Regels en richtlijnen voor aan- en afvoer van varkens: hygiëne, welzijn en regelgeving in de moderne varkenshouderij

Dierziektes blijven actueel. Er is (hoog pathogene) vogelgriep gevonden op meerdere pluimveebedrijven in Nederland en er worden nog steeds dode, wilde vogels gevonden. Om de verspreiding van de ziekte te voorkomen is een ophokplicht voor commercieel gehouden pluimvee afgekondigd. Ook in de varkenshouderij blijft de Afrikaanse Varkenspest situatie dreigend. In het oosten van Duitsland blijft het heersen onder de wilde zwijnen en in diverse landen (o.a. Hygiënisch werken blijft daarom strikt noodzakelijk.)

ABZ Diervoeding werkt daarom voor de levering van onze varkens- en pluimveevoeders met een hygiëne protocol voor onze chauffeurs. Hierin staat o.a. gedragen overschoenen en handschoenen worden, voordat de chauffeur de cabine betreedt, uitgedaan en de schoenzolen ontsmet. Deze overschoenen, wegwerpoverall e.d., evenals gebruikte stofzakken, worden op het veehouderijbedrijf achtergelaten. Indien aanwezig, de bedrijfseigen bulkslang gebruiken. Als er geen bedrijfseigen bulkslang aanwezig is, reinig en ontsmet de slang dan na levering op het afleveradres. Al onze bulkauto’s zijn uitgerust met automatische desinfectie van de wielen en wielkasten.

Wij kunnen het echter niet alleen! Daarnaast kunnen wij ook, tegen een aantrekkelijk tarief, bedrijfseigen bulkslangen voor u leveren, zodat deze slang niet op een ander bedrijf komt. Deze kunt u in een PVC buis bij de silo hangen. Als u hier belangstelling voor heeft, neem dan contact op met uw specialist. Dat we op deze manier samenwerken aan een goede hygiëne op alle bedrijven, is van groot belang voor de gehele agrarische sector. Daarom vragen wij u om kritisch te kijken naar bovenstaande punten.

Ventilatie en meetsystemen in de varkensstal

Het systeem meet op basis van drukverschil waardoor de meetventilator in de varkensafdeling overbodig wordt. Hotraco SmartFlow werkt op basis van een drukverschilmeting met behulp van een onderdruksensor. Door de verschildruk tussen de afdeling en het centrale kanaal te meten, bepaalt de computer de in een afzuigpunt verplaatste luchthoeveelheid. Geen afwijkingen meer. Door op deze manier te ventileren worden weersinvloeden van buitenaf zoveel mogelijk buitenspel gezet en wordt precies geventileerd.

Ervaring leert dat deze meetventilator vervuild kan raken waardoor afwijkingen plaats gaan vinden. Hierdoor bestaat de kans dat niet de juiste luchthoeveelheid geventileerd wordt en de dieren ziek worden.

Hygiëne en zorg bij vervoer van varkens

1. Het diertransportmiddel vervoert uitsluitend dieren die bestemd zijn voor jouw bedrijf. 2. Maak bij voorkeur gebruik van een aparte laadkade. Zo voorkom je dat dieren teruglopen en vermijd je dat de chauffeur de stallen moet betreden. Zorg ervoor dat de dieren uitgevast zijn bij afvoer naar het slachthuis. 3. Veewagens en andere diertransportmiddelen komen vaak op meerdere bedrijven, waarvan de gezondheidsstatus niet altijd gekend is. Wees daarom voorzichtig wanneer je een diertransportmiddel op het bedrijfsterrein toelaat.

De overheid wil er alles aan doen om de verspreiding van dierziektes te voorkomen. Daarom zijn er voor het verplaatsen van varkens verschillende regels. Vervoer mag bijvoorbeeld alleen maar met toestemming vooraf. Elk bedrijf in de varkenshouderijketen heeft een specifieke bedrijfsstatus. Het vervoeren van varkens mag alleen van en naar een adres met een Uniek Bedrijfsnummer (UBN). U geeft de melding digitaal door. Van de databank hoort u of het vervoer aan de voorwaarden voldoet en of u toestemming krijgt. Dit doen zij met de gegevens die bij de databank bekend zijn. U moet bij de databank een toestemming aanvragen en een afvoermelding doen.

Er zijn situaties waarvoor u geen toestemming voor vervoer hoeft aan te vragen. Er zijn bijzondere situaties om af te wijken van de regels voor het verplaatsen van varkens, bijvoorbeeld bij een verbouwing, uitbreiding of beëindiging van uw bedrijf. De overheid gaat op verzoek van de betrokken sectororganisaties meer controleren op naleving van de regels. Wij bewaken samen met de aangewezen databanken de kwaliteit van de ingevoerde gegevens. Hierbij werken wij nauw samen met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Als varkenshouder blijft u altijd zelf verantwoordelijk voor het juist aanvragen van toestemmingen voor varkenstransporten. Houdt u zich niet aan deze regels? Dan kunnen wij verschillende maatregelen en sancties opleggen.

Luchtvochtigheid, klimaat en gezondheidsrisico’s in de stal

Ventilatie en klimaat zijn cruciaal voor een gezonde leefomgeving. Luchtvochtigheid (RV%) moet ongeveer tussen 55-75% liggen. Te hoge (boven 80%) of te lage RV kunnen leiden tot irritatie van slijmvliezen en verhoogde infectiedruk. Bij hoge temperaturen is het extra belangrijk om een hoge luchtvochtigheid te voorkomen, zeker bij dieren die vatbaar zijn voor hittestress zoals kraamzeugen en nakomelingen.

Bij hoge RV en slecht geventileerde stallen kunnen ammoniakniveaus hoger zijn, wat verdere gezondheidsproblemen kan veroorzaken. Het controleren van de luchtvochtigheid tijdens verschillende seizoenen en bij verschillende diercategorieën geeft inzicht in knelpunten. Oorzaken kunnen variëren van onvoldoende ruimte voor luchtinlaat tot een te krappe minimumventilatie. Daarnaast speelt het uitrijden van mest een rol: waterstofsulfide (H2S) kan vrijkomen en ontstaat vooral bij gemengd mestbeheer. In de stalmetingen zijn verschillen aangetoond tussen stallen met en zonder varkens, met lagere H2S-concentraties in goed geventileerde zones bij aanwezigheid van varkens.

De gevaren van H2S kunnen leiden tot ademhalingsproblemen en verminderde voeropname bij hogere concentraties. Indien mest gemengd wordt, dient de duur en mate van mixen te worden verminderd. Bronnen en waarnemingen bevestigen dat juiste ventilatie, tijdig onderhoud en regelmatige metingen essentieel zijn om risico’s te beperken.

Ventilatie, klimaatbehoeften en lichaamsverzorging van zeugen

Traditioneel is de vruchtbaarheid van zeugen in het najaar suboptimaal. Uit monitoringsdata blijkt dat luchtwegpathogenen in het laatste kwartaal van het jaar steevast meer problemen veroorzaken. Belangrijkste oorzaken van slechte fertiliteit zijn echter minder daglicht, het klimaat in de stal en tocht. In de dekstal kan het 's nachts behoorlijk koud worden, wat ongunstig is voor vroege dracht doordat zeugen een kwetsbare lichaamsconditie hebben. Het voorkomen van tocht en koude luchtval is dus cruciaal.

Temperatuurregeling en sensoren moeten op een juiste plek hangen; eenmalige klimaatmetingen op een mooie nazomerdag geven geen goed beeld. Kraamstallen zijn vaak nog te warm: optimale staltemperatuur voor de zeug bedraagt circa 20°C, terwijl in veel kraamstallen tot na spenen temperaturen boven 24°C voorkomen. Een veelvoorkomend probleem is dat nestverwarming te lang aanstaat en dat vernieuwingstechnieken soms suboptimaal functioneren.

Toxoplasma is een parasitaire infectie die voorkomt bij varkens en een zoönose vormt. Katten zijn eindgastheer; oocysten kunnen via katteontlasting worden uitgescheiden en bij tussengastheren zoals mensen of dieren cysten vormen. Voor mensen kan dit leiden tot uiteenlopende aandoeningen, vooral bij zwangere vrouwen of mensen met verzwakte afweer. Uit onderzoek blijkt dat een aanzienlijk deel zeugen en slachtvarkens antistoffen hebben; het vereist strikte preventie: katten geen toegang tot stallen en voer, muggen uit te roeien, en kannibalisme tot een minimum te beperken.

Mestgedrag, hokbevuiling en hokverrijking

Goed mestgedrag begint bij de hokuitvoering: de ligplaats moet droog en warm zijn; bij opleg kan strooisel en wat voer op de ligplaats helpen. Soms kunnen roosters aantrekkelijker worden gemaakt met natmaken of afscherming van de ligruimte. Noppen op roosters helpen soms maar leiden tot pootproblemen; bij nieuwbouw kan men rekening houden met voldoende afstand tussen ligplaats, voerbak en mestruimte. Een smal en diep hok is hierbij gunstig; de dichte vloer moet voldoende helling hebben zodat mest en urine goed naar de roosters wegstromen. De ligruimte moet in verhouding staan tot de roostervloer; een kleine ligruimte is beter af te stemmen met een passende roostergedeelte. Een comfortabele temperatuur en een goed werkende vloerverwarming (of verkoeling) zijn essentieel, en de ligplaats moet afgeschermd zijn van andere hokken in de afdeling.

Welzijn van varkens houdt ook in dat er voldoende hokverrijking is. De Nederlandse WUR-brochure Hokverrijking biedt richtlijnen over wat hokverrijking moet bevatten en hoe dit aan te bieden en te evalueren.

Wetten, controles en verantwoordelijkheden

Houdt u varkens? Er gelden regels voor het houden, huisvesten en verzorgen van varkens. Lees ook wat u moeten regelen als u varkens vervoert, exporteert of importeert. De NVWA controleert of u zich aan de welzijnsregels voor varkens houdt; bij overtreding kan een proces-verbaal of korting op inkomenssteun volgen. Bij transporten blijft de regelgeving juist cruciaal: vervoerregels zijn bedoeld om welzijn en gezondheid van varkens te beschermen. U hoeft toestemming en afvoermelding digitaal door te geven, en de databank verstrekt de status en toestemming. Bij ontheffing of bijzondere omstandigheden kan men tijdelijk afwijken van de regels, bijvoorbeeld bij verbouwing of beëindiging van het bedrijf.

Het ministerie en NVWA houden toezicht; er zijn strikte eisen aan vloeroppervlak per dier, roosters en vrije ruimte in combinatie met gewicht en groepsgrootte. Voor drachtige zeugen geldt speciale bewaking en groepsindeling. Er gelden minimum- en maximumwaarden voor lichtintensiteit en geluidsniveau in stallen om welzijn en productiviteit te waarborgen: minimaal 8 uur per dag 40 lux verticaal op dierhoogte en het geluid dient niet voortdurend boven 85 dBA te liggen. Hokverrijking moet altijd aanwezig zijn en beoordeeld kunnen worden volgens de WUR-criteria.

Samenvatting van praktische eisen voor aan- en afvoer

• Gebruik hygiënische procedures bij levering: schone overschoenen/handschoenen, aparte slang als aanwezig, ontsmetting van slang indien nodig.
• Beperk transport koppelaanpassingen: controleer dat vervoer gebeurt met toestemming, UBN-integratie en afvoermeldingen.
• Onderhoud en controle van ventilatie: bewaak RV%, houd rekening met seizoenen en diercategorieën.
• Beperk mestgasrisico’s: minder mixen wanneer mest wordt uitgereden en controleer H2S-concentraties.
• Behoud en bevorder varkenswelzijn: voldoende ligplaatsen, juiste temperatuur, hokverrijking en adequate verlichting.
• Zorg voor dierenwelzijn bij vervoer en huisvesting: groepsindeling volgens gewicht en status, minimale afstanden en vloeroppervlak.
• Volg controles en regelgeving: NVWA-controles, sancties bij overtredingen en regelmatig overleg met databanken voor datakwaliteit.

Tabellen en data

tags: #aan #en #afvoer #varkens