Terug Het kweken van prei en ui vergt wat meer kennis. Het is leuk om deze twee gewassen samen te kweken, omdat ze bij het uitplanten in de moestuin ook graag naast elkaar staan. Dit wordt combinatieteelt genoemd. Combinatieteelt zorgt ervoor dat plantaardig en dierlijk leven wordt bevordert op en in de grond. In veel gevallen zorgt combinatieteelt voor een verbetering van kwaliteit, geur en smaak. Prei en ui zijn dus goede buren van elkaar. Slechte buren van prei en ui zijn bonen, erwten, stambonen en asperges. Prei en ui nemen voor een lange tijd de moestuingrond in beslag. Het is dus goed om hier rekening mee te houden.
Soorten prei en keuzes voor beginners
Je hebt verschillende soorten prei, namelijk vroege prei, zomerprei, herfstprei en winterprei. Als beginnend moestuinder kun je het beste kiezen voor herfst- of zomerprei. De zomerprei moet vlot kunnen groeien en wordt vaak kleiner geoogst en verkocht in bosjes van 4 tot 6 preitjes per bos. Zomerprei heeft een lichtgroene bladkleur en een lange witte schacht. De Zwitserse Reuzen en Bulgaarse reuzen zijn een zomerprei. Voor de winterprei kun je de Blauwgroene Winter gebruiken; deze soort heeft een donker grijsgroen blad en een matig, dikke, korte schacht. De herfstprei heeft een matige en vrij korte schacht en een breed blad; de Blauwgroene Herfst is een herfstprei die minder gevoelig is voor ziektes. Een prei plant is een tweejarige plant. De herfstprei heeft een matige en vrij korte schacht, terwijl het blad grijsgroen is en stevig aanvoelt.
Wanneer zaaien en hoe beginnen
Je kunt in februari beginnen met zaaien van prei in bakken met een laagje grond van ongeveer 0,5 tot 1 centimeter. Houd de grond iedere dag goed vochtig. Zet de zaaitray op een koele, lichte plek in huis, want ze houden niet per se van warmte tijdens de ontkieming. Als je niet binnen wilt voorzaaien kun je er ook voor kiezen om de zaden van late herfstprei in april direct buiten te zaaien. De voorgezaaide prei plantjes kunnen na ongeveer drie maanden naar buiten. Zaai je in april direct buiten in de volle grond, dan mag je de prei planten na deze periode uitdunnen en laat je de dikste en sterkste preiplanten staan.
Prei oogst je in totaal twee keer. Zodra de plantjes ongeveer de dikte hebben van een potlood oogst je de prei; dit heet dan ‘plantprei’. Je knipt dan het bovenste gedeelte van het groen af en graaft gaten op 15 centimeter van elkaar met een diepte van 15 tot 20 centimeter. De plantpreien krijgen ieder een eigen gat; het gat dichtmaken met aarde is niet nodig en water geven is nu voldoende.
Uitplanten en ruimteindeling
Voordat je de plantjes in de grond steekt, moet de grond goed los zijn en vochthoudend. Een prei groeit het beste op grond die diep losgemaakt is; de wortels zitten in de bovenste 25 centimeter voor 65% in de grond, daarna volgt een laag van 25% die tussen de 25 en 50 centimeter diep zit. Als je in zandgrond werkt, bewerk de grond met een woelvork; bij zwaardere grond kun je diep spitten. Houd rekening met wisselteelt: als je eerder uien in de grond had, kan dit de prei beïnvloeden. De grond na preiteelt is arm aan voeding, dus bemesting is belangrijk. Voor de poot van de planten werk je met ponsgaten van 15-21 centimeter diep en 3,5 centimeter doorsnede; tussen rijen 25 centimeter en tussen planten 10 centimeter voor zomerprei, of 45 centimeter tussen rijen en 15 centimeter tussen planten voor winter- en herfstprei. Een prei planter kan nuttig zijn om ponsgaten te maken. Na het poten geef je 100 milliliter water per plant en zorg je voor regelmatige watergift gedurende de groeiperiode, gemiddeld 400 milliliter per plant per keer. Een regenmeter helpt bij het controleren van de watergave.
Naast de rij van gepote prei is het belangrijk om de prei aan te aarden; sommige tuinders verhogen de grond naast de planten. Ervaringen verschillen: sommigen beweren dat aanaardende ruggen de scheuten langer kunnen maken maar de stengels mogelijk minder dik worden. Uitproberen werkt het beste; uiteindelijk krijg je zo mooie prei. Voor de oogst gebruik je een spitvork of riek om de prei te verwijderen. Pree kan enkele dagen te bewaren zijn, maar net geoogst smaakt het meest. Bij ruimtegebrek of einde seizoen kun je prei wassen, in dunne ringen snijden en invriezen; prei geeft geur af in de vriezer.
Verzorging en aandachtspunten
Belangrijk is de bodem en bemesting bij het kweken van prei. Preiplanten stellen veel eisen aan de grond en vragen om regelmatige bemesting en een hoge stikstofverhouding. Voor ondersteuning kun je in het begin sprietjes steunen met een stokje waaraan een ringetje bevestigd is, zodat de prei door het groeiproces heen kan groeien en bij wind steun heeft. Preiplanten hebben daarnaast veel behoefte aan water. Water geven gebeurt gelijkmatig over de groeiperiode; de plant heeft in totaal ongeveer 400 milliliter water per keer nodig. Een regenmeter kan uitkomst bieden bij de waterverhouding. Het is aan te raden 10 milliliter water direct na het planten te geven, of 100 milliliter per ponsgat als je voor ponsgaten kiest. Laat de grond nooit uitdrogen en controleer op diepte van 25 centimeter waar de wortels zitten.
Ziekten, plagen en biologische spreiding
Prei heeft het meest te duchten van de uienvlieg of de preimot. Gele bladeren duiden op een uienvlieg aan de voet van de prei; preimot kan zich in de rupsfase naar het hart van de plant vreten, waardoor de plant kan afsterven. Er bestaan verschillende biologische en kunstmatige sproeimiddelen om deze insecten tegen te gaan, of je kunt kiezen voor insectengaas. Wisselteelt is aanbevolen: kweek prei maximaal eens in de vier jaar op dezelfde plek om bacterieziekten te voorkomen. Hygiëne: verwijder aangetaste planten direct maar gooi ze nooit op de composthoop om verspreiding te voorkomen.
Prei is oud en alleskunner: hij kan uit zaad of via hergebruik van de laatste 3 cm van de prei geteeld worden. Begin binnenshuis met zaaien in potten of zaaibakken en bedek met dun laagje aarde. De eerste kieming kan binnen 5-12 dagen voorkomen. Je kunt ook direct buiten zaaien bij geschikte temperaturen: niet kouder dan 12°C en niet warmer dan 25°C. Wanneer zaailingen 6-8 cm zijn, volgt de volgende stap: ga gaten van circa 4 cm diep en 2 cm breed maken en de zaailingen in de grond zetten. Vul de gaten niet met aarde maar giet water; de aarde zal vanzelf afbrokkelen en de wortels zullen omringen met aarde, wat later voor witte schachten zorgt.
Oogsten, bewaren en gebruiken
Net als ui kun je prei oogsten wanneer de stengels dik genoeg zijn. Je kunt prei ook vlak boven de grond oogsten of na wat uithollen later weer laten groeien; na het oogsten kun je de plant uit de grond trekken met een spitvork. Prei kan tot april in de grond blijven of na de oogst opgeslagen worden. Voor de keuken: de witte schacht is het meest gewild omdat deze malser en minder vezelig is. Spoel prei schoon onder stromend water en snijd voor gebruik de stengels in ringen of delen; laat prei tijdens het bakken niet bruin worden. Prei blijft een lange tijd in de moestuin staan en is ook geschikt als borderplant vanwege zijn sierlijke stengels en lila bloemetjes als de plant in de zomer tot bloei komt.
Extra weetjes en technieken
- Er bestaan bijzondere rassen zoals Blauwgroene Herbst, Chef’s White en Winter-prei St Victor met verschillende winterhardheden en groeikenmerken.
- Geef planten extra voeding of brandnetelgier tijdens groeistadia om de opbrengst te verhogen.
- Bij verdroogde omstandigheden kun je ponsgaatsen gebruiken voor betere waterverdeling en wortelontwikkeling.
- Als je de prei als borderplant wilt gebruiken, kun je ze strategisch plaatsen langs paden waar bijen en hommels kunnen genieten van de bloemen.
Specifieke zaaiplannen en timing
- Zomerprei: zaai binnen vanaf half januari met groeilampen op circa 18°C; kieming duurt ongeveer drie weken; oogst in de zomer.
- Herfst- en winterprei: zaai in het voorjaar in een koude bak of direct in de volle grond; volgende stappen volgen na ongeveer drie maanden.
- Voorjaarspreien: zaai vanaf september voor een oogst in het vroege voorjaar.