar het rooster zelf kan verstopt raken. De noodoverloop is een tweede afvoerpunt dat water afvoert als de hoofdafvoer verstopt raakt. Zonder werkende noodoverloop kan een verstopte hoofdafvoer leiden tot een vollopen dak. Controleer of de noodoverloop vrij is en niet is dichtgeplakt met dakbedekking of vuil. Sommige problemen vallen buiten wat je zelf kunt oplossen. Een dakdekker kan de afvoercapaciteit beoordelen, het afschot controleren en indien nodig een noodoverloop plaatsen of de dakbedekking rondom de afvoer herstellen.
Regenwateropvang en -gebruik kan ook bestaan uit een combinatie met energiedaken of waterberging. De combinatie van verschillende systemen biedt vaak de beste oplossing voor zowel kleine als grote platte daken.