Inmenging in de privésfeer om mensen ‘vooruit’ te brengen, is in Nederland moreel beladen. De ‘achter de voordeur’-aanpak roept beelden op van bevoogding en paternalisme zoals die in het begin van de twintigste eeuw hoogtij vierden. Toch grijpen de ‘achter de voordeur’-initiatieven snel om zich heen. In weerwil van de angst voor privacyschending en paternalisme omtrent ‘achter de voordeur’ reageren de benaderde huishoudens overwegend positief. Bij de huisbezoeken binnen de wijkenaanpak wordt met minimaal driekwart van de geselecteerde bewoners contact gelegd en vrijwel iedereen toont zich tevreden met de persoonlijke aandacht. Hoewel het enige moeite kan kosten om vertrouwen te winnen, bereiken projecten die vanuit de hulpverlening of officiële instanties werken soms zelfs een respons van meer dan 90 procent. Eenmaal in gesprek komt er vaak van alles los, waardoor ook professionals enthousiast zijn over de methode. Voor gemeenten en instanties leveren de huisbezoeken veel nuttige informatie op die uitstijgt boven de hun afzonderlijk bekende dossiers of algemene statistische overzichten.
Zo worden veel ‘achter de voordeur’-projecten opgezet omdat men vermoedt dat er ‘veel aan de hand is’ in een bepaalde wijk of onder bepaalde groepen huishoudens, maar men hier niet ‘de vinger op kan leggen’. Doordat de projecten doordringen tot de leefwereld van mensen ontstaat er een meer integraal beeld. Hieruit blijkt dat er in veel bezochte huishoudens wel degelijk allerhande zaken spelen die om een oplossing vragen. Meestal gaat het echter om relatief milde kwesties waarvoor men zelf al eerder hulp had gezocht. Ook mensen met meervoudige problematiek hadden instanties vaak al in het vizier, zij het niet altijd meer actief. Zo waren van de driehonderd huishoudens die in de Tilburgse wijk Stokhasselt werden bezocht er slechts enkele aan te merken als ‘onontdekte’ multiprobleemgezinnen.
Bewoners zijn dus positief en gemeenten krijgen veel informatie met interventies achter de voordeur. Echter, in evaluaties worden de effecten van de interventies nog onvoldoende aangetoond, zeker op de langere termijn. Van de talloze projecten waarin met de methode wordt gewerkt, zijn vaak enkel de resultaten zoals het aantal bezochte huishoudens en ingezette trajecten beschreven. Opvallend is dat ook in gedegen evaluatiestudies de effectiviteit ook niet voorop lijkt te staan. Zo toont een onderzoek naar preventieve bezoeken aan ouderen door verpleegkundigen geen significante gezondheidseffecten aan. Toch is de conclusie dat het project meerwaarde heeft in het geven van aandacht, verstrekken van informatie en vergaren van kennis over de doelgroep. Kortom: neveneffecten worden tot hoofdeffect verheven.
Uit onze evaluaties blijkt dat de meeste ‘achter de voordeur’-projecten wel succesvol zijn in het in kaart brengen en doorbreken van een situatie die mensen vaak voor lief nemen. Vrijwel alle studies wijzen er echter ook op dat deze methode weinig effectief is als het alleen bij signalering en crisisinterventie blijft. Met name de dieper liggende problemen zijn niet met een paar huisbezoeken op te lossen, in elk geval niet duurzaam. De noodzakelijke intensieve manier van samenwerken tussen frontlijn, backoffice en ketenpartners is echter niet vanzelfsprekend. Dit blijkt bijvoorbeeld bij de ambulante hulp ter voorkoming van huisuitzetting van Eropaf! in Amsterdam. De medewerkers weten met veel kunst- en vliegwerk, waarbij ze hun kennis en netwerken volop inzetten, ontruiming in vrijwel alle gevallen af te wenden.
De ‘achter de voordeur’-aanpak is in principe een signalerings- en toeleidingsstrategie die een waardevolle aanvulling kan betekenen op de bestaande hulpverlening. Door op een onorthodoxe wijze processen tussen de instanties te doorbreken, kunnen mensen aan de onderkant van de samenleving net dát duwtje in de rug krijgen dat tot nu toe ontbrak. Veel evaluaties laten zien dat er een verschil is gemaakt in de leefwereld van gezinnen. Cruciaal is echter hoe er wordt omgegaan met de opgedane signalen en het vervolg dat hieraan wordt gegeven. Projectbureau Achter de voordeur is een ZZP (4) organisatie op het gebied van welzijn en maatschappelijke dienstverlening. Wij leveren expertise op het thema leefbaarheid en individuele ondersteuning vooral op het gebied van 'achter de voordeur' problematiek.
Achter de voordeur biedt onder andere:
- Advies bij sociale wijkvraagstukken (Betrokkenheid van bewoners, overlast, verloedering, welzijn en veiligheid)
- Uitvoering van Achter de voordeur projecten (Presentiebenadering, straataanpak, opgang brengen samenwerking op wijkniveau)
- Individuele trajecten (WMO)
- Bijzondere projecten (bijv. (26-01-2022) Projectbureau Achter de voordeur betreft Outreachend Maatschappelijk Werk
Gemeente Arnhem (TLO Malburgen) en Volkshuisvesting vraagt hen bewoners deur-aan-deur in een specifiek gebied, op en laagdrempelige manier te benaderen. Zo hebben ook bewoners die zich niet snel laten horen een stem in het kader van belangrijke aanpassingen aan de woningen als de energietransitie en wordt er tegelijkertijd een gesprek aangegaan over hoe het met hen gaat en of er behoefte is aan ondersteuning of activering. Daarna wordt er contact gelegd met partnerorganisaties. Het doel van Maat(je) achter de Voordeur is om mensen die huiselijk en/of seksueel geweld hebben meegemaakt te steunen bij het hervinden van hun evenwicht en zelfvertrouwen. Maatjes met ervaring met huiselijk geweld bieden deze steun. Maatje achter de Voordeur werkt met vrijwilligers die hun eigen ervaring op het gebied van huiselijk geweld kunnen en willen inzetten voor anderen. Professionele ervaringsdeskundigen geven hen een training en begeleiden deze vrijwilligers. Tijdens de training staat uitwisseling van ervaringen en van elkaar leren centraal. De training reikt de maatjes handvatten aan om mensen te ondersteunen. De vrijwilliger biedt steun en herkenning gedurende het herstelproces. Dit bestaat uit samen dingen doen, die gezellig of nuttig zijn. Een maat(je) kan helpen bij het opbouwen van een nieuw sociaal netwerk. Of helpen bij contact met instanties. Feedback of tips bij de communicatie binnen bijvoorbeeld het gezin, vrienden en collega’s. Het versterken van het zelfbeeld en zelfvertrouwen kan iemand helpen zichzelf niet (alleen) als slachtoffer te zien. Maatjes leveren nadrukkelijk geen hulp.
Maatje achter de Voordeur? Dat kan! Vanuit een licht, opgeruimd kantoor in het Bruishuis aan de Akkerwindestraat opereert Achter De Voordeur. Het maatschappelijk projectbureau heeft een bijzondere manier om problemen in de wijken van Arnhem aan te pakken. Oprichter Hans van Heijningen en zijn crew bellen namelijk gewoon bij de mensen aan om te kijken hoe het met ze gaat. “Door allerlei veranderingen in beleid de afgelopen jaren is het nu zo geregeld dat mensen het zelf moeten vragen als ze hulp nodig hebben. Zelf bellen, zelf regelen. Maar wat gebeurt er met de mensen die dat niet doen? Uit die vragen is Achter De Voordeur voortgekomen.”
“Sommige buurten zijn, door bepaalde bewegingen die gemaakt zijn in de psychiatrie en door hoe woningen worden toegewezen, compleet gevuld met mensen die vergelijkbare problemen hebben. Eenzaamheid, drugs, schulden, vervuiling. En armoede. Je wil niet weten hoeveel armoede er is. Moet je eens kijken wat dat doet met de leefbaarheid van een wijk. In die wijken gaan wij langs. Dat doen we op verzoek van de gemeente of woningbouwcorporaties. Die huren ons in. Eerst doen we een folder in de bus. Daar staat op dat we binnenkort aanbellen en dat we dan een paar vragen willen stellen. Hoe het is om hier te wonen, hoe het met de kinderen gaat, of mensen kunnen rondkomen, dat soort vragen. Vervolgens gaan we langs. Soms liggen de problemen binnen drie seconden op tafel, soms is er meer tijd nodig.”
“Met onze aanpak proberen we contact te leggen met de mensen. In sommige straten gaan we van deur tot deur. Wij luisteren en we hebben verstand van zaken. Dat is belangrijk, want als iemand opendoet, krijg je maar één moment om te speuren naar kleine signalen en de juiste vragen te stellen. Dat is een uitdaging. Er zijn maar weinig mensen die niet geholpen willen worden. Ze willen alleen niet altijd geholpen worden op de manier die ze aangeboden wordt. Hun leefwereld past niet bij de systeemwereld. Wij proberen te kijken wat mensen nodig hebben, zodat die twee werelden weer dichter bij elkaar kunnen komen. Dat kan heel verschillend zijn. Soms helpen we bij het opknappen van een tuin of het aanvragen van een regeling, soms is het ernstiger. Dan is er een gebrek aan alles. Hebben mensen niks, leven ze al vijf jaar in een compleet kale flat zonder vloerbedekking. Dat zijn pittige dingen.
Natuurlijk is het niet overal zo. “In Immerloo hebben we een project gedaan samen met de woningbouwvereniging. Immerloo was volgens een onderzoek in 2000 de op een na slechtste buurt van Nederland. In anderhalf tijd brachten we de hele wijk in kaart. Wat bleek? De bevolking van de flats bestaat voor 75 procent uit mensen uit de hele wereld. Om de drie deuren begint er een nieuw land. Veel mensen zijn gevlucht en psychisch belast door wat ze mee hebben gemaakt. Dit zijn mensen die in het land waar zij vandaag komen status hadden, een goede baan. Om te kunnen vluchten, heb je geld nodig. Eenmaal hier moeten zij, voordat ze ook maar iets kunnen doen - zoals werken - wachten tot ze weten of ze mogen blijven. Het leren van de taal is hun eigen verantwoordelijkheid. Er is geen netwerk, want buren kunnen nauwelijks communiceren met elkaar. De afstand tot hulpinstanties is dus bij hen nog tien keer groter.”
“Sommige mensen hebben geluk, sommige pech. En een aantal heeft veel pech. Ik zie mensen waarvan ik denk: dat zou ik ook kunnen zijn. Mensen met een goed leven die toch op de een of andere manier een vrije val hebben gemaakt. Gedrag speelt soms ook een rol. Als je te trots bent of je schaamt en zorgt dat niemand wat in de gaten heeft, blijf je maar vallen. Wat wij willen is zorgen dat het niet zo ver komt. Schulden bijvoorbeeld. Daar kan ik wel een hele dag over praten. Over hoe er in Nederland met schulden wordt omgegaan wordt. Heel veel mensen hebben schulden. En als je er eenmaal in zit, is het bijna niet te doen er weer uit te komen. Die terugvordering is bikkelhard. Ik denk dat je schulden beter kwijt kunt schelden en mensen dan gaan coachen. Dat scheelt veel geld. Honderdduizenden euro’s worden besteed aan incassobureaus, maar niemand gaat kijken hoe het met die mensen is.”
“Voor alles wat je aanvraagt, moet je je hele binnenstebuiten laten zien. Oké, wil jij een banaan? Laat eerst maar eens zien dat je honger hebt. Dat is zo ongeveer hoe het systeem werkt. En iemand die in de bijstand zit, moet dat een paar keer per jaar. Als je altijd zo wordt aangesproken, dan doet dat iets met je. Vergelijk het met een piano. Als je steeds op dezelfde toets drukt, hoor je telkens dezelfde toon. Maar als je eens wat andere tonen aanslaat, krijg je een heel ander geluid.”
“Soms moeten mensen juist aangespoord worden om iets te gaan doen. Ik kreeg er ontzettend veel energie van toen ik begon met Achter De Voordeur. Dat kunnen zij ook! Mensen hebben ontzettend veel capaciteiten. We moeten van een wereld van wantrouwen naar een wereld van vertrouwen.”
“Ik voel me wel een beetje een actievoerder binnen het systeem. Ik weet dat ik niet alles kan veranderen. Ik ben een druppel. Achter De Voordeur is nu vijf jaar bezig en hoewel er nog veel moet gebeuren, zien we zeker lichtpuntjes. Bijvoorbeeld dat de gemeente en de woningbouwverenigingen na lange tijd weer in gesprek met elkaar zijn. Dat is mooi, want wij maken de problemen zichtbaar, maar de oplossing ligt bij hen. We horen vaak dat het zo bijzonder is wat we doen. Naar de mensen toegaan in plaats van wachten tot ze komen, gebeurt misschien niet zo vaak meer. Maar onze aanpak is helemaal niet nieuw, die is zo oud als methusalem! Vroeger had de kerk deze functie. Het enige wat wij doen is mensen aandacht geven en luisteren. Eigenlijk heeft iedere wijk een Hans nodig.
Wie ben ik? Ik zeg: Wat zeg ik? Ik ben Hans van Heijningen, (Maatschappelijk werker, Coach en Manager) en oprichter / voorzitter van Projectbureau Achter de voordeur in Arnhem. Al ruim 40 jaar werkzaam in de hulpverlening en heb mij gespecialiseerd in Outreachende (MW) hulpverlening. Vooral bij diegene waar het bereiken niet vanzelf gaat, maar het wel erg goed zou zijn vanuit menselijk of maatschappelijk oogpunt. Dit doen we in de vorm van individuele trajecten maar ook breder gericht, bijv. deur-aan-deur in een hele straat, flat(s) of in delen van een wijk. Wij wachten niet, maar stappen er gewoon zelf op af met de vraag 'hoe gaat het met u?'.
Mijn achtergrond als Maatschappelijk Werker, Coach en Manager komt hierbij goed van pas. Ik heb de eerste 17 jaar gewerkt in de Dak-, en Thuislozenzorg en vervolgens 15 jaar als manager bij het Maatschappelijk Werk in Arnhem. Ik heb mij gespecialiseerd in Bemoeizorg vanuit de Presentiebenadering en projecten zoals 2e Kans Huisvesting, Vangnetteam Bemoeizorg, Overlast & Zorgcoördinatie (OZO) en de vele Achter de Voordeur projecten. Dit vond plaats in 5 (achterstand)wijken in Arnhem i.s.m. VHV, Vivare, Portaal en Gemeente Arnhem.
Praktische impact en regionale context
Gemeente Arnhem en woningcorporaties huren het projectbureau in voor deur-aan-deurbenadering in specifieke wijken. Hierdoor krijgen bewoners die minder snel reageren toch een stem in grote thema's zoals energietransitie en woningaanpassingen. De aanpak levert waardevolle inzichten op die verder gaan dan enkel dossiers en statistieken en benadrukt de noodzaak van samenwerking in ketens.
Conclusies uit evaluaties
De methode levert in veel gevallen een beter begrip van leefwerelden op en kan een nuttige aanvulling zijn op bestaande hulpverlening. Maar resultaten op lange termijn blijven vaak uit als er alleen signalering en crisisinterventie blijven. De intensieve samenwerking tussen frontlijn, backoffice en ketenpartners is cruciaal voor duurzaamheid. Een toekomstige focus ligt op het beter omgaan met signalen en opvolging.
- Signalerings- en toeleidingsstrategie met maatschappelijke meerwaarde
- Belang van integrale aanpak en samenwerking
- Focus op lange termijn effectiviteit en vervolgtrajecten