De zusters van Sint-Catharinadal in Oosterhout hebben eeuwenlang akkers gebruikt voor het weiden van koeien en het verbouwen van maïs. Nu is de grond omgevormd voor wijnbouw en vormt het kloosterlandgoed een theyreeks aan wijnproductie, toerisme en cultureel erfgoed.
Historische context en kloosterlandschap
De geschiedenis van het complex gaat terug tot de dertiende eeuw. Het klooster De Blauwe Camer huisvest sinds 1647 de oudste vrouwenkloostergemeenschap van Nederland, de Norbertinessen. De omgeving kenmerkt zich door een groene, serene sfeer en de kloostertuin, wijnhuis en wijngaard vormen een hecht geheel met een rijke aan geschiedenis.
In de zomer van 2014 werd een masterplan ontwikkeld voor de toekomst van het klooster en zijn akkers. Het doel was om het serene karakter te behouden, de kloostergemeenschap te ondersteunen en economische levensvatbaarheid te waarborgen door duurzame activiteiten zoals wijnproductie en toerisme. Het plan omvatte een wijngaard, een wijnproductiehuis, een kloosterwinkel, een moestuin en een kruidentuin, met aandacht voor geloofsbeleving en gastvrijheid.
Wijngaard en wijnproductie
De Catharinadomein wijngaard begon als 7,5 hectare groot gebied en is in 2023 met ongeveer 2,5 hectare uitgebreid. De aangeplante druivensoorten zijn Chardonnay, Pinot Gris, Pinot Blanc, Pinot Noir, Auxerrois en Gamay. Van deze druiven worden vooral witte wijnen gemaakt. Pinot Noir en Gamay leveren een licht gekleurde Rosé, vergelijkbaar met Provence-stijl.
Afhankelijk van de omvang van de oogst en de fruitkwaliteit wordt soms ook Pinot Noir rode wijn gemaakt en/of een op hout gelagerde Pinot Gris. De wijngaard bevindt zich op eigen grond en wordt onderhouden door MidZuid samen met vrijwilligers, die het hele jaar door snoeien en verzorgen. Het oogsten gebeurt handmatig in de herfst, onder deskundige leiding.
In de wijnkelder bij het wijnhuis worden druiven geperst en begint het gistingsproces in eikenhouten vaten en roestvrijstalen opslagtanks. In het voorjaar is de wijn gereed en gebotteld. Dankzij eigen productiemiddelen en een eigen merknaam wordt officieel gesproken van een Wijndomein.
Architectuur en herbestemming van het complex
Klooster Sint-Catharinadal is gelegen in de Heilige Driehoek van Oosterhout en vormt een bijzonder historisch complex. Architect Pascal Grosfeld beschreef het als een plek met on-Nederlandse kwaliteiten en werkte mee aan de herbestemming van het klooster. Het plan hield rekening met behoud van historische bouwdelen en een harmonie tussen de kloostergemeenschap, wijnhuis, winkel en wijngaard.
In de cuverie, de wijnproductiehal, werden de wijnpers en de opslagvaten geplaatst in een ruimte die als een grote wijnrode doos oogt in het hart van het gebouw. De voormalige koeienstal uit 1900 werd omgevormd tot wijnproductiehuis met taverne, proeflokaal en cuverie; grind reguleert vocht in de zogenaamde schatkamer, waar houten vaten liggen.
De logeerhuizen zijn gemoderniseerd met respect voor het historische pand, met sobere, lichte kamers en eigen badkamers die per lift bereikbaar zijn. De wijngaard, met toegangswegen en wendakkers, is zorgvuldig ingericht zodat de druivensoorten in de ommuurde clos iets warmer staan en vorst beter getemperd kan worden.
Toegang, activiteiten en proeverijen
Voorafgaand aan proeverijen is er vaak een rondleiding door de wijngaard en een kijkje in de wijnkelder. Proeverijen variëren afhankelijk van groep en smaak, met opties zoals 3 wijnen (€22,50 p.p.) of 6 wijnen (€34,50 p.p.), vaak gecombineerd met rondleidingen in Slotje de Blauwe Camer. Daarnaast organiseren we maandelijks een wijngaardtour met proeverij, inclusief vier wijnen van Sint-Catharinadal, tegen circa €24,50 per persoon. Het Wijngilde ondersteunt de kloostergemeenschap en het culturele erfgoed op en rond het klooster.
Het Wijngilde bestaat uit mensen die de priorij een warm hart toedragen en zich juridisch hebben verbonden aan de kloosteractiviteiten. Groepen vanaf acht personen kunnen deelnemen aan rondleidingen en proeverijen, met opties voor gecombineerde arrangementen met rondleidingen in de nabijgelegen historische locaties.
Brabant, wijn en regionalecontext
In Brabant bestaan tientallen wijnbedrijven en wijngaarden, met prominentheid voor Sint-Catharinadal in Noord-Brabant als een toonaangevend wijndomein. Brabant telt ten minste 15 wijngaarden met een totaaloppervlakte van ruim 25 hectare, waarvan de meeste ook bezoekers toelaten. De regio biedt tijdens oogstperioden mogelijkheden om mee te helpen met plukken en deelname aan wijnproeverijen.
Andere Brabantse wijngaarden, zoals Dassemus, De Kreitsberg en de Santspuy, illustreren de diversiteit van wijnbouw in de provincie. Architectuur en landschap spelen een belangrijke rol bij de herbestemming van kloosters en landgoederen, evenals bij de integratie van wijnproductie met toerisme en cultuur.
- MidZuid en vrijwilligers verzorgen de wijngaard en oogsten handmatig in de herfst.
- De wijnkelder en cuverie vormen het hart van productie en proeverijen.
- Het Wijngilde biedt financiële ondersteuning aan de kloostergemeenschap en activiteiten.
Korte achtergronden en interessante feiten
De open ronde vorm van het logo verwijst naar de C van Catharina en het gebroken rad; de opening symboliseert de wens van de zusters om betrokken te zijn bij de wereld om hen heen. De wijngaard is ooit gegroeid vanuit de kloostergronden die vroeger voor maïs en koeien gebruik werden, wat de transitie naar wijnbouw onderstreept.
