Goede woningisolatie bespaart veel meer energie dan het kost om het materiaal te maken. De energie die nodig is voor de productie heb je bijvoorbeeld al in één tot enkele jaren gecompenseerd. Verder gaat het niet alleen om de milieu-impact van het isolatiemateriaal, maar óók om wat past bij jouw woning. Een hoge isolatiewaarde en de juiste manier van aanbrengen zijn ook belangrijk.
In 4 stappen isolatiemateriaal kiezen
Hoe kies je het juiste isolatiemateriaal? Let bij het kiezen van isolatiemateriaal op de eigenschappen. Die moeten namelijk bij jouw situatie passen. Heb je bijvoorbeeld een betonnen vloer of een houten vloer? Is je kruipruimte vochtig en moet het materiaal daartegen kunnen? Wil je op het platte dak kunnen lopen en moet het materiaal drukvast zijn? Heb je maar weinig ruimte en wil je dun materiaal dat toch goed isoleert?
Afhankelijk van de plek van de isolatie (vloer, bodem, dak, spouwmuur, of buitenmuren) vallen bepaalde materialen af of zijn ze juist heel geschikt.
Welke soorten isolatiemateriaal zijn er?
De meest gebruikte materialen zijn steenwol, glaswol en EPS ('piepschuim'). Cellenbeton, PIR-schuim, PUR-schuim en resolschuim worden ook veel gebruikt. Steenwol en glaswol zijn materialen van minerale oorsprong: steenwol is gemaakt van vulkanisch gesteente, glaswol van glasscherven en zand. EPS (piepschuim) is kunststof, gemaakt uit aardolie. Het kan ook gemaakt worden van melkzuur (een natuurlijke grondstof) en heet dan biofoam.
Voorbeelden van isolatiematerialen
Een halfharde plaat van steenwol.
Kies voor de beste isolatiewaarde
Kies bij isolatie voor de beste isolatiewaarde. Als je gaat isoleren, kijk dan naar de isolatiewarden van het materiaal. Hoe beter de isolatiewaarde, hoe beter je huis geïsoleerd is.
Milieukosten en milieuscores
Milieuscore isolatiematerialen: van best tot afrader. Ieder materiaal heeft zijn eigen voor- en nadelen als je kijkt naar dingen als broeikasgassen, transport, gifstoffen en invloed op de natuur. Als je dit allemaal bij elkaar optelt, weet je wat de milieukosten van het materiaal zijn. Milieu Centraal vergelijkt deze milieukosten met de milieuwinst van isolatie (doordat je energie bespaart). Hoelang duurt het voordat de milieukosten van het materiaal zijn gecompenseerd door de milieuwinst?
Milieu Centraal maakt een indeling in 5 scores: best, goed, gemiddeld, matig en afrader. Als het minder dan een jaar duurt om de milieukosten te compenseren, krijgt het materiaal de score 'best'. Tussen de 1 en 3 jaar geeft de score 'goed'. En bij meer dan 20 jaar is het materiaal een afrader.
Vergelijking milieuscore dak-, muur- en vloerisolatie: hieronder vind je de milieuvergelijking voor 4 soorten isolatie in bestaande woningen: schuin dak, spouwmuur, voorzetwand en onderkant vloer. Deze isolatie wordt vaak in bestaande huizen aangebracht. Niet alle materialen staan in de tabellen, omdat er nog niet voor alle materialen een beoordeling is.
Afrader: schapenwol
Er is 1 echte afrader als isolatiemateriaal: schapenwol. Dat kun je beter niet nemen. Waarom is dat? Schapenwol heeft een veel grotere milieu-impact dan andere isolatiematerialen. De uitstoot van broeikasgassen (CO2, methaan) is 20 keer zo hoog als die van steenwol of glaswol en 4 keer zo hoog als die van kunststof hardschuim isolatiemateriaal (PIR, PUR) met dezelfde Rd-waarde. Het kost veel meer dan 20 jaar voordat de milieu-impact van schapenwol wordt gecompenseerd door de hoeveelheid CO2 die je bespaart met deze isolatie. Bovendien zorgt de mest van schapen voor meer stikstof in de bodem, waardoor de biodiversiteit afneemt. En in de schapenvacht wordt veel gif gebruikt tegen ongedierte. Over de hele levenscyclus heeft schapenwol dus een veel slechtere milieuscore dan de andere materialen.
Er is één uitzondering: schapenwolisolatie van de Oostenrijkse fabrikant Isolena is geen afrader. Deze fabrikant maakt uitsluitend gebruik van wol van biologisch gehouden schapen, die grazen in natuurgebieden in de bergen en hooi eten uit die natuurgebieden. In de natuurgebieden worden geen chemische middelen zoals kunstmest gebruikt en de wol wordt niet met bestrijdingsmiddelen behandeld. Milieu Centraal kan nog niet uitrekenen welke score deze schapenwol precies heeft.
Materiaal plaatsen: doe het goed
Het is belangrijk om het isolatiemateriaal op de juiste manier te plaatsen. Binnenkant dampremmender dan buitenkant. Als je gaat isoleren moet je er in principe voor zorgen dat de binnenkant van de constructie dampremmender is dan de buitenkant. Dat heeft met vocht te maken. ’s Winters is de lucht in huis warmer dan buiten. Warme lucht bevat meer vocht dan koude lucht. Je zou kunnen zeggen dat het vocht in je huis dan ‘naar buiten wil’. Als de binnenkant van de constructie niet dampremmender is dan de buitenkant trekt het vocht in het isolatiemateriaal en de constructie, en blijft daar opgesloten. Daardoor ontstaat er schimmel en wordt de levensduur van de constructie bekort. Dit voorkom je door aan de binnenkant een dampremmend materiaal te kiezen of daar een dampremmende folie aan te brengen.
PUR en UF-schuim en gezondheid
Kun je gezondheidsklachten krijgen door UF-schuim? Bij meerdere GGD’en zijn meldingen bekend van ernstige problemen na het gebruik van UF-schuim (ureum-formaldehydeschuim). Het gaat om gezondheidsklachten, maar ook om stress en onzekerheid over de gezondheid en de woonsituatie. De GGD’en geven aan dat er nog te weinig kennis is over de mogelijke risico’s. Zij roepen daarom op tot meer onderzoek en raden het gebruik van UF-schuim voorlopig af. De subsidie op het gebruik van dit materiaal wordt tijdelijk stopgezet. Ook Milieu Centraal raadt het gebruik van UF-schuim af. Verduurzamen is belangrijk, maar niet ten koste van de gezondheid.
Daarnaast zijn er alternatieven die vaak een betere milieuscore hebben. Heb je al UF-schuim in je spouwmuur? UF-schuim werd vooral in de jaren 70 en 80 gebruikt om spouwmuren na te isoleren. Er zijn nog steeds bedrijven die dit materiaal aanbieden, soms onder een merknaam. Hieronder zie je een overzicht van merken en typen materialen met UF-schuim.
Wil je een spouwmuur isoleren of opnieuw laten vullen? Dan kun je kiezen voor materialen zoals: Hr++ EPS-parels (grijs), EPS-parels (wit), Biofoam EPS-parels, Inblaasglaswol. Laat spouwmuurisolatie altijd uitvoeren door een deskundig bedrijf.
Wil je toch isoleren met gespoten PUR? Kies dan altijd voor een gecertificeerd isolatiebedrijf. Deze volgen de wettelijke voorschriften en worden gecontroleerd.
Biobased isoleren
Steeds meer mensen kiezen voor natuurlijke isolatiematerialen, biobased isolatiematerialen. Biobased isolatiematerialen zijn zachte isolatiematerialen die duurzaam zijn geproduceerd en een stuk ‘groener’ zijn dan meer traditionele isolatiematerialen. Voorbeelden van zachte biobased isolatiematerialen zijn katoen isolatie en houtvezel isolatie. Als je gaat isoleren, kun je kiezen tussen harde of zachte isolatie. Het verschil zit niet in de vorm, maar in de samenstelling van het materiaal.
Archicad en biobased bouwen
Met BIM voeg je informatie over het gebruik van materialen en energie eenvoudig toe aan je model. Zo kun je rekening houden met hergebruik, recycling en levensduurverlenging van materialen, terwijl het ontwerpproces helder en overzichtelijk blijft. Dit wordt ook wel Evidence Based Design genoemd. Voor het kiezen van duurzame bouwmaterialen zijn in Archicad met name Madaster, Schedules, de Houtbouwmodule en de DesignLCA interessant. Daarnaast kun je bibliotheken van biobased bouwmaterialen in je ontwerpen integreren. Door via de rechtstreekse link met Madaster een materialenpaspoort aan te maken, heb je direct inzicht in materiaaleigenschappen. Hierbij gaat het om soort, afmeting en codering, maar ook om fysische eigenschappen, zoals dichtheid en eveneens embodied CO2.
De Archicad KeyMember Editie beschikt over een speciale Houtbouw Module die het ontwerpen, modelleren en documenteren van constructies in HSB en CLT vergemakkelijkt. In de module vind je een uitgebreide uitleg over hoe je materialen en texturen aanmaakt, welke specifieke instellingen er zijn om bijvoorbeeld verschillende houtpatronen te creëren en welke functies interessant zijn op het gebied van HSB en CLT. De milieu-impact van bouwmaterialen kun je in Archicad controleren aan de hand van Schedules. Dit zijn lijsten of stuklijsten van alle mogelijke materiaaleigenschappen. Alles wat je in Schedules wijzigt, wordt direct in het model doorgevoerd en andersom. Ook kan je eenvoudig visualiseren waar welke materialen zich precies in het model bevinden om zo een duidelijk beeld van de milieubelasting te verkrijgen.
Voor Belgische architecten kan de Meetstaat Manager handig zijn bij de KeyMember Editie. Deze zorgt voor een automatische oplijsting van alle materialen volgens de VMSW-methodiek. Een andere toepassing van Schedules is de daglichtberekening: met behulp van deze optie bepaal je de hoeveelheid daglicht die in de ruimte binnenkomt en hoeveel behoefte er is aan elektrische verlichting. Archicad geeft direct feedback of ontwerpen voldoen aan de vereisten voor de hoeveelheid daglicht per oppervlakte.
Biobased isoleren: voordelen en overwegingen
Biobased isolatiematerialen bieden tal van voordelen zoals een gezonder en droger binnenklimaat en betere geluidsisolatie. Daarnaast kunnen natuurlijke materialen helpen bij de opslag van warmte in de zomer. In combinatie met Archicad kun je de effecten van deze keuzes snel visualiseren en kwantificeren.
Praktische toepassing: zinspeels in realistische scenario's
Zachte isolatiematerialen worden meestal toegepast bij binnenisolatie, zoals vloerisolatie, muurisolatie, scheidingswandisolatie en dakisolatie. Voorbeelden zijn glaswol, steenwol, katoen en houtvezelisolatie. Ze zijn geschikt voor houten constructies en kunnen kieren en holtes eenvoudig opvullen. Harde isolatiematerialen daarentegen zijn geschikt voor ondergrond zoals beton en voor situaties waar drukvastheid en vochtbestendigheid cruciaal zijn, zoals vloeren en daken aan de buitenzijde.
Wil je meer weten over het gebruik van folies bij het isoleren van je woning? Denk hierbij aan dampremmende of dampdichte folies aan de warme zijde en dampopen of dampdoorlatende folies aan de koude zijde. De juiste combinatie voorkomt vochtproblemen en verlengt de levensduur van constructies.
Twijfel je nog? Gebruik Archicad om te experimenteren met verschillende materialen, diktes en plaatsingsmethoden. Zo kun je de beste balans vinden tussen kosten, prestaties en duurzaamheid, aangepast aan jouw specifieke woning en klimaat.