Er zijn zoveel keuzes om in te roken. Natuurlijk kun je gewoon naar een hengelsportwinkel gaan om een rookoven te kopen, maar als ik naar de wedstrijden ga, zie ik bijna overal eigengemaakte kasten, vaten of rooktonnen. Dat is dus een extra hobby erbij! Zelf iets maken is natuurlijk erg leuk om te doen en je kan de rookoven net zo maken als je hem zelf in gedachte hebt. Kijk goed af bij je mede rokers en vraag wat de voor- en nadelen van hun rookoven is.
Materialen en basisopbouw
Het ligt er aan welke materialen je voorhanden hebt, en of je handig bent met metaal of hout. Meestal wordt er gebruik gemaakt van een stalen ketel of een oud olievat, deurtje erin en een asla en een mogelijkheid om je speten (rookpennen) op te hangen. Bij een olievat mag er natuurlijk geen residu van olie meer in zitten, want dat is zo giftig als wat. Heel goed schoon branden op hoge temperatuur is dan een mogelijkheid. Met twee vaten boven op elkaar krijg je helemaal een mooie ton!
Om de bovenkant af te dekken wordt dan vaak een jute zak gebruikt. Zorg er dan wel voor dat de jute zak geen stofdeeltjes laat vallen door hem van te voren goed uit te kloppen en een beetje nat te maken. Je gerookte vis krijgt anders een heel stoffig huidje. Maak er een mooie vuurlade in en eventueel een vlamverdeler. Dit is een stalen plaat boven je vuurtje, erg handig omdat je vis anders kan verbranden. Ook valt er geen vet uit de vis direct in het vuur, wat natuurlijk het fikkie hoog kan oplaaien. Een valrooster is ook een goede extra optie. Dit rooster vangt de vis op halverwege de kast als de vis per ongeluk toch nog van de speet valt.
Temperatuur en ventilatie
Een goede temperatuurmeter is een welkome aanvulling, maar niet noodzakelijk. De ervaren rokers voelen aan de kast hoe heet het is. Een houten kast maakt men vaak met onbehandeld hout zodat er geen verf of lijm in de rookkring komt. Een veel gebruikt plaatmateriaal is betonplex. Hoe dikker de wand, hoe constanter de temperatuur, dus gebruik je 18 mm plaatdikte.
Constructie met hout of metaal
Gebruik een oude gietijzeren barbecue als vuurplaats en gebruik een los paneel van 75 x 75 cm als deksel. Door de deksel een beetje scheef op de kast te leggen krijg je een opening voor de trek. Een deurtje onderin aan de zijkant geeft je de mogelijkheid om je vuurtje te regelen. Zorg bij een houten kast dat de vlammen niet tegen de zijwanden aan kunnen komen in verband met brandgevaar. Mijn eigen eerste rookkast is van RVS gemaakt. Er is een stalen frame in elkaar gelast en op de buitenkant is RVS plaatmateriaal vastgezet met popnagels. De RVS platen hebben een afmeting van 100 cm bij 50 cm en daar is mee verder gewerkt. Een deurtje erin aan de vooronder zijde en een klep aan de bovenkant waar later een schoorsteen in is geplaatst. Er is eerst een losse asla in gezet, eigenlijk een soort bak van staal met gaatjes aan de zijkant voor beluchting. In die bak had ik een rooster liggen waar ik mijn vuurtje op stookte en door het onderste deurtje een stukje open te zetten zorgde ik voor de trek. Later heb ik er een lade ingebouwd die je door het deurtje heen kon schuiven. Inmiddels heb ik er nog een grotere kast bij van platen betonplex om een patchkast heen gebouwd. De kast is uiteraard ook op wielen en weegt zo’n 120 kilo’s.
Kleinere projecten en koud roken
Pieter Keuter is dol op lekker eten, en vooral op buiten koken en zelf eten roken. Speciaal voor Landleven timmerde hij een eenvoudige rookkast om koud mee te roken. Deze rookkast is onder andere bedoeld voor het koud roken van vis, vlees, kaas, noten en eieren. De maten van deze rookkast zijn vastgesteld op basis van een kant-en-klare RVS koudrookgenerator van 15 x 15 centimeter. De kast zelf is gemaakt van 18 millimeter massief grenen timmerpaneel, verkrijgbaar bij de bouwmarkt.
1 ronde knop ca. Boor 5 gaatjes van 6 millimeter in E waardoor straks de rook kan ontsnappen. Boor 3 gaatjes van 6 millimeter in H voor de luchttoevoer. Schroef de 6 hardhouten latjes op gelijke afstand aan de binnenkant van A en C. Hierna kunnen de panelen A, B, C, E en F in elkaar geskroefd worden. Boor eventueel voor met een klein boortje. Schroef aan de onderkant van het deurtje D een hardhouten latje. Dit moet 1,5 à 2 centimeter oversteken; links en rechts centreren ten opzichte van het deurtje. Leg de rookkast op de achterwand en monteer eerst H. Schroef tot slot de knop op D, een klosje voor het afsluiten van het deurtje op G (even voorboren) en het dekseltje op E. Monteer het dekseltje zo dat je alle gaatjes kunt afsluiten, maar ook alle vijf kunt openen. Hiermee kun je de rookafvoer regelen. Plaats de generator onderin de rookkast. De generator produceert zo’n 8 tot 10 uur rook. Dat is in de meeste gevallen voldoende. Voor spek, ham en een zijde zalm zal de generator 1 tot 2 keer bijgevuld moeten worden, volg hiervoor het recept. Met het schuifje aan de bovenkant van de rookkast kunt u de rookafvoer regelen. Zorg dat deze tijdens het roken altijd open staat; zo kan de rook ontsnappen. Koudroken doe je onder de 25 graden, zet de rookkast daarom op een koele plek. De kast zal, net als de gerookte producten, na verloop van tijd gaan verkleuren.
Tips voor veiligheid en onderhoud
- Zorg voor een schone ondergrond en goede ventilatie tijdens het bouwen en roken.
- Verwijder olie- of vetresten uit gebruikte vaten voordat je ermee aan de slag gaat.
- Controleer regelmatig de afdichtingen en de trekopeningen voor een constante temperatuur.
- Gebruik onbehandeld hout en vermijd verf of lijm die in de rook kan komen.
Tussenstappen en onderhoud in stappenplan
- Verzamel materialen: rookkast of vat, deur, asla, trekopeningen, en eventueel een schoorsteen.
- Maak het oppervlak schoon en verwijder residuen; indien nodig brand je grondig op hoog vuur.
- Bouw de kast uit betonnen plaat of hout, afhankelijk van de gekozen materialen en dikte van wand.
- Installeer de vuuring en trekregeling: klep/openingen voor rookafvoer en luchttoevoer.
- Monteer de generator onderin de kast voor constante rookproductie.
- Test op koude en lage temperatuur en pas de ventilatie aan voor koud roken onder 25 graden.
- Voer een proefrook uit en controleer of er geen vlammen tegen de wanden komen en of er geen rook ontsnapt waar het niet hoort.
Hoe gebruik ik mijn rookoven?
Deze stappen en voorbeelden illustreren hoe je metaal- of houten materialen kunt gebruiken om een functionele rookoven te bouwen, variërend van eenvoudige houten kasten tot forse RVS constructies. Met de juiste trek en temperatuur kun je je gerookte producten perfect afmaken en de rookkast op wielen zetten zodat hij makkelijk te verplaatsen is.