Wienerberger baksteen metselwerk: informatie, technieken en verwerking

Vragen over metselwerk? Wil je antwoorden op bouwtechnische vragen of mogelijkheden ontdekken van de ontwerpmogelijkheden in metselwerk? Je vindt de antwoorden hier. We zetten onze jarenlange kennis en ervaring graag in om je te helpen met jouw vraag. Ontdek bijvoorbeeld de ontwerpmogelijkheden door diverse verbanden in metselwerk of lees meer over dilataties en ondersteuning in metselwerk. In de voorbereidende fase kunnen onze tools en services helpen bij het maken van een gevelontwerp. Wij bieden je bijvoorbeeld diverse texturen, bestekteksten en BIM-gerelateerde informatie in bruikbare bestandsformaten. Ook kun je monsters bestellen.

Samen met ingenieursbureau LBP | SIGHT onderzochten we de milieu-impact van verschillende gevelmaterialen. Bakstenen worden in een metselverband zoals halfsteensverband of wildverband verwerkt. Baksteenformaten zijn veelal vanuit praktische overwegingen ontstaan. Een gebouw wordt vanuit de fundering opgebouwd. De verwerking van bepaalde producten vragen om een specifiek verwerkingsadvies. Als er afwijkende verwerkingsadviezen gelden, dan kun je deze altijd terugvinden via de productzoeker bij het specifieke product. Deze verwerkingsadviezen vind je bij de downloads. Heb je gekozen voor een product buiten ons standaard assortiment, dan zorgen we voor een advies op maat passend bij het gekozen producttype of gevelsysteem.

Betekenis en normen

Wil je persoonlijk advies? Baksteen metselwerk heeft geen nabehandeling nodig. Gevelbakstenen voldoen aan de eisen die de geharmoniseerde Europese productnorm NEN-EN 771-1 stelt. Metselbakstenen worden beschouwd als bouwproduct en vallen onder een (geharmoniseerde) Europese productnorm (NEN EN 771-1) waarbij het verplicht is dat er een CE markering en Prestatieverklaring (DoP) opgesteld wordt.

Metselwerk ontleent haar sterkte en stabiliteit uit het verband waarin gemetseld wordt. De afmetingen van een baksteen zijn van oudsher op elkaar afgestemd. De lengte van een baksteen is veelal gelijk aan twee koppen plus een voeg. Om het metselverband te kunnen maken dienen bakstenen bij hoeken en beëindigingen ingekort te worden. We adviseren de maatvoering van het metselwerk voor de wanden en wandopeningen af te stemmen op de maatvoering van de baksteen. In het ontwerpstadium worden de zogenaamde koppen- en lagenmaat uitgezet op het metselwerk van het project. Metselverbanden worden daardoor mogelijk.

Materiaal en uitvoering

Onze bakstenen zijn grofkeramische bouwmaterialen. Maatafwijkingen kunnen voor komen en zijn toegestaan. Om de koppenmaat te bepalen is het nodig om minimaal 20 bakstenen te gebruiken uit de geleverde partij. Neem 10 bakstenen en leg deze als strekken achter elkaar. Neem vervolgens 20 koppen en leg deze haaks tegen de strekken aan. Bij een muuropening is de maatvoering altijd: t n x koppenmaat + voeg. Een muur, ook wel een muurdam genoemd, heeft een maatvoering van n x koppenmaat - voeg. Voor halfsteens- en wildverband, gelden bovenstaande uitgangspunten. Andere metselverbanden kennen andere richtlijnen voor de maatvoering van het metselwerk. Nooit 2 drieklezoren in 1 metselwerklaag.

De lagenmaat is de maatvoering in verticale richting van metselwerk. De lagenmaat is de gemiddelde dikte van de baksteen plus de gemiddelde lintvoegdikte. Een metselwerkopening zoals een kozijn moet op de lagenmaat zijn afgestemd. De hoogte van het metselwerk is altijd een veelvoud van de lagenmaat. In de praktijk wordt door de metselaar 10 bakstenen uit de geleverde partij op zijn kant naast elkaar gelegd. Het totaal wordt gedeeld door tien waarmee de gemiddelde baksteendikte is vastgesteld. In veel projecten is sprake van 16 lagen per meter.

Esthetiek en speciale verwerkingen

Een bijzondere esthetische keuze kan zijn om in het metselwerk de bakstenen op de kant te verwerken. Dit wordt klamp metselwerk genoemd, waarbij in de gevel zichtvlakken ontstaan van circa 210 x 100 mm. Voor het klamp verwerken is niet elke baksteen, vanwege de optredende windbelasting, geschikt. Een klamp gemetseld buitenblad is smaller dan gebruikelijk (bij toepassing van waaldikformaat slechts 65 mm). Hierdoor is de buigsterkte van het gemetselde buitenblad geringer. Om er voor te zorgen dat de windbelastingen kunnen worden opgenomen, dient het binnenspouwblad voldoende sterk te zijn. Voor het afdragen van de (wind)belastingen naar het binnenspouwblad zijn minimaal 6 stuks RVS-spouwankers per m2 noodzakelijk. Een andere mogelijkheid is het buitenblad klamp te verlijmen. Onderzoek toont dat klamp verlijmd metselwerk, bij een dikte van 65 mm, een identieke sterkte heeft als een 100 mm dik gemetseld blad. Voor verlijmen maak je gebruik van speciale spouwankers.

Zodra de keuze voor de baksteen gemaakt is en in de voorbereiding het metselwerk uitgewerkt is kan de aannemer de bakstenen via een bouwmaterialenhandelaar inkopen. Bij afroep van de bakstenen zal de bouwmaterialenhandelaar met de Customer Service afdeling contact hebben voor afstemming van levering op de bouwplaats. Deze algemene verwerkingsrichtlijnen gelden voor traditioneel gemetselde gevelstenen. Voor een aantal gevelsteenseries zijn specifieke verwerkingsrichtlijnen gemaakt. Deze vind je op de betreffende productpagina onder het kopje downloads.

Voordelen en onderhoud

Baksteen wordt gemaakt van natuurlijke grondstoffen. Enig kleurverschil tussen de verschillende productiecharges is niet uit te sluiten. Betrek bij voorkeur alle benodigde bakstenen uit dezelfde productiecharge. Bij grotere bouwprojecten zullen de bakstenen uit verschillende productiecharges worden geleverd. Wienerberger biedt voor grote projecten een opstartgesprek op de bouwplaats. Hierbij komen alle specifieke kenmerken van het metselwerk aan bod. Een proefmuur als referentie voor het te maken metselwerk is bij grote projecten aan te bevelen en soms een vereiste die door de klant wordt gesteld.

Beoordeel de vochtigheid van de metselbakstenen. Deze dienen winddroog te zijn. Bij het lossen van de pallets is het advies om de verpakkingsfolie open te snijden aan de niet-regenzijde op de lange zijden. Om de folie niet volledig te verwijderen adviseren wij een omgekeerde V in de folie te snijden. Dek de pallets verder zoveel als mogelijk af om inwatering en vervuiling te voorkomen. We geven graag aanbevelingen voor het opperen van bakstenen. De lichamelijke belasting van de opperman en de metselaar wordt zo beperkt. Opper bakstenen zo min mogelijk met de hand maar mechanisch. Voor het transport van de bakstenen wordt er veelal gebruik gemaakt van een hulotang om de pakketten te kunnen transporteren en op steiger te plaatsen. Het gemengd opperen uit meerdere pakketten (minimaal 3 pallets) bij niet-gemixte producten is noodzakelijk om ongewenste lichte kleurwisselingen tegen te gaan. Kleurnuanceringen zijn inherent aan grofkeramische producten.

Daarbij dienen de pallets diagonaal afgetast te worden. Wanneer het metselwerk met de doorstrijktechniek wordt uitgevoerd is 'vol en zat' metselen een vereiste. De metselaar verzorgt de afwerking van de voegen door de metselmortel af te werken met een speciale voegroller. Met deze voegroller worden de voegen op een constante diepte afgewerkt. Bij doorstrijken ontstaat altijd een terugliggende voeg. De kwaliteit van doorgestreken metselwerk is hoger dan de traditionele wijze met voegwerk. Houdt bij doorstrijken rekening met kleurverschil dat kan ontstaan door wisselende weersomstandigheden. Borstel vervolgens het uitgekrabde metselwerk uit met een harde bezem. Houdt rekening met de zichtzijde van een baksteen en de eventueel daarbij behorende adviezen. De eventueel bezande zijde dient naar boven vermetseld te worden.

Dilataties en ventilatie

Voer dilataties altijd zorgvuldig uit. Onder een verticale dilatatievoeg verstaan we een al dan niet met rotbestendig compressieband gevulde, verticale voeg van 5 mm over de volledige muurdikte van het metselwerk. Let op: een knipvoeg (voegbreedte 0 mm) geldt niet als dilatatievoeg. Voor verdere informatie over dilataties is er een algemeen advies dilataties. Het aanbrengen van open stootvoegen voor ventilatie is door de toenemende isolatiewaarde in de spouw minder noodzakelijk. Voor een goede ontwatering van vocht dat achter het buitenspouwblad kan komen, moet ter plaatse van de bovengenoemde aansluitingen om de 2 strekken een stootvoeg worden open gelaten. Dit als omschreven in de BRL 2826-01 'metselwerkconstructies'. Vanuit het Bouwbesluit wordt geëist dat de open stootvoeg niet breder is dan 10mm.

Onderhoud en reiniging

Besteed aandacht aan de vochtigheid van metselbaksteen op het moment van verwerken. Houd tijdens het metselen de luchtspouw vrij van gemorste specie en stukken steen. Deze kunnen namelijk vochtbruggen veroorzaken. Voorkom het ontstaan van metselspeciebaarden aan de luchtspouwzijde zoveel mogelijk. Let daarbij ook op andere uitstekende onderdelen, zoals gehakte bakstenen. Breng spouwankers aan in de volledig aangebrachte metselspecie van de lintvoeg. Doe dit zodanig dat na het vlijen van de volgende laag stenen de ankers in het midden van de lintvoeg zitten. Vermijd het smetten van metselspecie op de bakstenen. Mochten er toch smetten op het metselwerk komen, verwijder deze dan vóór het voegen. Op geglazuurde baksteen smetvlekken direct verwijderen. Voorkom het vervuilen van het metselwerk. Om metselwerk te beschermen tegen opspattend water van de steiger verdient het aanbeveling het eerste steigerdeel bij de gevel om te klappen. Voorkom dat metselwerk overdadig en plaatselijk nat wordt. Ongelijkmatige vochtbelasting veroorzaakt kleurverschil in het metselwerk. Zorg tijdig voor regenafvoer van de gevel. Werk bij voorkeur met een steiger met gaasdoek en kap. Of gebruik in ieder geval een lichtgewicht kunststof afdekprofiel. Gebruik bij voorkeur geen zoutzuur om uitslag te verwijderen. Afhankelijk van het type baksteen mag u bepaalde reinigingsmiddelen niet gebruiken. Neem beschermende maatregelen bij luchttemperaturen lager dan 0 ºC. Volg bij het gebruik van prefab metselmortel in dat geval de aanwijzingen van de metselmortelproducent op. Voorkom dat betonspeciewater over gereed schoonmetselwerk kan lekken.

Baksteenformaten en toepassing

Voor een aantal sorteringen bestaan er seperate verwerkingsadviezen. Baksteenformaten zijn veelal vanuit praktische overwegingen ontstaan. Zo speelde de verwerkbaarheid van leem en klei, het vormen, drogen en bakken een belangrijke rol. Maar ook de handzaamheid, het transport en het tillen op de bouw wogen mee bij het ontstaan. De eerste regionale formaatnamen zijn gebaseerd op rivieren en steden, zoals Waal-, Vecht-, Hilversums- en Groninger formaat. Daarnaast bieden we ook bakstenen met maatvoeringen voor restauratie- en renovatie. In de tabel hieronder kun je alle baksteenformaten vinden. Niet al deze formaten worden door Wienerberger zelf geproduceerd. De aantallen per m2 zijn indicatief en afhankelijk van de verwerkingswijze en uitvoering van de lint- en stootvoeg. De exacte maatvoering van onze bakstenen is volgens de opgave van de betreffende productielocatie.

Toepassing in bouwprojecten

Tijdens de voorbereidingen kan Wienerberger aanvullende tools en services leveren zoals BIM-gerelateerde informatie en bestekteksten in bruikbare formaten. Ook kun je monsters bestellen en proefmuur opzetten bij grote projecten kan een vereiste zijn. Voor grotere projecten kan de mogelijkheid bestaan tot een opstartgesprek op de bouwplaats waarmee alle kenmerken van het metselwerk aan bod komen.

Data en tabellen

tags: #wienerberger #baksteen #metselwerk