Het Anne Frank Huis is een museum aan de Westermarkt 20 in de Nederlandse hoofdstad Amsterdam ter gedachtenis aan Anne Frank en haar Joodse familie die tijdens de Tweede Wereldoorlog zaten ondergedoken. Het museum is gebouwd rond hun onderduikadres het Achterhuis aan Prinsengracht 263 waar Anne haar wereldberoemde dagboek Het Achterhuis schreef. Het museum heeft geen winstoogmerk en is ondergebracht bij de Anne Frank Stichting die gefinancierd wordt door de entreegelden en donaties. Het trekt meer dan 1 miljoen bezoekers per jaar, van wie bijna 90% uit het buitenland. In 2019 kwam er een recordaantal van 1,3 miljoen bezoekers. Die kwamen uit 95 landen.
De Duits-Joodse familie Frank vluchtte in 1933 vanuit nazi-Duitsland naar Amsterdam om aan het toenemende antisemitisme te ontkomen. Otto Frank zette in het centrum van Amsterdam een eigen bedrijf op, Opekta genaamd, een filiaal van het in 1928 in Keulen gestichte moederbedrijf Opekta GmbH. In 1938 startte hij een tweede onderneming in kruiden en specerijen Pectacon genaamd, samen met een eveneens uit Duitsland gevluchte zakenpartner: Hermann van Pels. Op 1 december 1940 verhuisde Otto Frank zijn bedrijven Opekta en Pectacon van Singel 400 naar Prinsengracht 263. In de eerste maanden van 1942 werd met behulp van een aantal personeelsleden begonnen met het inrichten van een schuilplaats op de eerste en tweede en derde verdieping van het achterhuis, en op 6 juli dook het gezin Frank er onder. Directe aanleiding was dat dochter Margot Frank een dag eerder een oproep voor 'tewerkstelling' in Duitsland had gekregen. Op 13 juli volgde het gezin Van Pels (in het dagboek van Anne Frank de familie Van Daan genoemd), en in augustus werd een draaikast aangebracht die de toegang tot de onderduikruimte moest verbergen. In november dook Fritz Pfeffer, een Duits-Joodse kennis van Otto Frank, er ook onder. Slechts vier medewerkers van Opekta waren op de hoogte van de aanwezigheid van de onderduikers.
Het Anne Frank Huis staat in de schaduw van de Westertoren. Op 4 augustus 1944 viel Oberscharführer Karl Silberbauer met vier Nederlandse helpers het pand binnen, na een telefonische tip. Waarschijnlijk waren de onderduikers verraden. Allen werden gearresteerd, evenals twee helpers, Victor Kugler en Johannes Kleiman. Prinsengracht 267-275 voor de sloop. Na de Tweede Wereldoorlog keerde Otto Frank als enige overlevende van de concentratiekampen terug. Anne Frank was eind februari 1945 in het concentratiekamp Bergen-Belsen overleden. Opekta bestond nog, en Frank zette het bedrijf weer voort maar trok zich in 1953 terug. Op 3 mei 1957 werd de Anne Frank Stichting opgericht met het doel het pand te herstellen, dat door jarenlange leegstand veel geleden had.
Na een inzamelingsactie onder leiding van de Amsterdamse burgemeester Gijs van Hall konden ook de buurpanden Prinsengracht 265 t/m 275 en Westermarkt 16 t/m 20 worden aangekocht. Prinsengracht 263 en 265 werden gerestaureerd. Het voorhuis van 263 werd een museum, terwijl in 265 naar een wens van Otto Frank een internationaal jeugdcentrum werd gehuisvest. De andere panden werden gesloopt om plaats te maken voor een studentenhuis waarin in de zomer deelnemers van zomercursussen van het jeugdcentrum konden worden gehuisvest. Omdat het huis met de smalle trappen niet berekend bleek op de honderdduizenden bezoekers werden in 1987 plannen gemaakt voor de uitbreiding van het museum, de restauratie van het Achterhuis en de ontwikkeling van een nieuwe vaste opstelling. Na eerdere afgewezen plannen kreeg het museum in 1990 toestemming om een nieuwbouwvleugel te bouwen. In 1997 werd de in 1962 gebouwde studentenflat rechts van het Anne Frank Museum gesloopt en vervangen door een moderne nieuwbouwvleugel van het museum, ontworpen door Benthem Crouwel, waarin op de bovenliggende verdiepingen 20 eenpersoons-wooneenheden werden opgenomen voor studenten.
De hele operatie, de bouw van de nieuwbouw, de verplaatsing van het museum en reconstructie en restauratie van het Anne Frank Huis en de herinrichting van de vaste opstelling, kostte 23 miljoen gulden. In de zomer van 2015 kocht het Anne Frank Huis de studentenwoningen boven de museumwinkel. De entree werd verbeterd en er kwam een speciale ingang voor groepen. Er werden nieuwe tentoonstellingsruimtes toegevoegd, waaronder een dagboekzaal. Een omloop door de tuin en een aantal nieuwe trappen zorgden voor een doorgaande museale routing. Door het complex zijn de installaties vernieuwd en onzichtbaar in de monumentale interieurs geïntegreerd. Door de aankoop van de studentenwoningen ontstond ruimte voor kantoren en een nieuwe museumwinkel en museumcafé. Ook werd de entree verplaatst om de hoek aan de Westermarkt 20.
In april 2017 werd gestart met de verbouwing. In vier opeenvolgende fasen werden indelingen vergroot en routes gewijzigd. In mei 2020 bestond het Anne Frank Huis 60 jaar. Het museum was toen vanwege de coronacrisis gesloten. Nadat alle museale voorzieningen naar de nieuwbouw waren verplaatst, kon het interieur van Prinsengracht 263 worden gereconstrueerd zoals het was in Annes tijd. Het voorhuis is in de oorspronkelijke staat teruggebracht. Het magazijn van Opekta, het bedrijf van Otto Frank, is weer terug, de vloer is weer van klinkers en ook de muren zijn in de oude staat teruggebracht. De matglazen toegangsdeur met loket die toegang gaf tot het voorkantoor van Miep Gies is terug. Het privékantoor van Otto Frank in het achterhuis heeft nog de originele meubels, zoals de brandkast en de archiefkasten. Het interieur van het achterhuis is in oorspronkelijke staat behouden gebleven. De onderduikers woonden op de tweede en derde verdieping.
Op de tweede verdieping woonde de familie Frank en bevond zich de badkamer met toilet. De plaatjes die Anne op de muren in haar kamertje in het achterhuis plakte, zijn gerestaureerd achter glas te zien. Op de derde verdieping bevond zich een woonkeuken en sliep de familie Van Pels. In de dagboekzaal worden delen van de (originele) schriften van het dagboek van Anne Frank getoond. Het Holocaust Onderwijs Centrum in het Japanse Hiroshima heeft een replica gebouwd van het Achterhuis van Anne Frank. Het Anne Frank Huis blijft een biografie van Jos van der Lans en Herman Vuijsje, met uitgebreide restauraties en tentoonstellingsopdrachten.
3D reconstructie en tentoonstellingsarchitectuur
De reconstructie van het Achterhuis in de nieuwbouwfase richtte zich op het zo getrouw mogelijk terugbrengen van de interieurs uit de oorlogsjaren. De voorgevelpui is hersteld, evenals het binnenwerk van de muren en de indeling van het magazijn. Een extra laag in de reconstructie maakt duidelijk wat origineel was en wat nieuw is toegepast voor de museale presentatie. In het gereconstrueerde voor- en achterhuis is in samenwerking met de museuminrichter Buro van der Wijst uit Amsterdam een extra laag aangebracht die duidelijk anders is dan het oorspronkelijke interieur. De indeling van de kamers, de verduisteringsschermen, de lichtknoppen en armaturen zijn opnieuw geplaatst volgens historische referenties, waardoor bezoekers een visueel realistische weergave krijgen van de onderduikperiode.
De dagboekzaal toont delen van Anne’s originele schriften en biedt context via foto’s, video- en audiofragmenten en kaarten. Het Achterhuis Online biedt een virtueel alternatief met biografieën, anekdotes en fragmenten uit het dagboek, waardoor kinderen vanaf tien jaar het verhaal op een toegankelijke manier kunnen verkennen.
Anne Frank Huis Rondleiding
Architectuur en perceelsintegratie
De opgeknapte gevelwanden en de integratie van de moderne nieuwbouw met de historische structuur laten zien hoe een grachtenpand in een stedelijke omgeving kan worden behouden én verjongd. De sloop en herbouw van aangrenzende panden maakte plaats voor een gebruiksvriendelijke museumrouting, groepsingangen en publieksvoorzieningen. Het combineren van monumentale elementen met moderne faciliteiten verhogende de toegankelijkheid zonder afbreuk te doen aan de historisch-educatieve ervaring.
Technische details en kosten
- Totale kosten voor de operatie: 23 miljoen gulden.
- Nieuwe vleugel door Benthem Crouwel; 20 eenpersoons-wooneenheden voor studenten.
- Verplaatsing van de entree naar Westermarkt 20 en uitbreiding van tentoonstellingsruimtes.
- Herstel van voorhuis, magazijn en privékantoor met originele meubels.
Bezoekers en impact
Het Anne Frank Huis trekt jaarlijks miljoenen bezoekers; in 2019 kwam een recordaantal van 1,3 miljoen bezoekers uit 95 landen. Het museum heeft een belangrijke educatieve rol en biedt via het Achterhuis Online toegankelijke informatie voor kinderen en volwassenen over biografieën, historische context en persoonlijke verhalen uit de onderduikperiode.
- Bezoekgegevens en internationale bereikbaarheid.
- Educatieve en virtuele bronnen voor bredere betrokkenheid.
- Ondersteunende fondsen en museumfinanciering via entreegelden en donaties.