Er is de optie om te logen. Je kan ook zelf in de weer gaan met verfafbijt. Vergrijsde tuinmeubelen? Het antieke kastje van oma? Een houten vloer of een oude deur? Logerij ..... kan alle soorten hout een nieuw leven geven. Alle soorten hout en alle soorten houten objecten kunnen door logerij ..........veilig ontdaan worden van oude verf-, lak-, beits- en waslagen. Dit wordt logen of ook wel ontlakken genoemd.
Bij onderhoud aan gevels komen we gelamineerd en gevingerlast hout tegen. Bij nieuwbouw komt transparant afgewerkt geveltimmerwerk nog steeds voor. Zowel gelamineerd en gevingerlast hout als een transparante afwerking geven problemen. Bij een combinatie hiervan gaat het vaak helemaal mis. Deels inpandig en deels uitpandig dragend deel. Uitpandig zwaar met vocht belast, mede door onvoldoende uitkragende daktrim (zie gele pijl).
Waarom transparante afwerking vaak problemen oplevert en wat de oplossing is
Gelamineerd en gevingerlast hout. Ondanks alle schades en publicaties, normen en richtlijnen, komen we deze toepassing van hout anno 2015 nog steeds in buitengevels tegen. Vooral gebouwen met aanzien en een zogenaamde natuurlijke uitstraling worden uitgevoerd met vaak dragende constructies met aan elkaar verlijmde delen hout. Niet zelden met een transparante afwerking.
Wat is er mis met een transparante afwerking? Esthetisch gezien niets. Sterker, veel mensen vinden blank of transparant gebeitst hout mooier dan dekkend geschilderd hout. Vooral houtsoorten met een duidelijk kleurverschil tussen voor- en najaarshout geven door de fraaie vlamtekening een levendig en vaak warm beeld, dat met een transparante afwerking zichtbaar blijft. Oregon pine wordt regelmatig gebruikt voor kozijnen, ramen en deuren en voor spanten en dragende kolommen. Deze houtsoort blank of transparant afwerken is voor binnen geen enkel probleem, maar buiten geeft dit echter een zeer korte onderhoudsinterval: jaarlijks eventueel bijwerken en in ieder geval elke twee jaar schilderen.
Transparante beitsen en blanke lakken laten zonlicht door. UV-straling breekt stoffen af waardoor de beschermende laag degradeert. Vooral op plaatsen waar de laagdikte gering is, ontstaan plekken waar vocht van buitenaf in het hout kan trekken. Dit gebeurt op kanten, bij bevestigingspunten met schroeven of nagels, bij verbindingen, naden, noesten, scheurtjes en overgangen van voor- naar najaarshout, bij lijmnaden van lamineren, bij vingerlassen, hagelschade, etc. Ook bij gevelbekleding van western red cedar blijft de natuurlijke kleur zichtbaar, maar kan doorbloeden en vervuiling optreden. Er bestaat kans dat het hout onder de verffilm gaat vergrijzen en de verffilm kapot gaat, soms al binnen een jaar. De oplossing? Schilderen met een dekkende verf (zie kader Hechting).
Voorbereiden op een dekkende schildering: alles verwijderen
Wanneer hiertoe wordt besloten, is er maar één juiste aanpak: alle bestaande lagen van een blank of transparant werk verwijderen en al het verweerde, vergrijsde en aangetaste hout zeer ruim weghalen. Desnoods met gebruik van schaaf of bandschuurmachine. Dan het gelamineerde en gevingerlast hout. Hierbij gaat het om planken die onder druk met lijm zijn samengeperst en vaak in de lengte zijn verbonden door een vingerlas. Die vingerlassen worden zeer geavanceerd machinaal uitgevoerd. Zodra - op de lopende band - bij een houten deel met een camera een grote noest wordt vastgesteld, wordt hier een vingerlas aangebracht. Dit gebeurt ook onder druk met lijm. De lijmdikte is met het oog niet vast te stellen. Dit betekent dat bij in- en uitzetten van het hout snel schade kan ontstaan. De lijm is te vergelijken met een dun elastiekje, dat ook minder lang meegaat dan een dikker elastiekje.
Vocht wordt naar binnen gezogen en dat bespoedigt schimmelvorming. Bij geschilderd gelamineerd hout ontstaat vaak verfonthechting en oppervlakkige schimmelvorming onder de verflagen. Bij vingerlassen treedt eerder houtrot op. Gelamineerd en gevingerlast hout komt in de huidige nieuwbouw vooral voor bij spanten, kolommen en dragende constructies. Regelmatig worden deze constructies doorgezet van binnen naar buiten in de gevel. Een plaats waar ze technisch gezien niet thuis horen.
Ook bij deuren wordt soms nog gelamineerd / gevingerlast hout gebruikt. Als hout eenmaal is gelamineerd of gevingerlast en in de gevel toegepast, valt er weinig meer te corrigeren. In bepaalde gevallen kan de afwatering met bijvoorbeeld strips worden verbeterd, waardoor kolommen en liggers minder nat worden.
Technieken voor reparatie en consolidatie
Het onder druk injecteren van scheuren met dunvloeibare tweecomponenten epoxy is een methode om naden te dichten. De methode is arbeidsintensief en daarmee duur, terwijl het geen definitieve oplossing is; garantie dat de scheuren in de tijd niet verder gaan, is er niet. Wel is het oppervlak na behandeling zonder zichtbare scheuren. Een andere methode is de scheurvorming uitfrezen en afdichten met een elastische epoxy of polyurethaan houtreparatiemiddel. Ook hier kan geen garantie worden gegeven dat de scheurvorming hiermee verleden tijd is.
Vingerlassen zijn vaak aan de uiteinden niet volledig dicht. Deze openingen vormen wateringspunten. Reparatie van aangetaste vingerlassen komt overeen met de aanpak van houtrot ter plaatse van verbindingen. Al het aangetaste en verkleurde hout ruim wegfrezen, het gezonde hout tweemaal nat-in-nat behandelen met een epoxy impregneermiddel en repareren met tweecomponenten epoxy pasta. Ook de toepassing van polyurethaan is hier mogelijk. Verder zijn er systemen met wapening; hierbij wordt een vlies in het reparatiesysteem geplakt.
Ten slotte is dekkend schilderen sowieso het advies. Zeker bij blank of transparant afgewerkt gelamineerd en gevingerlast hout. Dekkend schilderwerk hecht doorgaans beter op hout dan blank of transparant schilderwerk. Vanwege deze onvoldoende hechting, moeten blanke of transparante verflagen volledig worden verwijderd vóór het dekkend schilderen. Voor een goede hechting zijn in een (grond)verf vaste stoffen als pigment en vulstof nodig. Deze zorgen voor natuurkundige interacties en bevorderen de ‘verlijming’.
Hechting, verfkunde en veelvoorkomende risicopunten
In het algemeen kan men stellen dat hoe minder pigment en/of vulstof een verfproduct bevat, hoe minder de hechting is. Grondverven zijn niet voor niets mat en bevatten niet voor niets veel vulstof en pigment. Blanke en transparante verfproducten bevatten weinig pigment. Grote hoogteverschillen tussen voor- en najaarshout kunnen tot spanningen in de verflaag leiden. Door de beperkte elasticiteit van de verf is er dan ook een grote kans op barstvorming. Onjuist gezaagd hout kan zichtbare vlammen geven op het oppervlak, waardoor groeiringen zich kunnen aftekenen. Bij vochtverhoging neemt het najaarshout in volume toe, wat leidt tot een verhoging in het oppervlak (ribbels). Het zachtere voorjaarshout ligt dieper.
Het gevolg is verfonthechting en zelfs schade. Bij de vingerlas zijn allemaal gaatjes aanwezig. Als hout eenmaal is gelamineerd en in de gevel toegepast, valt er weinig meer te corrigeren. In sommige gevallen kan de afwatering worden verbeterd door strips, zodat kolommen en liggers minder nat worden. Het onder druk injecteren van scheuren met epoxy is arbeidsintensief en geen definitieve oplossing, terwijl het geen garantie biedt dat scheuren niet verder gaan.
Praktische stappen voor een duurzame afwerking
- Verwijder alle bestaande lagen blank of transparant hout met zorgvuldig schuren of logen, zodat de onderliggende structuur gezond blijft.
- Repareer aangetaste delen met epoxy impregneermiddel en epoxy pasta of polyurethaan; gebruik wapenelementen indien nodig.
- Ventilatie en dilatatie waarborgen bij gevelwerk: regelwerk achter boeidelen met 60 cm hart-op-hart.
- Overweeg dekkend schilderwerk voor lange termijn bescherming en hechting, zeker op gelamineerd of gevingerlast hout.
- Voer jaarlijks onderhoud uit, met aandacht voor afloop en vochtcirculatie achter gevels.
Richtlijnen voor WRC boeidelen (buitenwerk)
Buitenboeidelen vereisen een goede ventilatie en dilatatie. Zorg voor een doorlopende verticale ventilatieruimte en een luchthoudende spouw van circa 18 mm. Houd tussen de boeidelen een ruimte van 7 tot 10 mm zodat randen kunnen werken en vocht kan wegvloeien. Gebruik duurzaamheidsklasse 1 of 2 hout of anders verduurzaamd hout voor het houten regelwerk. Gebruik geen stuiknaden die direct tegen elkaar staan; dit kan vochtretentie veroorzaken. Een stuiknaad ontstaat wanneer twee lengtes hout tegen elkaar liggen en op elkaar inwerken.
- Wat is ontlakken en waarom kiezen voor logerij?
- Transparante afwerking: voor- en nadelen in onderhoud
- Belangrijkste risico's bij gelamineerd en gevingerlast hout
- Praktische maatregelen voor gevelventilatie en dilatatie
Samenvattend: voor een duurzame afwerking van WRC houtwerk is een combinatie van correcte ontlakking, gedegen reparatie, en dekkende schildering essentieel. Transparante afwerkingen bieden esthetiek maar vragen consequent onderhoud, terwijl verzwakte of beschadigde delen proactief moeten worden vervangen of hersteld om structurele integriteit te behouden.