Bent u mantelzorger, bijvoorbeeld voor uw ouders? En wilt u hen in huis nemen of bij hen wonen? Een mantelzorgwoning is een woning op het terrein van uw huis of een aanbouw aan uw huis. De mantelzorgwoning is bedoeld voor degene voor wie u zorgt. U kunt uw eigen woning laten ombouwen of iets nieuws bouwen. Gaat u wonen bij degene voor wie u zorgt? Er zijn enkele keuzes die u moet maken als u dichter bij degene wilt wonen voor wie u zorgt. Zoals de woonvorm of de aanpassing van de bestaande woning. Voor het bouwen van een mantelzorgwoning gelden de gewone bouwregels.
Een mantelzorgwoning is een zelfstandige woonruimte op het terrein van een bestaande woning, specifiek bedoeld voor de verlening van mantelzorg. Ja, in veel gevallen is een mantelzorgwoning vergunningsvrij te plaatsen, maar alleen als u voldoet aan de landelijke bouwregels en de lokale regels van uw gemeente. Mantelzorgwoningen vallen onder de vergunningsvrije regels als hierboven beschreven, mits u voldoet aan alle voorwaarden. Een zorgunit is doorgaans een compactere, verplaatsbare woonunit (kleiner dan 100 m²) die specifiek is ingericht voor zorgbehoevenden.
Soorten woonconcepten en termen
- In het dagelijks taalgebruik is een mantelzorgwoning: een zelfstandige woonruimte bij of in een woning.
- Pré-mantelzorgwoning staat vlak bij een andere woning en is bedoeld voor nabijheid van naasten die mantelzorg kunnen verlenen wanneer dat nodig is.
- Kangoeroewoning is een gebouw met 2 zelfstandige woonruimten onder 1 dak, verbonden door een afsluitbare interne deur.
- Meergeneratiewoning is een gebouw voor meerdere generaties, waarbij ouders, kinderen en grootouders onder 1 dak wonen, en zo kan dienen als mantelzorgwoning.
Onder de Omgevingswet is er geen specifiek begrip 'mantelzorgwoning'. Er zijn geen regels specifiek gericht op een 'mantelzorgwoning'. In het voormalige Besluit omgevingsrecht was wel een landelijke regeling voor huisvesting in verband met mantelzorg opgenomen, waardoor onder bepaalde voorwaarden snel en zonder vergunning huisvesting mogelijk was. De regels evolueren echter per gemeente en per omgevingsplan.
Regels en vergunningen: wat mag vergunningsvrij?
Ja, in veel gemeenten kunt u een pré-mantelzorgwoning aanvragen als u anticipeert op een toekomstige zorgsituatie. Mantelzorgwoningen zijn in de meeste gevallen vergunningsvrij geplaatst te worden, mits u voldoet aan de landelijke bouwregels en de lokale regels van uw gemeente. De maximale oppervlakte ligt vaak op 100 m² en de hoogte op maximaal 5 meter, maar dit kan per gemeente verschillen. Er moet sprake zijn van een aantoonbare zorgbehoefte en de woning moet op het achtererf van de hoofdwoning geplaatst worden. Een tijdelijk karakter is daarbij essentieel.
Gemeenten mogen onder de Omgevingswet aanvullende regels stellen in het omgevingsplan, zoals extra eisen aan duurzaamheid, parkeerruimte, maximale bebouwing of uitstraling van de woning. Bij Concuro begeleiden wij u bij de vergunningaanvraag, van het opstellen van de stukken tot het indienen bij de gemeente. Mantelzorgwoningen vallen onder vergunningsvrije regels als alle voorwaarden zijn gehaald. Een mantelzorgverklaring kan door sommige gemeenten gevraagd worden en de mantelzorgwoning mag dan niet meer als zelfstandige woning worden gebruikt; soms moet deze binnen enkele maanden verwijderd worden.
Praktische bouwkeuzes en voorbeelden
- Een bestaand gebouw gebruiken als mantelzorgwoning: dit mag vergunningsvrij, mits aan eisen voor grootte, hoogte en plaatsing wordt voldaan en gerelateerde voorzieningen (keuken, badkamer, sanitaire voorzieningen) aanwezig zijn en weer verwijderd kunnen worden na beëindiging van de mantelzorgbehoefte.
- Een nieuw bijgebouw plaatsen als mantelzorgwoning: vergunningvrij bouwen op het achtererf, mits het bouwwerk aan grootte, hoogte en positionering voldoet en het tijdelijk blijft.
- Verhuizen naar een woning in de buurt: mantelszorgverlening blijft dichtbij; kan gepaard gaan met een mantelzorgurgentieverklaring voor voorrang bij toewijzing.
Een kant-en-klare mantelzorgwoning is leverbaar met aanpassingen die de naaste nodig heeft; andere aanpassingen vraag je apart aan. De gemeente bepaalt of je een vergunning nodig hebt en welke voorwaarden gelden. Als de mantelzorgwoning een eigen adres en voordeur krijgt, kan dit gevolgen hebben voor uitkeringen door de kostendelersnorm. De hoogte en grootte hangen af van de tuin en de resterende bebouwingsruimte. Het maximale bouwvlak wordt vaak bepaald door de totale oppervlakte van de tuin; hoe groter de tuin, des te meer ruimte voor de mantelzorgwoning.
Woningaanpassingen en financiering
Bij woningaanpassingen bestaan er diverse mogelijkheden: zelf kleine aanpassingen doen, hulp van een klussendienst, of grotere aanpassingen vergoeden via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) via de gemeente. De eigen bijdrage kan variëren; soms is het voordeliger om een grote aanpassing zoals een traplift zelf te betalen. De zorgverzekering kan bepaalde hulpmiddelen of aanpassingen vergoeden. Een blijverslening biedt een gunstige lening of hypotheek om aanpassingen te bekostigen, aangevraagd via de gemeente of provincie. Voor ouderen die langer thuis willen blijven wonen, is dit een veelgebruikt instrument.
Toepassing en toekomstperspectief
Sinds de Omgevingswet is de ruimte voor lokaal beleid toegenomen; gemeenten hebben meer vrijheid om regels te bepalen met betrekking tot duurzaamheid, parkeerruimte en bebouwing. Vanaf juli 2026 worden de regels landelijk mogelijk eenvormiger, wat invloed heeft op de timing en wijze van plaatsing van mantelzorgwoningen en familiewoningen op iemands eigen erf. Ministeriële voorstellen streven naar verruiming van de regels voor bouw van mantelzorgwoningen nabij een eigen huis, mogelijk met woningen die zowel mantelzorger als zorgvrager kunnen dienen. De gemeente blijft in beginsel verantwoordelijk voor hantering van de regels en bezwaar- en beroepsprocedures.
Bij vragen over uw specifieke situatie kan een advies op maat u verder helpen. De Regels en procedures zijn complex en wisselen per gemeente; het is daarom verstandig om vooraf te toetsen wat in uw gemeente geldt. Contact met een gespecialiseerde partij kan helpen bij de vergunningaanvraag en bij het bepalen van de beste oplossing voor wonen en zorgen dichtbij elkaar.
tags: #woning #verbouwen #vanwege #mantelzorg