Multiplex is een paneelachtig materiaal op houtbasis. Het is gemaakt van verschillende dunne lagen hout die dwars (90° ten opzichte van elkaar) langs de nerf worden verlijmd. Dit helpt bij het standaardiseren van materiaaleigenschappen zoals krimp en zwelling. De houten platen worden geproduceerd in verschillende kwaliteiten vanwege verschillende toepassingen. Deze constructieplaten wordt zeer gewaardeerd door professionals, architecten, ambachtslieden en doe-het-zelvers omdat het zich leent voor verschillende toepassingen als bouwmateriaal, bijvoorbeeld zowel binnen als buiten.
De bouwsteen van multiplex: structuur en definitie
Multiplex platen bestaan uit meerdere dunne houten laagjes die kruislinks op elkaar gelijmd zijn. Kruislings betekent dat de houten laagjes telkens in een andere hoek worden gelegd, zodat de houtnerf in verschillende richtingen loopt. Multiplex wordt veel gebruikt in de bouw. De platen zijn voor allerlei toepassingen geschikt, zowel binnen als buiten. Multiplex is gevoelig voor vocht. Het verschil tussen multiplex en betonplex zit hem vooral in de waterbestendigheid en de toepassingsmogelijkheden ervan.
Kennis over de soorten multiplex
- Er zijn verschillende soorten multiplex. Ze verschillen van elkaar in uiterlijk en eigenschappen. Niet alle multiplex is voor ieder doel geschikt. Er zijn bijvoorbeeld platen die je alleen binnen kunt gebruiken.
- Watervast multiplex heeft een afwerking waardoor het goed bestand is tegen vocht. Gegrond multiplex kun je direct schilderen.
- Multiplex is te krijgen in verschillende diktes: 9 mm, 15 mm, 18 mm; elk geschikt voor verschillende belastingniveaus.
- Niet alle multiplex soorten zijn geschikt voor buitengebruik. Ter plaatse buiten gebruik zijn vaak hardhout multiplex of okoumé met watervaste verlijming noodzakelijk.
Hoe wordt multiplex vervaardigd en waarom is het zo sterk?
Multiplex platen bestaan uit meerdere lagen houtfineer die kruislings op elkaar zijn verlijmd. Dit proces geeft multiplex zijn sterkte en stabiliteit, omdat de houtnerven van de lagen in verschillende richtingen lopen. De productie begint met het schillen van een boomstam tot dunne lagen fineer. Deze fineerlagen worden gedroogd, op maat gesneden en vervolgens kruislings op elkaar gelegd. Multiplex is verkrijgbaar in verschillende diktes, meestal variërend van 3 mm tot 40 mm. De kruislings opgebouwde lagen zorgen voor minder kromtrekken en betere weerstand tegen buiging.
Toepassingen in de praktijk
- Meubelbouw: stevige kasten, bureaus en tafels; berkenmultiplex wordt veel gebruikt vanwege de gladde afwerking en stabiele kern.
- Wand- en plafondbekleding: licht materiaal, makkelijk te bevestigen, vaak populierenmultiplex voor eenvoudige verwerking.
- Constructieve toepassingen: vloeren, wanden en daken met dikkere platen zoals 18 mm of meer voor dragende functies.
- Buitenprojecten: gevelbekleding, tuinconstructies met watervaste verlijming; okoumé of hardhoutmultiplex is dan geschikt.
- Decoratieve toepassingen: zichtwerk, wandpanelen met aantrekkelijke fineersoorten zoals berken of eiken.
Soorten en eigenschappen per houttype
- Berken multiplex: harde, sterke plaat met fijne structuur; vormvast en splintert nauwelijks; ideaal voor meubels en interieurbouw, maar zwaarder en duurder.
- Populieren multiplex: lichter en goedkoper; zacht en makkelijk te verwerken; minder geschikt voor zware constructies maar prima voor wandbekleding en binnenafwerking.
- Okoumé multiplex: tropische houtsoort met vochtbestendige eigenschappen; uitermate geschikt voor buitengebruik of vochtige ruimtes mits goed afgewerkt.
Vochtbestendigheid en afwerking
Niet alle multiplex platen zijn waterbestendig. Alleen platen met een watervaste verlijming (vaak aangeduid als WBP: Water Boiled Proof) zijn bestand tegen vocht en kunnen buiten worden toegepast. Bij oppervlakafwerking is het belangrijk om te schuren, te gronden en vervolgens te schilderen of te beitsen; open poriën van het hout kunnen verf absorberen, wat tot onregelmatige resultaten kan leiden. Sommige multiplex platen worden geleverd met een witte grondlaag, wat schilderwerk vergemakkelijkt en tijd bespaart.
Verwerking en onderhoud
Multiplex is makkelijk te bewerken: zagen, schroeven, boren en lijmen gaat doorgaans vlot met goed gereedschap. Voor buitengebruik of vochtige omgevingen is een coating of lak noodzakelijk om verwering te voorkomen. Het gewicht kan bij dikkere platen aanzienlijk zijn, met name bij platen van 18 mm en dikker. Voor binnentoepassingen waar weinig kracht nodig is, kunnen spaanplaat en MDF een kostenefficiënte keuze zijn, maar voor hogere sterkte en stabiliteit kies je voor multiplex.
Betonplex versus multiplex: wat is het verschil?
Betonplex is ook een stevige constructieplaat en geschikt voor buitenprojecten. Net als multiplex bestaat betonplex uit meerdere fineerlagen en heeft vaak een epoxy toplaag die waterdicht en duurzaam is. Betonplex wordt vaak gebruikt voor betonfunderingen en vloeren van aanhangers; UV-licht kan de coating beïnvloeden en verkleuring veroorzaken. Multiplex wordt vaker binnenshuis toegepast, terwijl betonplex vaker buiten en op bouwplaatsen wordt gezien.
Kiezen van het juiste multiplex voor jouw project
Bij het kiezen van multiplex is het belangrijk te letten op:
- Kwaliteit en afwerking: sporen, vlekken of scheuren kunnen de eindafwerking beïnvloeden.
- Dikte en aantal lagen: meer lagen betekenen doorgaans meer sterkte; de lijmrange bepaalt ook de toepassing (binnen/buiten).
- Lijnvoering en houtsoort: berken, populier, okoumé hebben elk eigen eigenschappen en prijspannen.
- Verlijming: WBP of extremer voor buitengebruik; waterbestendige lijm garandeert minder delaminatie.
UniPrime en schilderklaar multiplex
UniPrime biedt schilderklaar multiplex, waardoor schilderen minder tijd en geld kost. Deze platen zijn lichter dan standaard multiplex en makkelijker te verwerken, wat een voordeel is bij uiteenlopende eindresultaten. UniPrime belooft tot drie keer sneller verwerken en minder verfverbruik doordat het schilderen van de achterzijde niet nodig is.
Samenvatting van toepassingen per cluster
| Toepassing | Plaatkeuze | Aanbevolen houtsoort |
|---|---|---|
| Meubelbouw | Berkenmultiplex, 12-18 mm | Berken |
| Wand- en plafondbekleding | Populierenmultiplex | Populier |
| Constructieve toepassingen | 18 mm of dikker | Berken of Okoumé |
| Buitenprojecten | Watervast verlijming (WBP), Okoumé of hardhoutmultiplex | Okoumé |
| Decoratief zichtwerk | Fineersoorten zoals Berken of Eiken | Berken/Eiken |
Hoeveel lagen en waarom oneven?
Multiplex heeft altijd meer dan drie lagen, en het aantal lagen is oneven (drie, vijf, zeven, negen, ...). Dit komt omdat een oneven aantal lagen meer stevigheid biedt dan een even aantal. In feite zijn multiplex en triplex dezelfde soort plaat, maar multiplex heeft doorgaans meer lagen en hierdoor meer stabiliteit.
Tot slot: elk type plaat heeft zijn eigen voor- en nadelen. Voor lichte binnenklussen volstaan spaanplaat of MDF; voor sterke en stabiele projecten kies je triplex of multiplex, afhankelijk van eindgrootte en draaglast. UniPrime schilderklaar multiplex biedt extra voordelen in verwerkingstijd en verfbesparing.
