Regels en verwerking afvoer dierlijke bijproducten: toezicht, categorieën en transport

Niet alle dierlijke bijproducten mogen zomaar in diervoer of in een biovergister verwerkt worden, want er kleven risico’s aan het verwerken van dierlijke bijproducten. Dat zijn risico’s ten aanzien van voedselveiligheid, milieu, dierziektes en dergelijke. Onderneming (registratie bij NVWA)1. In 3 stappen registreren bij NVWA2. Relevant: type te vervoeren product(en) (zie NVWA overzicht van codes)VoertuigRegistratie transport1. Handelsdocument Dierlijke Bijproducten2. Verantwoordelijkheid verlader om Handelsdocument in te vullenEtikettering (op product of wagen)Categorisering van dierlijk bijproduct (Cat 1/Cat 2/Cat 3)1. Verantwoordelijkheid verlader2. Categorie 1 dierlijke bijproducten zijn het meest ‘risicovol’ (bestemmingen zijn o.a. afvalverwerking, technische toepassingen). Voor bepaalde typen dierlijke bijproducten bestaan er uitzonderingen op bovenstaande voorschriften, bijvoorbeeld voor ‘eindeketen producten’.

Wat zijn dierlijke bijproducten en waarom zijn regels nodig?

Dierlijke bijproducten zijn producten van dierlijke oorsprong die niet voor menselijke consumptie worden gebruikt. Soms is dat omdat de producten ongeschikt zijn voor menselijke consumptie, soms omdat het voor bedrijven voordeliger is ze om voor andere doeleinden dan menselijke consumptie te leveren. Voorbeelden van dierlijke bijproducten zijn kadavers, mest en bloed. De Europese en nationale regels zijn erop gericht de risico’s voor voedselveiligheid, milieu en dierenziektes te beperken en de verwerking en verwijdering veilig te organiseren.

Drie categorieën van dierlijke bijproducten

Er zijn drie categorieën: Cat 1, Cat 2 en Cat 3. De mogelijkheden in het gebruik en de verwijdering van deze materialen verschillen per categorie en zijn vastgelegd in verordeningen. Kat 1-materiaal heeft de strengste regels vanwege hoge risico’s, Cat 2 en Cat 3 volgen minder strikte eisen maar blijven reguleren. Aan elk type materiaal hangen specifieke transport- en verwerkingsvoorschriften.

Cat 1: hoogrisico-materiaal

Cat 1-dierlijk bijproduct is het meest risicovol en kent strikte bestemmingen zoals afvalverwerking of technische toepassingen. De mogelijkheden in het gebruik en de verwijdering van Cat 1 materiaal zijn opgenomen in artikel 12 van de verordening. Kadavers en delen van wilde dieren vallen in sommige gevallen onder deze categorie en vereisen bijzondere behandeling en verantwoording.

Cat 2 en Cat 3: verwerking en gebruik

Cat 2 en Cat 3-materialen hebben vergelijkbare basisprincipes als Cat 1 maar met minder strikte voorschriften; de opties voor gebruik en verwijdering zijn beschreven in artikelen 13 en 14 van de verordening. Deze categorieën kunnen vaak worden gebruikt voor bemesting of voerverwerking, mits de specifieke regels worden nageleefd en alle relevante gezondheid- en veiligheidsvoorwaarden zijn geborgd.

Registratie en toezicht door NVWA

Bedrijven die iets doen met dierlijke bijproducten of afgeleide producten (DBP of AP) moeten bij de NVWA erkend of geregistreerd worden. Een belangrijke uitzondering: registratie is niet nodig wanneer een bedrijf al erkend is én met eigen transportmiddelen de eigen producten vervoert. De NVWA ziet toe op naleving en registreert en erkent bedrijven die met dierlijke bijproducten werken. Ook zijn er eisen rond etikettering en verplichte documenten bij vervoer.

Transport: etikettering, documenten en kleurcodering

Bij het vervoer van dierlijke bijproducten is vereist dat op het wegvervoermiddel of op de recipiënt een etiket is opgenomen met de vermelding van de categorie (Cat 1/2/3) en de specifieke vermelding die hoort bij het te vervoeren product. Daarnaast moet op recipiënten, etiketten of vervoermiddelen een kleurcodering zijn aangebracht: zwart, geel of groen. Zie hiervoor Hoofdstuk II in Bijlage VIII bij Verordening (EG) nr. 1069/2009 en de uitvoeringsverordening (EU) nr. 142/2011.

Verordening en uitvoering: wat regelen de regels precies?

De belangrijkste regelgeving over dierlijke bijproducten is de Europese Verordening dierlijke bijproducten (Verordening (EG) nr. 1069/2009) en de bijbehorende uitvoeringsverordening (Verordening (EU) nr. 142/2011). Deze verordeningen regelen de veiligheid van de voedsel- en voederketen en geven aan hoe DBP en afgeleide producten verwerkt, gebruikt of verwijderd moeten worden. Er zijn ook bepalingen voor keukenafval en etensresten, en uitzonderingen die geldenvoor bepaalde eindproducten of specifieke transportscenario’s.

Praktische stappen voor organisaties

1. Registreren bij de NVWA: controleer of uw bedrijf erkend of geregistreerd moet worden voor DBP/AP transport en verwerking. Uit de regels blijkt dat transporteurs vaak geregistreerd moeten zijn; één uitzondering geldt als een erkend bedrijf met eigen transportmiddelen haar eigen producten vervoert.
2. Verstrekken en bewaren van Handelsdocumenten voor Dierlijke Bijproducten en het invullen daarvan door de verlader.
3. Etikettering en kleurcodering op producten, recipiënten en voertuigen volgens de geldende verordeningen.
4. Categoriseren van uw product in Cat 1, Cat 2 of Cat 3 en naleven van de specifieke regels per categorie.
5. Controle op naleving en toezicht door NVWA, inclusief eventuele UHT (uitvoerings- en handhaafbaarheidstoets).

Veiligheids- en milieuregels in praktijk

Naast de transport- en registratie-eisen zijn er regels voor de veiligheid van de voedsel- en voederketen volgens Verordening (EG) nr. 852/2004 en voor de conformiteit van afvalwaterbehandeling en verwerking. Producenten en verwerkers moeten zorgen voor juiste behandeling, reiniging en ontsmetting van materialen en voor het uitsluiten van risico's voor dierziektes en milieuvervuiling. Voor sommige eindproducten bestaan er specifieke afwijkingen of uitzonderingen, vooral wanneer materialen in een diervoederketen of eindproducten terechtkomen, die zowel diervoederwetgeving als dierlijke bijproductenregelgeving raken.

Begrippenkaart en praktijkelementen

• NVWA - toezichthoudende instantie voor registratie en naleving van regels voor dierlijke bijproducten.
• DBP - dierlijke bijproducten, afgeleide producten (AP).
• Cat 1/2/3 - drie categorieën met oplopende risicograad en verschillende gebruiks- en verwijderingsmogelijkheden.
• Handelsdocument - document vereist voor het vervoer van dierlijke bijproducten.
• Etikettering en kleurcodering - verplichte visuele aanduidingen op product/vervoer voor directe identificatie van categorie en risico.

Data en referenties voor implementatie

Regelgeving: Verordening (EG) nr. 1069/2009, Verordening (EU) nr. 142/2011 en relevante artikelen over categorie-indeling en transportvoorschriften. Daarnaast is er nationale wet- en regelgeving die aansluit op deze EU-verordeningen en toeziet op registratie, verwerking en vernietiging van kadavers en dierlijk restmateriaal.

tags: #afvoer #dierlijke #bijproducten