Asbestgebruik en regelgeving in het buitenland: een internationaal overzicht en praktische inzichten

Sinds 1994 is het verhandelen en het toepassen van asbest verboden. Ook het bewerken van al aanwezige asbestmaterialen is (bijna altijd) verboden. Maar er is nog veel asbest aanwezig in gebouwen, installaties en schepen. Om werknemers te beschermen tegen de risico’s van asbest is er strenge regelgeving. Het Arbeidsomstandighedenbesluit bevat een apart hoofdstuk over asbest.

Grenswaarde en risicoklassen

Er geldt een strenge grenswaarde. In de lucht die de werknemer tijdens het werk inademt, mogen zich maximaal 2.000 asbestvezels per kubieke meter lucht (2.000 v/m3) bevinden. Is het gehalte aan asbestvezels in de lucht lager dan deze grenswaarde, dan valt het werk in risicoklasse 1. Er gelden dan een aantal basisregels. Is het gehalte aan asbestvezels in de lucht hoger dan deze grenswaarde, dan valt het werk in risicoklasse 2 of 2A. Er gelden dan aanvullende regels.

Inventariseren, melden, verwijderen en vrijgeven

Bij werkzaamheden met kans op blootstelling aan asbestvezels, bijvoorbeeld onderhoud, reparatie of sloop van een gebouw of installatie, is de werkgever verplicht een aantal zaken te regelen voor de werknemers. Vóór aanvang van het werk moet het asbest verwijderd zijn, tenzij de werksituatie daarmee onveiliger wordt. Hiertoe moet er een asbestinventarisatie plaatsvinden. Deze is verplicht bij gebouwen en objecten die vóór 1994 gebouwd zijn. Bij schepen is het ook verplicht als ze ná 1994 gebouwd zijn. Alleen een gecertificeerd asbestinventarisatiebureau mag deze inventarisatie uitvoeren. Als uit de inventarisatie blijkt dat het verwijderen van het asbest in risicoklasse 2 of 2A valt, dan mag dit alleen worden uitgevoerd door een gecertificeerde asbestverwijderaar. Als blijkt dat het verwijderen in risicoklasse 1 valt, dan mogen ook niet-gecertificeerde bedrijven dit uitvoeren. Het verwijderen van asbest moet minimaal 2 dagen van tevoren worden gemeld bij de Nederlandse Arbeidsinspectie en bij risicoklasse 2 of 2A ook in het Landelijk Asbestvolgsysteem. Na afronding van de asbestverwijdering moet een eindbeoordeling worden uitgevoerd om de locatie weer te kunnen vrijgeven voor de gebruiker. Lees hier meer over asbestverwijdering.

De Nederlandse Arbeidsinspectie stuurt geen ontvangstbevestiging (pdf) meer aan de melder, bevoegde instanties en certificerende instellingen. Deze ontvangstbevestigingen blijven wel verstuurd worden vanuit het LAVS en zijn anders opgebouwd dan de berichten die door de Nederlandse Arbeidsinspectie werden verzonden. Ze bevatten dezelfde gegevens. Werken met asbest kan levensgevaarlijk zijn. Technisch gezien is asbest een ideaal materiaal: slijtvast, brandwerend en vooral bijzonder goedkoop. Tientalen jaren geleden bleek echter dat het inademen van asbestvezels gevaarlijke ziektes kan veroorzaken, zoals stoflongen, longkanker en buikvlieskanker.

Europese richtlijnen en nationale implementatie

De Europese Asbestrichtlijn is in 2023 aangescherpt. Deze richtlijn stelt minimumeisen waaraan Europese lidstaten moeten voldoen om werkenden te beschermen tegen de risico’s van asbest. De lidstaten kregen tot 21 december 2025 de tijd om hun regelgeving hierop aan te passen. In Nederland leidt dit tot wijzigingen in de Arbowet, het Arbobesluit en de Arboregelgeving. Vanwege de omvang van deze wijzigingen is het niet gelukt de Asbestrichtlijn op tijd te implementeren, maar wordt ernaar gestreefd de regelgeving in Nederland op 1 januari 2027 in werking te laten treden. Tot die tijd blijft de huidige regelgeving van kracht en verandert er voor bedrijven in Nederland niets. Lees meer over de aanpassing van de Europese Asbestrichtlijn en de gevolgen voor Nederland.

Nieuws en toekomstige veranderingen

• Veiliger werken met asbest: voorstel voor nieuw vergunningstelsel in consultatie. Verwachte invoering per 1 januari 2027.
• Nieuwe Europese asbestregels gelden in Nederland vanaf 2027. Tot die tijd blijft de huidige regelgeving ongewijzigd.
• Foutieve en misleidende informatie over certificering asbestverwijdering in omloop. Let op kenmerken zoals bouwjaar, toepassing en codering op platen.

Waar zit asbest en hoe herken je het?

Asbest is historisch veel toegepast in verschillende bouwmaterialen. Tot januari 1994 mocht asbest niet meer verhandeld of toegepast worden in Nederland. Toch kan het nog voorkomen in vloerbedekkingen, vinylplaten of andere materialen. Spuitasbest, vinylvloerbedekking met asbestonderlaag en andere toepassingen komen voor in oudere gebouwen. Bij twijfel laat een asbestinventarisatie door een erkend bedrijf uitvoeren.

• Witte asbest: vaak hechtgebonden, kartonachtige structuur; kan bruin of wit zijn, afhankelijk van soort en schade.
• Bruine asbest: kenmerken zich door een gelige tot bruine kleur; schade kan het hechtgebonden karakter veranderen.

Een asbestinventarisatie is een onderzoek naar de aanwezigheid van asbest in en om je huis. Een laboratorium test een monster onder de microscoop. Er zijn twee soorten inventarisaties: visuele inspectie en volledige (destructieve) inspectie. Visuele inspectie is minder ingrijpend maar geeft wel adviezen over verwijdering of behoud. Destructieve inspectie controleert ook verborgen plekken, maar brengt hogere kosten met zich mee.

Woon- of werkplekken en asbest: wetskaders en praktische tips

Codes op asbestgolfplaten

In golfplaten zit vaak een codering aan de buitenkant. Een aanwijzing voor asbestvrij of asbesthoudend materiaal, eventueel met KOMO of ETERNIT-stempels. Let op: bij herstelde daken kan een plaat asbestvrij zijn maar het geheel kan nog asbest bevatten. Controleer altijd alle platen grondig.

Asbest in huur- of koopwoningen

Verhuurders moeten informatie geven over aanwezige asbest. Bij koop is het handig om een asbestinventarisatie te hebben of om de benodigde documenten in het koopcontract te controleren. Vraag naar bouwtekeningen en mogelijke informatie van vorige bewoners of buren. Een inventarisatierapport is niet altijd volledig; dit hangt af van het onderzoekstype.

Soorten asbestinventarisaties

1. Visuele inspectie: beoordeelt zichtbare plekken en geeft advies. Kosten circa €400-€500.
2. Volledige (destructieve) inspectie: breekt delen van de constructie open om verborgen asbest te vinden. Hogere kosten.

Webshops en import van asbestproducten

In Nederland en de EU is asbest verboden, maar op internationale webshops kan men nog producten met asbest tegenkomen. Voorbeelden zijn hittebeschermingstoepassingen zoals tosti-ijzers, föhns, heatguns, strijkapparaten, grills, elektrische ovens en scheikundebranders. Ook blusdekens, make-up en sierstenen kunnen asbest bevatten. Importeren van asbest uit landen waar het verboden is, blijft verboden. Raadpleeg de IBA Secretariat voor een landenlijst met verboden.

Wat te doen als je twijfelt over asbest?

• Laat altijd een erkend bedrijf een asbestinventarisatie doen.
• Bij renovatiewerkzaamheden in gebouwen voor 1994 is inventarisatie verplicht.
• Bij vermoeden van niet-hechtgebonden asbest of beschadigd materiaal, plan tijdig verwijdering door een gecertificeerde professional.

Historische context en wereldwijde trends

Tot halverwege de jaren zestig was de VS en West-Europa de grootste gebruiker van asbestvezels. Vanaf 1970 steeg het gebruik in de voormalige Sovjet-Unie, terwijl in de jaren ’80 het gebruik in de westerse wereld afnam. Rusland blijft een belangrijke producent, met meer dan de helft van de wereldproductie. In 2023 waren India, China, Rusland, Oezbekistan en Indonesië verantwoordelijk voor 83% van het wereldwijde gebruik. Het gebruik is daarmee globaal afnemend, maar nog steeds aanwezig in diverse landen, vooral waar economische factoren en conflicten een rol spelen. Nederland heeft het gebruik in 1993 verboden.

Praktische tabel: kernpunten van de regelgeving en risico’s

tags: #asbest #in #het #buitenland