Asbest is een zeer sterk bouwmateriaal dat vanaf de tweede helft van de 20e eeuw in Nederland erg populair was. Asbest is een zeer sterk bouwmateriaal. Vanaf halverwege de twintigste eeuw tot in de jaren tachtig is asbest veelvuldig gebruikt in gebouwen, woningen en installaties vanwege bepaalde nuttige eigenschappen van asbest. Asbest is sterk, slijtvast, isolerend, brandwerend en bovendien goedkoop. Daarom was het erg populair om onder andere vloerbedekking, isolatie, verven, betonlijm, kitten en dakbedekking van te maken. De maatschappelijke onrust bij de ontdekking van asbest is vaak groot vanwege het dreigende gevaar voor het milieu (bodemverontreiniging) en de volksgezondheid. Sinds 1970 is bekend dat asbest een kankerverwekkende stof is. Blootstelling aan asbest kan asbestose, longkanker en buik- of longvlieskanker veroorzaken.
Over de mate waarin het werken met asbest gezondheidsrisico’s met zich brengt wordt verschillend gedacht. Nederland kent sinds 1993 een verbod op het gebruik van asbest en asbesthoudende producten, maar in veel voor 1993 opgerichte gebouwen is het materiaal nog steeds te vinden. Door middel van veel en ingewikkeld toezicht en hand having proberen overheden de risico’s als gevolg van de ontdekking en de verwijdering van asbest te verkleinen. Het inventariseren en verwijderen van asbest is, verspreid over diverse regelingen en sterk gereguleerd. De belangrijkste regels staan in het Asbestverwijderingsbesluit 2005, het Bouwbesluit 2012, de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit en de Certificatieschema’s vastgesteld door Stichting Ascert.
Een belangrijke ontwikkeling in de wet- en is de voorlopige afschaffing van het asbestdakenverbod. De Eerste Kamer zette in juni 2019 een streep door het asbestdakenverbod, nadat het voorstel in december 2018 door de Tweede Kamer was aangenomen. Daarnaast is een belangrijke ontwikkeling het op 1 april 2019 in werking getreden Certificatieschema voor de Procescertificaten Asbestinventarisatie en Asbestverwijdering, vastgesteld door Stichting Ascert. Dit certificatieschema vervangt de bijlagen 13a en 13e bij de Arbeidsomstandighedenregeling.
Voor het verwijderen van asbest dienen particulieren altijd een sloopmelding te doen bij de gemeente. Boven een bepaalde marge mogen enkel gecertificeerde bedrijven asbest verwijderen. Inventariseerders en verwijderaars die over een procescertificaat beschikken zijn onderworpen aan bestuurlijk toezicht. Het sanctieregime in het Certificatieschema voor de Procescertificaten Asbestinventarisatie en Asbestverwijdering is nog strakker aangetrokken dan gebruikelijk binnen het bestuursrecht: de regels schrijven de sancties dwingend voor. Het procescertificaat kan voorwaardelijk worden geschorst. Bij een voorwaardelijke schorsing wordt de gelegenheid geboden om binnen de gestelde termijn maatregelen te treffen, om een onvoorwaardelijke schorsing voor de duur van 30 dagen te voorkomen. Het voorwaardelijk én het onvoorwaardelijk schorsingsbesluit zijn appellabele besluiten, waartegen inventariseerders en verwijderaars bestuursrechtelijk kunnen opkomen tegen het besluit door het indienen van een bezwaarschrift binnen zes weken na verzending van het besluit.
Vervolgens zal een besluit op bezwaar worden genomen, waarna beroep bij de rechtbank en hoger beroep bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State openstaat. Is bezwaar gemaakt of (hoger) beroep ingesteld na een (on)voorwaardelijk schorsingsbesluit, dan kan de bestuursrechter worden verzocht het besluit te schorsen. Het voorgaande geldt ook indien het procescertificaat wordt ingetrokken. Deze rechtsmiddelen worden in de praktijk veelal benut. Ook voor bestuursorganen zoals certificeerders is het van belang de juiste sanctiebesluiten te nemen.
Met asbestafval verharde wegen en erven hebben minstens één geval van mesothelioom veroorzaakt in de regio Twente. Mesothelioom is een vorm van kanker die alleen voorkomt door asbest. Halverwege 1999 zijn daarom met spoed maatregelen genomen. Het bezit van een asbestweg werd verboden. Het Besluit asbestwegen milieubeheer regelde dit verbod in artikel 2 van dit besluit. (Stcrt. 2000, nr. 374 laatst gewijzigd Stcrt. 2008, nr. Het verbod op basis van artikel 2 van dit besluit geldt voor alle asbestwegen in Nederland. Ook wegen van voor 1 juli 1993 waarvan het asbest is afgeschermd door een verharding zonder asbest, vallen onder de uitzondering. De Regeling nadere voorschriften asbestwegen milieubeheer (Stcrt. 2000 nr. 190 laatst gewijzigd Stcrt. 29 mei 2008 nr.
Een weg is een object. Bij het verwijderen van asbest uit objecten is het Asbestverwijderingsbesluit 2005 van toepassing. Degene die weet dat hij een asbestbevattende weg heeft, moet dit melden bij de minister. Ook de persoon die dit had kunnen weten moet dit melden bij de minister. In artikel 5 van het Besluit asbestwegen milieubeheer staat welke gegevens aangeleverd moeten worden. Asbest is gevaarlijk voor de gezondheid. Mensen die met asbestvezels in aanraking komen kunnen ernstig ziek worden. Daarom stelt de overheid regels voor het gebruik van asbest.
Asbest zit in veel verschillende producten. Asbest kan in allerlei materialen of producten zitten die voor 1994 zijn gemaakt. Asbest is een natuurlijk mineraal. Er zijn nog steeds landen waar ze asbest verwerken in producten. In sommige producten kan asbest zitten. Ze kunnen door een gecertificeerd laboratorium een monster laten onderzoeken.
Asbestdak vervangen. Hoe ouder een asbestdak, hoe meer asbestvezels vrijkomen door (natuurlijke) beschadigingen. De dakeigenaar doet zelf een sloopmelding bij de gemeente. Mag een dakeigenaar zelf asbestmateriaal verwijderen? Dat mag als de dakeigenaar aan de voorwaarden voldoet voor het zelfstandig verwijderen van asbestmateriaal. Soms moet de dakeigenaar een gecertificeerd asbestverwijderingsbedrijf het werk laten doen. Maak een asbestbeheersplan als asbest kan blijven zitten. Blijkt uit het asbestinventarisatierapport dat asbest nog goed vastzit in een ander materiaal in een gebouw, zoals in niet verweerd cement? En zijn er geen sloop- of renovatieplannen? Als het niet makkelijk beschadigt, is het meestal veilig genoeg. Wel is het verstandig als de gebouweigenaar mogelijke gevaren voor werknemers in kaart brengt. Bijvoorbeeld in een asbestbeheersplan. Zo is het duidelijk hoe het gebouw veilig is te gebruiken.
De gemeente of omgevingsdienst informeert en handhaaft. De gemeente of omgevingsdienst kan zelf extra regels vaststellen. Deze regels over asbest zijn op te vragen bij gemeenten of omgevingsdiensten. De gemeente of omgevingsdienst mag boetes geven. Of dwingen met een te betalen geldbedrag om een asbestdak te verwijderen. Eigenaren van onroerend goed dienen de gebruikers te informeren over de aanwezigheid van asbest in het onroerend goed. Het is wettelijk toegestaan opstallen/gebouwen te gebruiken waarin asbesthoudend materiaal is toegepast, mits de asbesttoepassingen geen risicovol asbestblootstellingsgevaar veroorzaken bij normaal gebruik. De aanwezigheid van asbest mag het normale gebruik van de opstallen/gebouwen niet belemmeren.
Onderstaand wordt nader ingegaan op de desbetreffende regelgeving. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) bevat regels voor het inventariseren van asbest en het verwijderen van asbest in het algemeen en uit een bouwwerk in het bijzonder. Het behandelt de emissie van asbestvezels in objecten en materialen. Verder bevat het besluit voorschriften over het bouwen, gebruiken en slopen van bouwwerken. Wilt u asbest uit uw bouwwerk verwijderen, dan moet u daar in de meeste gevallen melding van doen bij de gemeente. In de Bbl vindt u wanneer en onder welke voorwaarden u een melding moet maken. Meestal moet het asbest verwijderd worden door een gecertificeerd asbestverwijderingsbedrijf. De hoofdregel is dat u ten minste vier weken voor de aanvang van de werkzaamheden de sloopmelding bij het bevoegd gezag doorgeeft. Soms kan deze termijn worden verkort tot 5 werkdagen. En in enkele gevallen is er geen sloopmelding nodig.
Het Besluit asbestwegen milieubeheer behandelt het verbod op asbest in een weg, pad of een erf boven een bepaalde concentratie, namelijk 100 milligram per kilogram (concentratie serpentijnasbest vermeerderd met tien maal de concentratie amfiboolasbest). Boven deze concentratie is het verboden om een asbestweg voorhanden te hebben. Het Arbeidsomstandighedenbesluit bevat regels in het belang van de veiligheid, de gezondheid en het welzijn in verband met de arbeid. Het bepaalt onder andere dat een bedrijf dat asbest wil verwijderen of opruimen, eerst een asbestinventarisatierapport moet laten opstellen door een gecertificeerd inventarisatiebedrijf. Dit rapport vermeldt de risicoklasse waarin de werkzaamheden met asbest worden ingedeeld (1, 2 of 2a). Toch zijn hier enkele specifieke uitzonderingen. Vallen uw werkzaamheden in risicoklasse 1? Regelmatig wordt het Arbeidsomstandighedenbesluit gewijzigd, net als de bijbehorende regeling. U vindt de meest recente informatie op het Arboportaal van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het Productenbesluit Asbest bevat regels betreffende asbest en asbesthoudende producten. Het bepaalt het verbod op het produceren, op de markt brengen, invoeren, in voorraad houden, verkopen, toepassen en hergebruiken van asbesthoudende producten. Deze regels gelden niet voor bodemverontreinigingen met asbest en asbesthoudend afval, voor zover het gaat om verwijdering door verbranden of storten van asbest. Als u als particulier asbest aantreft mag u dit meestal niet zelf verwijderen. Dat moet u laten doen door een erkend asbestsaneringsbedrijf. Deze vindt u op ascert.nl.
Als u gaat werken met een erkend asbestsaneerder, dan moet er vooraf een inventarisatierapport opgesteld worden door een asbestinventarisatiebedrijf. Er zijn een paar uitzonderingen. 1. Geef in deze sloopmelding aan wanneer het asbest wordt verwijderd. Weet u dat nog niet op dat moment? 2. Scheid het verwijderde asbest direct van niet-asbestverdacht materiaal en verpak het direct in niet-luchtdoorlatend verpakkingsmateriaal dat zo sterk en dik is dat het niet scheurt (bij voorkeur een dikte van 0,2mm, vuilniszakken zijn niet afdoende). Trek voordat u begint eerst de persoonlijke beschermingsmiddelen aan zoals een wegwerpoverall, werkhandschoenen, overschoentjes (plastic zak) en een FFP3 mondkapje. De inhoud van een eventuele dakgoot kunt u samen met de golfplaten inpakken en afvoeren. Ook is het verstandig om de dakgoot met een vochtige doek schoon te maken. Ook het gereedschap dat u gebruikt kunt u met een vochtige doek schoonmaken. Eventuele balken of latjes, waarop het asbest bevestigd zat, kunt u ook met een vochtige doek afnemen. 3. U moet het asbestafval binnen 2 weken afvoeren naar de milieustraat.
Stap 4 tot 7 beschrijven vervolgstappen voor particulieren en inschakelen van professionals, inclusief sloopmelding via Omgevingsloket, verpakkingsvereisten en controle door Omgevingsdienst. De informatie illustreert hoe regels en toezicht de veiligheid waarborgen bij verwijdering en beheer van asbest aanwezig op of in objecten en infrastructuur. Het Besluit asbestwegen milieubeheer regelt ook het verbod op bezit van asbestwegen en verplichtingen tot melding bij de minister.
Belangrijke stappen en regels in de praktijk
- Laat altijd een asbestinventarisatierapport opstellen door een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf voordat werk begint.
- Doe een sloopmelding via het Omgevingsloket; meestal minimaal vier weken voorafgaand aan de werkzaamheden.
- Laat verwijdering over aan gecertificeerde asbestverwijderingsbedrijven als risicoklasse 2 of 2A van toepassing is.
- Verpak asbestafval altijd goed en gebruik lucht- en luchtdoorlatend materiaal dat duidelijk als Asbest is gemarkeerd.
- Informeer gebruikers en eigenaren over aanwezigheid van asbest in gebouwen en zorg voor veilige omgang bij gebruik.
De regels rondom asbest op wegen en erven betekenen dat eigenaren melding moeten maken wanneer zij bewijzen hebben van asbest op een weg of erf. Boven een bepaalde concentratie geldt het verbod om een asbestweg te bezitten. De gemeente kan extra regels vaststellen en handhaven met boetes of dwangsom om verwijdering af te dwingen. Veilig beheer omvat ook het opstellen van een asbestbeheersplan als asbest kan blijven zitten in een materiaal en geen onmiddellijke verwijdering nodig is.
In de praktijk geldt: als asbest op een dak of in vloerbedekking of aan een leiding aanwezig is en niet verweerd is, kan onder strikte voorwaarden mogelijk zelf verwijderen plaatsvinden door particulieren. Bij twijfel of beschadiging is het verwijderen alleen toegestaan door een gecertificeerd bedrijf. Het Arbeidsomstandighedenbesluit en het Besluit bouwwerken leefomgeving vormen samen de belangrijkste basis voor veiligheid, gezondheid en milieu bij asbestwerkzaamheden.