Rode diesel is diesel of gasolie die onder een lager accijnstarief valt. Er is een herkenningsmiddel en een rode kleurstof aan toegevoegd om onderscheid te kunnen maken met 'gewone' diesel. Om rode diesel in voorraad te hebben bij afleveringspompen voor verkoop aan derden is een vergunning van de douane nodig. De douane houdt regelmatig controles op onterecht gebruik van rode diesel. Als herkenningsmiddel wordt Solvent Yellow 124 toegevoegd, internationaal bekend als Euromarker yellow. Samen met de rode kleurstof blijft dit product geruime tijd in kleine hoeveelheden in de tank aanwezig, waardoor de douane alsnog kan nagaan of men indertijd "rode" gasolie als brandstof heeft gebruikt.
Er worden geregeld controles uitgevoerd op het gebruik van "rode" gasolie; er staan zware boetes op overtredingen omdat dit een vorm van belastingontduiking is. Het tariefverschil tussen rode diesel en gewone diesel (in 2012 ongeveer 17 cent per liter) werd met ingang van 1 januari 2013 weggenomen door de accijns van rode diesel op het niveau van de “gewone” diesel te brengen. Voor scheepvaart, niet zijnde pleziervaart, bleef de vrijstelling van accijns bestaan (bunkervrijstelling). Dit betreft bijvoorbeeld de beroepsmatige binnenvaart en visserij. Het is namelijk niet mogelijk om accijns te heffen op wateren die vallen onder het regiem van de Herziene Rijnvaartakte, in verband met de daarin opgenomen vrijstelling van belastingen die met de scheepvaart samenhangen.
Omdat de beroepsmatige binnenvaart over het algemeen vaak dergelijk water bevaart, is het in de praktijk nagenoeg niet mogelijk vast te stellen of een schip al dan niet rode diesel zou mogen gebruiken. De douane heeft in de periode 1 juli 2013 tot 1 januari 2014 toegestaan dat er nog sporen van de herkenningsmiddelen in de brandstoftanks zaten. Dit was een van de maatregelen uit het Begrotingsakkoord 2013 om de overheidsfinanciën op orde te brengen. De vijf fracties in de Tweede Kamer (VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie) en het demissionaire kabinet hebben daarover in april 2012 overeenstemming bereikt. Het akkoord beperkte het begrotingstekort in 2013 tot 3% van het bruto binnenlands product (bbp).
Wat gebeurt er bij ontdekking van rode diesel in een voertuig of vaartuig?
Bij aantreffen van rode diesel in een voertuig of een vaartuig wordt een transactie aangeboden ter hoogte van 4,53 euro per liter tankinhoud met een minimum van 226 euro. Als het fiscale nadeel hoger is dan de schikking, kan de officier van justitie tot vervolging overgaan. Er is voor dit feit geen richtlijn van het openbaar ministerie. De douane kan een transactie aanbieden als het fiscale nadeel minder bedraagt dan € 5.500 voor particulieren of € 11.500 voor ondernemers. Als het nadeel hoger is, wordt de zaak aangemeld bij de boete-fraudecoördinator.
De controles worden uitgevoerd met moderne analysemethoden in laboratoria; het spul laat zich ook in lage concentraties aantonen. Vanaf 1 juli 2023 werd Solvent Yellow 124 vervangen door de nieuwe euromerker ACCUTRACE PLUS; de nieuwe merkstof is bestand tegen ontkleuring. De Douane investeert in analysetoestellen en onderhoudscontracten voor deze merkstoffen. De mobiele teams van de Algemene Administratie van de Douane en Accijnzen betrappen nog steeds voertuigen met rode gasolie in de tank. Tevens kan de douane bij controle ook uitlaatmetingen verrichten.
Belangrijke voorwaarden en uitzonderingen per land
België staat het gebruik van rode diesel toe in landbouwvoertuigen die worden gebruikt voor land-, tuin- en bosbouw, mits aan specifieke voorwaarden voldaan wordt. Een Nederlandse tractor mag in België rijden met rode diesel binnen deze omstandigheden; de Nederlandse bedrijven hebben vaak geen vergunning Energieproducten en elektriciteit nodig, maar moeten voldoen aan de geldende voorwaarden. Er gelden uitzonderingen voor bepaalde niet-zelfrijdende werktuigen, generatoren en verwarmingsapparaten. De vrijstelling geldt ook voor grondverzetmachines en andere installaties die buiten de openbare weg worden gebruikt. Voorwaarden omvatten onder meer dat de minerale oliën met herkenningsmiddelen in de betreffende lidstaat uitgeslagen zijn tot verbruik en in overeenstemming met de accijnswetgeving van die lidstaat in de normale brandstofreservoirs aanwezig zijn, en dat de reservoirs direct zijn verbonden met de apparaten die verwarmen of aandrijven, maar niet met het voertuig zelf.
Het is cruciaal de administratie op orde te hebben wanneer je rode diesel in België tankt, omdat de douane in heel Nederland controleert. Als men geen Belgische vergunningen heeft maar rode diesel gebruikt in landbouwvoertuigen, kan dit leiden tot hoge bekeuringen. Er bestaan varianten van vrijstellingen en regels per sector zoals land- en tuinbouw, bosbouw en visserij, die bepalen waar en wanneer rode diesel mag worden toegepast. In België geldt de vrijstelling voor loonwerkers die tussen boerderij en erven werken en voor agrariërs die directe verbanden met hun exploitatie hebben. Bij overtredingen kunnen boetes aanzienlijk oplopen, en bij verdenking van grootschalige fraude kunnen strafrechtelijke vervolging en hogere geldbedragen volgen.
Praktische tips en wat te doen als rode diesel per ongeluk getankt is
Als je per abuis rode diesel hebt getankt, kun je een tankvullingdebug stap voor stap uitvoeren: tank reinigen, leeg rijden, daarna spoelen met gewone diesel en brandstoffilter wisselen. Gaat men rijden met weinig diesel en vaak bijvullen, dan worden resten mogelijk sneller verdund; echter boetes blijven ernstig. De douane kan monsters nemen met een klein pompje en een doorzichtige leiding uit de tank. Een volledige controle kan ook thuis plaatsvinden voor het gehele wagenpark. Het advies is om een goede administratie te voeren en te zorgen voor naleving van de regels om hoge naheffingen te voorkomen. Verantwoord handelen en naleving vermindert ook de kans op zware sancties bij controles.
Voorwaarden en mogelijke gevolgen per situatie
Rode diesel is bedoeld voor speciale toepassingen en mag niet zomaar op de openbare weg gebruikt worden. De beroepsvaart mag rode diesel gebruiken onder strikte voorwaarden; in België geldt de vrijstelling onder voorwaarden voor landbouwtrekkers en loonwerkers. Bij gebrek aan naleving kunnen boetes oplopen tot tienduizenden euro’s, en bij verdenking van grootschalige fraude kunnen strafrechtelijke vervolging en aanzienlijke sancties volgen. De douane blijft controleren en werkt met geavanceerde laboratoriumapparatuur om merkstoffen te detecteren en te analyseren.
Overzicht van belangrijke cijfers en feiten
- Solvent Yellow 124 als herkenningsmiddel, vervangen door ACCUTRACE PLUS vanaf juli 2023.
- Vanaf 2013 gelijkstelling van rode diesel tarief met gewone diesel in accijns voor wegverkeer.
- Transacties bij aantreffen: circa 4,53 euro per liter met minimum 226 euro.
- Controles door douane op basis van tankinhoud, ademtesten en uitlaatmetingen mogelijk.
- Beloning voor naleving en straffe sancties bij overtredingen variëren per situatie en hoeveelheid.
Samengevat voor meta-ruimtes
Rode diesel vereist naleving van strikte regels; controles en merkstoffen maken overtredingen zichtbaar en leiden tot hoge sancties. Beleidswijzigingen zoals ACCUTRACE PLUS verbeteren detectie, terwijl Belgische en Nederlandse regels elkaar blijven kruisen in landbouw, bouw en industrie.