Als we spreken over de wereldwijde geschiedenis van asbest, dan valt één naam bijna altijd: Eternit. Dit bedrijf speelde een hoofdrol in de verspreiding en het gebruik van asbesthoudende producten, van België tot ver daarbuiten. Maar hoe groeide Eternit uit tot een wereldspeler? En welke sporen heeft hun erfenis nagelaten? In deze blog duiken we in de opkomst, de impact en de nasleep van Eternit.
Hoe het begon: de uitvinding van asbestcement
In 1900 patenteerde de Oostenrijker Ludwig Hatschek een revolutionair bouwmateriaal: asbestcement. Hij noemde het product "Eternit" - afgeleid van "eternity", omdat het zo duurzaam leek. Asbestcement was: Licht Sterk Waterbestendig Vuurvast Goedkoop te produceren. Kort daarna werd de naam Eternit niet alleen een product, maar ook een bedrijfsnaam. De technologie verspreidde zich snel over Europa, inclusief België.
Eternit in België
In 1905 werd Eternit België opgericht in Kapelle-op-den-Bos. Het bedrijf groeide razendsnel en produceerde: Golfplaten Gevelbekleding Buizen Dakleien Rem- en koppelingselementen. In de naoorlogse periode (jaren '50 en '60) kende Eternit een explosieve groei, dankzij de wederopbouw en de behoefte aan goedkope bouwmaterialen. Asbest was het wondermateriaal - niemand leek zich vragen te stellen over de gezondheidsrisico’s.
Wereldwijde expansie
Eternit bleef niet binnen de Belgische grenzen. Via een netwerk van licenties, partnerschappen en dochterondernemingen werd Eternit actief in Frankrijk, Duitsland, Italië, Latijns-Amerika (onder andere Brazilië en Mexico), Afrika en Azië. In veel landen groeide Eternit uit tot synoniem voor asbestcement, net zoals "Aspirine" voor pijnstillers.
De keerzijde: gezondheidsrisico’s en geheimhouding
Al in de jaren '30 en '40 waren er signalen over gezondheidsproblemen bij arbeiders die dagelijks met asbest werkten. In interne documenten van Eternit, die later uitlekten, bleek dat het bedrijf lang op de hoogte was van de risico’s: asbestose (verlittekening van de longen), mesothelioom (zeldzame en dodelijke kanker van het long- of buikvlies), longkanker. Toch werd het gevaar minimaal erkend of naar buiten gebracht. De nadruk bleef liggen op groei, winst en uitbreiding.
De ramp van Casale Monferrato (Italië)
Een van de zwaarste drama’s vond plaats in Casale Monferrato, Italië, waar Eternit een grote fabriek had. Daar overleden duizenden inwoners aan mesothelioom, vaak zonder ooit in de fabriek gewerkt te hebben. De lucht was verzadigd met asbeststof. Het hele stadje werd letterlijk besmet. In 2012 leidde dit tot een historisch proces, waarbij Eternit-topman Stephan Schmidheiny werd veroordeeld (in beroep later vernietigd, maar opnieuw aangespannen). Casale Monferrato blijft vandaag symbool staan voor de menselijke tol van industriële nalatigheid.
De afbouw: een laat ontwaken
Pas in de jaren '80 en '90, onder toenemende druk van: Slachtofferorganisaties, Onderzoekers, Openbare opinie, Strengere regelgeving, besloot Eternit het gebruik van asbest geleidelijk stop te zetten. In België werd de productie met asbest pas in 1998 officieel stopgezet. Vandaag opereert Eternit (onder nieuwe namen zoals Etex Group) in de bouwsector zonder asbestproducten.
Wat is de erfenis van Eternit?
Een belangrijke les: Zelfs de meest "gewone" bouwmaterialen kunnen rampzalige gevolgen hebben als gezondheid ondergeschikt wordt gemaakt aan economische belangen. Eternit heeft niet alleen gebouwen, maar ook hele levens getekend. De juridische strijd, de medische kosten en het milieuprobleem dat asbest heeft nagelaten, zullen nog decennialang doorwerken.
Asbestspotter: kennis beschermt levens
Vandaag weten we wat asbest kan aanrichten. Daarom blijft bewustwording essentieel - en daar zetten wij ons elke dag voor in.Twijfel je over mogelijke asbest in jouw woning of gebouw? Laat niets aan het toeval over. 🧾 Asbestattest nodig in Halle, Dilbeek of omgeving? Asbestspotter is een erkend en gecertificeerd asbestdeskundige, gespecialiseerd in het opmaken van wettelijk verplichte asbestattesten. Wij zijn actief in Halle, Dilbeek, Sint-Pieters-Leeuw, Beersel, Lennik en de ruime regio. 📞 Contacteer ons voor een snelle, correcte en betaalbare asbestinventaris.
Oudheid en middeleeuwen: vroege toepassingen
Asbest wordt al duizenden jaren toegepast en werd in het oude Griekenland gebruikt in lonten van olielampen vanwege de brandwerende eigenschappen. De Romeinen gebruikten asbestvezels om stoffen te maken, zoals tafelkleden en kleding. Chinese en Perzische culturen gebruikten asbest als een toevoeging in keramiek en andere huishoudelijke toepassingen.
Industrialisatie en 19e-20e eeuw
Met de industriële revolutie werd asbest populair in de bouw, scheepvaart en industrie. Eind 19e eeuw de opkomst van asbestcementproducten, zoals golfplaten en buizen. Begin 20e eeuw asbest in isolatiematerialen voor schepen, stoommachines en gebouwen. Na de Tweede Wereldoorlog kende het gebruik een piek, vooral in West-Europa. België importeerde massaal asbest uit Canada, Zuid-Afrika en Rusland.
Gezondheidsrisico’s en regelgeving
In de jaren '30 werden signalen over gezondheidsproblemen duidelijker; het besef groeide. In 1984 werd het gebruik van asbest in bepaalde producten al gedeeltelijk verboden. Verantwoordelijkheden en aansprakelijkheid werden uitgebreid behandeld in latere wetgeving, met verscherpte regels voor verwijdering. In België werd 1998 als officiële stopzettingsdatum doorgevoerd. In Nederland werd 1993 als uiterste datum voor verbod op productie, toepassing en hergebruik van asbesthoudende producten ingevoerd.
- De verantwoorde verwijdering van bestaande asbest in gebouwen is een langdurig proces.
- Elk sloopopvolgingsplan vereist een destructieve asbestinventarisatie.
- Vanaf 2032 worden strengere eisen verwacht en zal elke gebouwbezitter een officieel asbestattest moeten hebben.
Technische termen en soorten
Asbest is een verzamelnaam voor zes soorten mineralen; chrysotiel (wit) is de meest toegepaste soort binnen serpentijn, amfibolen zoals crocidoliet (blauw) en amosiet (bruin) zijn bijzonder gevaarlijk.
Belangrijke toepassingen en productiegeschiedenis
Vanaf 1900 werden asbestcementplaten gepatenteerd en op de markt gebracht; Eternit wist als eerste de platen te commercialiseren. De eerste Nederlandse fabriek Martinit werd in 1912 opgericht en later overgenomen door Eternit. Asbestona in Harderwijk en de fabriek in Goor speelden lange tijd een sleutelrol in de productie van asbestcementwaren.
| Toepassing | Product | Jaar |
|---|---|---|
| Golfplaten | Asbestcement | 20e eeuw |
| Vlakke platen | Asbestcement | 20e eeuw |
| Isolatiematerialen | Spuitasbest | mid 20e eeuw |