Ervaart u als inwoner overlast door een hoge grondwaterstand? Houd er dan rekening mee dat u op uw eigen perceel zelf verantwoordelijk bent voor het voorkomen en oplossen van grondwateroverlast. Uw gemeente heeft ook een grondwatertaak, maar kan grondwateroverlast niet altijd voorkomen. Een hoge grondwaterstand kan zowel op een particulier perceel als in de openbare ruimte voor overlast zorgen.
In de openbare ruimte heeft de gemeente een grondwatertaak. Voor een perceeleigenaar kan een gemiddelde hoge grondwaterstand leiden tot water in de kelder of kruipruimte en vocht in huis. In het geval van grondwateroverlast is het van belang per situatie goed in beeld te hebben hoe de grondwateroverlast ontstaat (welke oorzaken). Grondwateroverlast kan door de natuur of door de mens worden veroorzaakt.
Wat veroorzaakt grondwateroverlast?
Lekkende en onbedoeld infiltrerende riolering (die boven de grondwaterspiegel ligt) kan bijdragen aan hogere grondwaterstanden. Gemeenten hebben op grond van de Omgevingswet (artikel 2.16, eerste lid, onder a, onder 2°) een grondwatertaak. Wordt voldaan aan alle zeven elementen van de grondwatertaak samen? Dan moet de gemeente maatregelen treffen om de nadelige grondwaterstandgevolgen te voorkomen of te beperken. Naast de grondwatertaak heeft de gemeente ook een rioleringstaak (taak om stedelijk afvalwater in te zamelen en naar de zuivering te brengen). Ook deze taak heeft een relatie met de grondwaterstand.
In de artikelen 3.64 en 4.118 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) zijn eisen gesteld aan de waterdichtheid van een kelder. Als een kelder als verblijfsgebied wordt gebruikt gelden de eisen wel. Een verblijfsruimte is een ruimte waar mensen regelmatig verblijven (bijv. een keuken, slaapkamer, of een beneden maaiveld gelegen badkamer, souterrain of winkelruimte). Hier ligt een duidelijke verantwoordelijkheid voor de particuliere eigenaar. Als een kelder als opslagruimte of loze ruimte wordt gebruikt gelden deze eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving niet. Water in de kelder kan dan dus voorkomen zonder dat dit wordt gezien als een bouwkundig gebrek.
Wanneer werkzaamheden plaatsvinden waardoor de grondwaterstand stijgt (door de mens veroorzaakt dus), dan moet de initiatiefnemer mogelijk maatregelen nemen om die nadelige gevolgen op de grondwaterstand te verminderen. Let daarbij op artikel 5:39 van het Burgerlijk Wetboek. Hieruit volgt dat de 'natuurlijke' loop van het grondwater niet zomaar gewijzigd mag worden. Dat zou onrechtmatig kunnen zijn. Voor een eventuele schadeclaim moet dan ook getoetst worden aan de eisen van een onrechtmatige daad.
De wijze waarop de gemeente de vervanging van de riolering had aangepakt, was zorgvuldig. De rechter wijst daarbij onder andere op twee georganiseerde bewonersbijeenkomsten. Daar had een medewerker van de gemeente aangegeven dat het kan zijn dat na de uitvoering van de werkzaamheden, inclusief het aanleggen van een drainageleiding, voor sommige percelen de grondwaterstand niet optimaal is. De rechter rekende het de particuliere eisers aan dat zij, ondanks concrete adviezen van de gemeente, zelf geen maatregelen hadden genomen.
Preventie en oplossingen voor grondwateroverlast
Om grondwateroverlast tegen te gaan, kunnen er maatregelen getroffen worden. Hoog grondwater speelt een belangrijke rol in de watercyclus. Het bevindt zich normaal gesproken diep onder het aardoppervlak. In sommige gebieden kan de grondwaterspiegel echter stijgen. Dit kan leiden tot grondwater vlak onder of aan het oppervlak. Dit fenomeen kan ernstige vochtproblemen veroorzaken in woningen, vooral in gebieden met slechte drainage of onvoldoende bescherming tegen waterinfiltratie. Deze problemen kunnen aanzienlijke schade aan woningen veroorzaken en ook negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid van de bewoners.
De grondwaterspiegel is het niveau waarop de grond verzadigd is met water. Normaal gesproken bevindt deze zich op een bepaalde diepte onder het maaiveld. Bij hoog grondwater staat het water dicht bij of aan het oppervlak. Dit kan voorkomen na periodes van zware regenval en komt vaak voor in laaggelegen gebieden of regio’s met een hoge natuurlijke waterstand. In deze situaties kan het grondwaterniveau problematisch worden, vooral als het direct contact maakt met de fundering van een woning.
Een van de belangrijkste manieren waarop hoog grondwater vochtproblemen veroorzaakt, is via capillaire werking. De fijne poriën in bouwmaterialen functioneren als kleine kanaaltjes die het vocht omhoog leiden. Bij hoge grondwaterstand trekt het in funderingsmuren en vloeren, wat leidt tot vochtige muren, vooral in kelders en kruipruimtes. Daarnaast neemt de hydrostatische druk op de fundering toe, waardoor water door de kleinste scheuren kan sijpelen. Dit kan leiden tot scheuren, verzakkingen en langere-termijn schade.
Het koude effect van hoog grondwater kan ook leiden tot condensatie op koude muren. Slechte drainage rondom het huis kan vochtproblemen verergeren: als water niet wegkan, blijft het tegen de fundering staan en kan het binnendringen. Gebieden zonder effectieve afwatering hebben vaak te maken met wateroverlast, waardoor het grondwaterpeil verder stijgt.
Een van de meest voorkomende gevolgen is de groei van schimmel en meeldauw, die gezondheidsproblemen kunnen veroorzaken zoals allergieën en ademhalingsproblemen. Vocht kan leiden tot zoutuitbloei en structurele schade aan bouwmaterialen. Woningen met vochtproblemen door hoog grondwater kunnen in waarde dalen en zijn minder aantrekkelijk voor kopers.
Preventie en aanpassingen in de woning
Goede ventilatie in huis, vooral in vochtige ruimtes zoals kelders en kruipruimtes, helpt overtollig vocht af te voeren en schimmelgroei te voorkomen. Het gebruik van ventilatiesystemen of luchtontvochtigers kan hierbij helpen. Het Carebrick-systeem biedt een innovatieve oplossing voor vochtproblemen in muren zonder ingrijpende structurele aanpassingen; het gebruikt keramische elementen die vocht uit de muren trekken en verdampen via luchtcirculatie. Injecteren van muren is een veelgebruikte methode om vochtproblemen door opstijgend grondwater tegen te gaan; hierbij injecteren specialisten een vochtwerend middel net boven het maaiveld in de muren.
Beide methoden hebben hun waarde: ze kunnen oudere woningen zonder goede vochtwerende lagen en moderne huizen met vochtproblemen helpen. Het injecteren biedt voordelen doordat het relatief snel kan worden uitgevoerd en een lange levensduur heeft, waardoor muren droog blijven en toekomstige vochtproblemen worden voorkomen. Daarnaast is drainage een effectieve oplossing die overtollig grondwater afvoert, maar het pakt de oorzaak mee aan. Een pomp kan tijdelijk water verwijderen, maar dit biedt geen structurele oplossing en kan kruipruimte nat houden.
Wanneer wateroverlast in de tuin optreedt, kan een combinatie van maatregelen helpen. Een gezonde bodem vormt de basis van een tuin. Zware kleigrond laat slecht water door; de bodem kan worden verbeterd door de bovenste laag los te maken en te mengen met ontbrekende bestanddelen. Een drainagesysteem kan worden aangesloten op de riolering en de brandgang, wat vooral nuttig is als er weinig ruimte is om water in de tuin op te vangen. Bij samenwerking met buurtbewoners kunnen afspraken over groen en drainagegebieden helpen om de wateroverlast te beheersen. Een watertuin kan een optie zijn om met de natuur mee te bewegen en wateroverlast te minimaliseren.
We inventariseren de situatie in uw tuin en geven vakkundig advies. Een vochtgehalte tussen de 30 en 50 procent is normaal. In de meeste gevallen kunnen we binnen vijf werkdagen op locatie zijn, afhankelijk van onze agenda. Een tijdelijke oplossing is het gebruiken van een pomp, maar drainage biedt een structurele oplossing die het overtollige grondwater afvoert en de kruipruimte droog houdt. Als er structureel water blijft staan, kan dat leiden tot schade aan uw woning.
Samenvatting van mogelijke maatregelen
- Goede ventilatie en vochtbeheersing in huis.
- Carebrick-systeem voor muren met opstijgend vocht.
- Injecteren van muren boven het maaiveld om waterafvoer te versterken.
- Drainage en riolering gerelateerde oplossingen om grondwater te verlagen.
- Taakgerichte afstemming tussen bewoners, buurt en gemeente bij wateroverlast in tuinen.
- Aaneensluitende maatregelen voor tuinbodemverbetering en mogelijk watertuin op buurtniveau.

Verticale Drainage plaatsen in gazon
Heb je te maken met vochtproblemen door hoog grondwater? Overweeg om contact op te nemen met een specialist voor professioneel advies en de juiste aanpak voor jouw situatie.

Wateroverlast in tuinen wordt een steeds groter probleem in Nederland. Dit heeft onder andere te maken met hevigere regenbuien en afnemende bergingscapaciteit van tuinen. Een gezonde bodem vormt de basis van een tuin en kan worden verbeterd door het losmaken van de bovenste laag en mengen met ontbrekende bestanddelen. Bij Aardoom kunnen we je tuinbodem onderzoeken en verbeteren. Drainagesystemen op de riolering en brandgangen zijn nuttig wanneer er weinig ruimte is om water op te vangen. Buurtmaatregelen en watertuinbenadering kunnen helpen om wateroverlast te verminderen.
Dringende aandacht aan structurele waterproblemen: als er structureel water blijft staan, zelfs bij enkele centimeters hoog, kan dit leiden tot schade aan de woning.
Informatie over de wettelijke kaders en bouwvoorschriften is relevant voor zowel bewoners als gemeenten bij het voorkomen en aanpakken van grondwateroverlast. Een zorgvuldige afweging tussen menselijke ingrepen en natuurlijke waterstromen is essentieel om onrechtmatige daad te voorkomen en schade te beperken.