Bij het horen van het woord asbest gaan vaak al alle alarmbellen rinkelen, maar is dit terecht? Zijn alle soorten asbesthoudende materialen schadelijk? En hoe gevaarlijk is asbest? Op deze pagina vindt u alle informatie over de gezondheidsrisico’s.
We weten allemaal dat asbest schadelijk is voor de volksgezondheid, maar wat zijn nu precies de risico’s van asbest? Is er bijvoorbeeld reden tot paniek als er zich asbest in huis bevindt? Hier kunnen we duidelijk antwoord op geven: er is geen directe reden tot paniek, maar voorzichtigheid is zeker van belang. Door het inademen van losse asbestvezels kunnen namelijk na lange tijd longziektes en kanker ontstaan.
Asbest is alleen gevaarlijk bij het inademen van losse vezels. Dus niet bij aanraking bijvoorbeeld. Hoe schadelijk het is hangt af van de totale hoeveelheid asbestvezels die een persoon tijdens zijn leven inademt. Hoe meer asbest ingeademd wordt, hoe groter de kans op ziektes.
Soorten Asbest en Gevaarlijkheid
Asbest kan zowel hechtgebonden als losgebonden zijn. Losgebonden asbest is de meest gevaarlijke vorm van asbest doordat de vezels niet of nauwelijks aan een dragermateriaal gebonden zijn. Wanneer deze asbestvezels vrijkomen door bijvoorbeeld een verbouwing en ingeademd worden, kunnen zij schadelijk zijn voor de gezondheid.
Crocidoliet (blauw asbest) en amosiet (bruin asbest) zijn de twee gevaarlijkste vormen van asbest. Hoewel de risico’s overduidelijk zijn, vinden sommige mensen dat de gevaren van asbest overdreven zijn. Wat ons betreft niet. In het verleden werden vooral bouwvakkers, maar ook bewoners, veelvuldig blootgesteld aan asbest. Veel van hen hebben te maken gekregen met de schadelijke (en onomkeerbare) gevolgen hiervan.
Crocidoliet (blauw asbest) is de meest gevaarlijke asbest die er is.
Gezondheidsrisico's en Symptomen
Heeft u asbest ingeademd? Bij een korte blootstelling aan asbestvezels is de kans klein op ziektes. Het risico wordt logischerwijs groter als u vaker of langdurig asbest heeft ingeademd. Ook speelt het type asbest een rol.
Wanneer u asbest heeft ingeademd, zult u op het moment zelf geen symptomen waarnemen. De symptomen van het inademen van asbest komen pas veel later aan het licht. Het kan soms tientallen jaren duren voordat de klachten beginnen. De schrik kan er goed inzitten als u onverwacht tijdens sloopwerkzaamheden asbest aantreft en het vermoeden heeft dat u asbestvezels heeft ingeademd. Is er direct reden tot paniek als u per ongeluk asbest heeft gesloopt? Dat ligt onder andere aan de soort asbest en de hoeveelheid die in uw longen terecht is gekomen.
De stoflongziekte asbestose is het gevolg van blootstelling aan asbest. Vezels nestelen zich in het longweefsel. Er is sprake van zogenaamde bindweefselvorming in de longen.
Mesothelioom is een kwaadaardige tumor die meestal in het borstvlies ontstaat. Dit is het vlies dat tussen de ribben en de longen zit. Mesothelioom groeit vaak vanuit het borstvlies naar de organen in de buurt. Bijvoorbeeld naar de longen, het middenrif en de organen in de buik. De oorzaak van mesothelioom is bijna in alle gevallen blootstelling aan asbest.
Hoe veroorzaken asbestvezels kanker? Dit heeft te maken met het HMGB1 molecuul. Dit molecuul wordt afgegeven door lichaamscellen wanneer deze met asbest in aanraking zijn geweest.
Wanneer is Asbest Gevaarlijk?
Zolang de vezels van asbest niet loskomen door bijvoorbeeld het slopen of door een brand is asbest in huis niet gevaarlijk. Toch doet u er goed aan om de asbest wel te laten verwijderen, want er kan altijd iets gebeuren waardoor de vezels wel vrijkomen. Denk bijvoorbeeld aan een lekkage waardoor bijvoorbeeld een asbestplaat gesloopt moet worden.
Asbest golfplaten dienen vaak als daken op schuren, stallen of garages. Deze dakbedekking werd veel gebruikt in gebouwen van voor 1994. Als u de asbestplaten netjes op hun plek laat liggen, zijn ze niet gevaarlijk. Dit wordt anders als u bijvoorbeeld de platen gaat zagen of er gaten in boort.
In veel schoorstenen gebouwd voor 1994 bevindt zich asbest. Asbest kenmerkt zich door zijn isolerende en brandwerende vermogen en om deze reden is er vaak asbest gebruikt bij het bouwen van schoorstenen. Maar is een asbest schoorsteen gevaarlijk voor u als bewoner? Zolang u de asbest met rust laat en het niet zelf sloopt is dit in principe niet het geval.
Asbest in de Buitenlucht en Algemene Blootstelling
In de buitenlucht komen kleine hoeveelheden asbestvezels voor. Iedereen ademt dus elke dag een beetje asbest in. Soms ademen we per ongeluk een korte tijd meer asbestvezels in. Bijvoorbeeld doordat je in de buurt bent van een brand waarbij asbest vrijkomt. Of doordat je tijdens het klussen iets met asbest beschadigt. De totale hoeveelheid die je in je hele leven inademt, neemt hierdoor nauwelijks toe.
De kans dat je ziek wordt van asbest hangt af van de totale hoeveelheid vezels die je tijdens je leven inademt. Hoe meer vezels je in totaal inademt, hoe groter de kans dat je uiteindelijk kanker krijgt.
Vroeger kwamen mensen in bepaalde beroepen veel in aanraking met asbest. Bijvoorbeeld scheepsbouwers en garagemonteurs. Het komt nu gelukkig bijna niet meer voor dat mensen lange tijd veel asbest inademen. Er zijn nog wel beroepen die meer risico lopen, zoals asbestsaneerders. Zij ruimen elke dag asbest op. Ook loodgieters en installateurs werken op plekken in huizen waar soms nog asbest zit.
Bij een korte blootstelling aan asbestvezels is de kans klein op ziektes. Het risico wordt logischerwijs groter als u vaker of langdurig asbest heeft ingeademd.
Asbest en Bouwjaar
Asbest is sinds 1993 verboden. Is je huis voor 1994 gebouwd? Dan kan er in jouw huis nog asbest zitten. Het kan bijvoorbeeld zitten in vloerbedekking, vensterbanken, rioleringsbuizen, schoorsteenkanalen en golfplaten voor het dak.
Je kunt niet zomaar zien of het ergens in zit. Maar op sommige plekken in huis heb je meer kans om asbestmateriaal te vinden dan op andere plekken. Ga je klussen of verbouwen in een huis dat voor 1994 is gebouwd? Tot 1994 is in veel huizen asbest verwerkt: bijvoorbeeld in plafondplaten, kit, vloerzeil en vensterbanken.
Hechtgebonden vs. Niet-hechtgebonden Asbest
Bij hechtgebonden asbest zitten de vezels goed vast in een ander materiaal, zoals cement. Voorbeelden van hechtgebonden asbest zijn rioleringsbuizen en dakbeschot. Er komen uit hechtgebonden asbest geen asbestvezels vrij, zolang je niet in het materiaal gaat boren, het gaat schuren of het op een andere manier bewerkt. Je kunt dit asbest dus gewoon laten zitten, als je maar zorgt dat je het niet beschadigt.
Twijfel je? Hechtgebonden asbest dat in de buitenlucht ligt, verweert door slijtage en ouderdom. Asbestdaken verweren bijvoorbeeld door regen, vrieskou en zonlicht. Hierdoor is het asbest niet meer hechtgebonden en komen asbestvezels in de lucht en op de bodem. Verweerd asbest kun je het beste (laten) weghalen, net als niet-hechtgebonden asbest.
Bij niet-hechtgebonden asbest zitten de asbestvezels niet goed vast in een ander materiaal. Voorbeelden hiervan zijn asbestkoord, vloerzeil, pakkingen, asbestboard en spuitasbest. De asbestvezels komen snel in de lucht. Dat kan zelfs gebeuren als je niet boort, breekt, schuurt of zaagt. Niet-hechtgebonden asbestmateriaal kun je het beste zo snel mogelijk laten weghalen door een asbestverwijderingsbedrijf.
Asbest herkennen: Tips en Advies
Als er nog asbestmaterialen in je huis zitten, is dat niet altijd een probleem. Maar het is wel belangrijk dat je weet waar het zit en dat je er voorzichtig mee omgaat.
Asbest herkennen tips:
- Begin altijd met de leeftijd van het gebouw. Is het pand gebouwd of verbouwd tussen circa 1960 en 1993? Dan is de kans op asbest groter.
- Check vervolgens de functies en materialen die in die periode vaak asbesthoudend waren.
- Daken en gevels: golfplaten en dakleien van asbestcement. Herkenning: vezelige, grijs/witte cementachtige platen, vaak met een lichte “zanderige” textuur; bij breuk ziet u soms een bundel-achtige breuklijn.
- Vloeren: vinyltegels (vaak 20×20 cm in woningen uit de jaren 60/70) en vinylvloerzeil; zwarte bitumineuze lijm (mastiek) onder tegels of zeil is regelmatig asbesthoudend.
- Belangrijke tip: asbest heeft geen geur en kleur alléén zegt weinig. Zowel wit (chrysotiel), bruin (amosiet) als blauw (krokidoliet) komen voor, maar de zichtbare kleur van het eindproduct hangt vooral af van de bindmiddelen en coatings.
- Let op schade en verwering. Hechtgebonden asbest (bijv. asbestcement) is minder risicovol zolang het onbeschadigd is, maar bij breuk, boren of zagen komen vezels vrij.
- Niet-hechtgebonden toepassingen (spuitasbest, losse isolatie, beschadigd isolatiemateriaal) zijn hoog-risico en mogen uitsluitend door gecertificeerde saneerders worden benaderd.
- Ziet u slijtplekken, barsten, brosheid of stoffige randen?
Over monsters nemen: laat dit uitvoeren door een gecertificeerde inventarisator. Monsters worden geanalyseerd door ISO/IEC 17025-geaccrediteerde laboratoria. In Nederland wordt een asbestinventarisatie uitgevoerd onder certificatieschema SC-540, waarna sanering plaatsvindt onder SC-530. Na sanering volgt een eindcontrole en vrijgavemeting (o.a. conform NEN 2990).
Betrouwbare achtergrondinformatie vindt u bij het RIVM en de Rijksoverheid.
Wat te Doen bij Asbest in Huis?
Het ontdekken van asbest in huis kan even schrikken zijn, maar het is belangrijk om kalm te blijven en geen overhaaste beslissingen te nemen.
Wat u wel moet doen:
- Neem geen risico met het zelf verwijderen van asbest. Vrijgekomen asbestvezels kunnen zeer gevaarlijk zijn.
- Schakel een deskundig bedrijf in om het materiaal te verwijderen.
- Ga hier dan voorzichtig mee om en vraag advies van een asbestinventarisatie- en/of asbestsaneringsbedrijf.
- Bent u huurder? Dan kunt u de verhuurder vragen naar eventuele asbest in uw woning.
- Heeft u een koophuis, dan is de kans groot dat u zelf een asbestinventarisatie heeft laten doen of dat er informatie in het koopcontract staat. Controleer dit om te achterhalen of er meer te vinden is over asbest.
- Ook bouwtekeningen waarop materiaalgebruik is aangegeven, geven u soms inzicht in waar asbest is toegepast.
- Heb je zelf geen asbestinventarisatie laten doen bij de koop, dan heeft de vorige bewoner dat misschien wel gedaan. Heb je goed contact met deze mensen, dan kun je dit aan hen vragen. De informatie moet dan ook in het koopcontract staan.
- Als laatste kun je buren vragen die in eenzelfde soort huis wonen. Vaak zijn de huizen tegelijk gebouwd en zijn dezelfde materialen gebruikt.
Wat u absoluut NIET moet doen:
- Zelf proberen om asbest in huis te verwijderen kan onnodige gezondheidsrisico’s met zich meebrengen.
- Als je het materiaal gaat bewerken, komen er altijd asbestvezels vrij.
- Ga niet boren of zagen in asbest en zorg dat het product waar asbest in zit niet breekt.
- Testen met warmte of schuurmachines.
- Asbest schoonspuiten met een hogedrukreiniger of met een mosborstel.
- Aansteker-test: vuur bij een verdacht materiaal houden.
- Trekken aan vloerzeil wanneer je denkt dat er asbestpapier onder zit.
Als het materiaal beschadigd is? Als je beschadigd asbestmateriaal laat zitten dan komen er makkelijk vezels vrij. Bel daarom een bedrijf om dit weg te halen.
Heeft u niet-hechtgebonden asbest in huis? Ook als het onbeschadigd is kunnen er gemakkelijk veel vezels uit vrijkomen. Deze niet-hechtgebonden materialen kun je het beste direct laten weghalen. Bel een bedrijf om het materiaal weg te laten halen.
Heeft u vloerbedekking waarin misschien asbest zit? Laat die vloerbedekking dan door een bedrijf weghalen of leg er nieuwe vloerbedekking overheen. Bedek je de vloerbedekking? Zet duidelijk op de oude vloerbedekking dat er asbest in zit.
Professionele Sanering en Kosten
Wil je laten onderzoeken of je asbest in huis hebt of wil je het laten verwijderen? Dat kun je laten doen door een asbestbedrijf. Er zijn bedrijven die in kaart brengen waar in huis asbestmaterialen zitten: de asbestinventarisatiebedrijven. Er zijn ook bedrijven die het asbest voor je kunnen weghalen en afvoeren: de asbestverwijderingsbedrijven. Het is belangrijk om een gecertificeerd bedrijf in te huren, dan is de kans groot dat het bedrijf veilig en volgens de regels werkt.
Een visuele inspectie kost € 400 tot € 500. Je kunt kiezen voor een volledige (destructieve) inspectie wanneer je wilt gaan bouwen of slopen. De inventarisatie zal dan ook de plekken controleren die niet zichtbaar zijn. Hij breekt bijvoorbeeld ook andere materialen weg om te zien of er mogelijk asbest achter zit. De kosten van een destructieve inspectie liggen vaak nog een aantal honderden euro’s hoger dan die van een visuele inspectie.
De prijs voor sanering hangt onder meer af van materiaaltype (hecht- of niet-hechtgebonden), bereikbaarheid, volume, containment-vereisten, afvaltransport en eindmeting. Ook de locatie (bijvoorbeeld binnenstad vs. vrijstaand, of kustgebied met extra veiligheidsmaatregelen) telt mee.
Wettelijk gezien is voor vrijwel alle asbestwerkzaamheden in Nederland een sloopmelding/inventarisatie nodig via het Omgevingsloket en registratie in het LAVS (Landelijk Asbest Volgsysteem). Een gecertificeerd inventarisatiebureau (SC-540) maakt een rapport met monsters en risicoklassen. Een gecertificeerd saneerder (SC-530) voert het werk uit volgens het plan van aanpak. Na afloop wordt de ruimte vrijgegeven na onafhankelijke eindmeting.
asbestsanering
Asbest in de Bodem en Branden
Op sommige plaatsen zit asbest in de bodem. Dat kan gaan om brokken asbestpuin of om losse asbestvezels. Bij een bodemvervuiling met asbest zit het asbest in de grond en komt het niet zomaar in de lucht. Er is daarom meestal geen gevaar.
Bij een brand waarbij asbest vrijkomt, kunnen asbestvezels zich verspreiden. Het bindmateriaal (zoals karton/papier, kunststof of cement) raakt bij incidenten vaak zeer zwaar beschadigd. Het verbrandt of versplintert tot kleine stukjes. Asbest verandert pas boven de 1200 °C van structuur. Door die structuurverandering verliezen asbestvezels hun gevaarlijke eigenschappen voor de mensen. Bij een brand worden deze hoge temperaturen maar zelden bereikt. Na 1 uur is de temperatuur ongeveer 925 °C.
Vaak gaat het om brand in of schade aan gebouwen waarin asbestcement is verwerkt. Natuurlijk zijn er ook branden waar onder andere spuitasbest, losse isolatielagen en asbesthoudende vloerbedekkingen aanwezig zijn.
In geval van bedrijfsmatige activiteiten, kan er op basis van hoofdstuk 17 van de Wet milieubeheer mogelijk worden opgetreden. Deze regelgeving heeft onder andere als doel exploitanten aan te sporen de kans op milieuschade zo klein mogelijk te houden. Hiermee gaat er een preventieve werking uit van deze regelgeving. Ook is de overheid verplicht de kosten van het voorkomen en herstellen van de milieuschade te verhalen op de veroorzaker hiervan.
Asbest Daken
Asbestdaken liggen er al meer dan 30 jaar en slijten door regen, vorst en zonlicht. Er komen daardoor losse asbestvezels vrij van het asbestdak. Via de wind en regen komen deze in de lucht en omgeving terecht. Het is daarom beter om asbestdaken te verwijderen.
Vroeger werd asbest onder andere gebruikt als materiaal in daken van panden, woningen, schuurtjes of andere bijgebouwen. Na 1 juli 1993 is asbest verboden en niet meer toegepast in huizen en materialen.
De dakeigenaar doet zelf een sloopmelding bij de gemeente. Mag een dakeigenaar zelf asbestmateriaal verwijderen? Dat mag als de dakeigenaar aan de voorwaarden voldoet voor het zelfstandig verwijderen van asbestmateriaal. Soms moet de dakeigenaar een gecertificeerd asbestverwijderingsbedrijf het werk laten doen.
Golfplaten met asbest kun je vrij eenvoudig herkennen. Heb je golfplaten met asbest? Oude gevel- en dakplaten bevatten regelmatig asbest. Zeker bij beschadiging of verwering kunnen deze platen gevaarlijk worden.
Golfplaten waar geen asbest in zit, herken je aan de letters NT. Die letters staan op de gecoate kant van de plaat, in de één-na-laatste golf. Staan er geen letters op de plaat? Vraag dan een gecertificeerd asbestbureau om te onderzoeken of er asbest in de platen zit.
De gemeente of omgevingsdienst kan zelf extra regels vaststellen. Deze regels over asbest zijn op te vragen bij gemeenten of omgevingsdiensten. De gemeente of omgevingsdienst mag boetes geven. Of dwingen met een te betalen geldbedrag om een asbestdak te verwijderen.
Overheid en Wetgeving
In artikel 1.6 van de Omgevingswet is de zorgplicht genoemd, namelijk: Een ieder draagt voldoende zorg voor de fysieke leefomgeving.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) acht de handreiking van groot belang voor een effectief gezamenlijk optreden bij asbestincidenten.
De Hoge Raad heeft in diverse uitspraken bepaald dat een opstalbezitter een asbestdak in beginsel niet behoeft te verwijderen; het bezit van een asbestdak is niet onwetmatig of onrechtmatig jegens derden. Een asbestdak is ook geen gebrek; risicoaansprakelijkheid van de bezitter of eigenaar doet zich daarom niet voor.
In Nederland en de Europese Unie is asbest verboden, maar dat geldt niet voor alle landen. In bijvoorbeeld China, Rusland, India en de Verenigde Staten maken bedrijven nog producten waar asbest in zit. Daardoor kun je op verschillende internationale webshops asbesthoudende producten tegenkomen. Vaak zijn dit goedkope elektrische apparaten, waarbij hittebescherming een rol speelt. Het importeren van asbest - want dat doe je als je een product bij een internationale webshop bestelt - is verboden.
Voor regionale trajecten en planning in het zuiden van het land zijn er gespecialiseerde teams die u van inventarisatie tot en met vrijgave begeleiden.
tags: #asbest #licht #zwaar #beschadigd