Behang is een decoratieve muurbekleding op een licht soort canvas of sterk papier. In het verleden werd behangmateriaal vaak gedrenkt in was en olie, tegenwoordig wordt het veelal met een kunststof toplaag afgewerkt. Bij het aanbrengen van behang wordt gebruikgemaakt van een speciale lijmsoort, behangplaksel. Interieurs van gebouwen, stands op beurzen, etalages, podia, maar ook het interieur van houten kisten en lades of kartonnen dozen kunnen worden behangen.
Oorsprong en vroege ontwikkeling
De oorsprong van behang gaat terug naar het oude China, waar het gebruik van rijstpapier op muren werd uitgevonden. Eerst met als doel om muren te isoleren en later als decoratieve muurbekleding. Het allereerste behang verscheen in China rond 200 v.Chr. De Chinezen begonnen met het kleuren van rijstpapier en het aanbrengen aan hun muren. Deze praktijk verspreidde zich langzaam over Azië en bereikte uiteindelijk Europa via handelsroutes zoals de Zijderoute.
Behang in Europa: van middeleeuwen tot de Gouden Eeuw
In de middeleeuwen begon men in Europa de muren met wandtapijten te behangen. Het gebruik van tapijten langs de muren werd door de Arabieren of kruisvaarders in Europa geïntroduceerd. In de Renaissance werd behang populair in Europa. In deze tijd werd behang met de hand bedrukt met houtsnedes, vergelijkbaar met stempels, een techniek die eerst voor textiel werd gebruikt.
Eind 17e eeuw werden de wanden bekleed met tapijten, kostbare stoffen, met voorstellingen beschilderd linnen, goudleer of houten betimmeringen. Eind 16e eeuw kwam het in de mode om goudleerbehang te gebruiken, bedrukt met een houtsnede. De Gouden Eeuw in Nederland was niet alleen een bloeiperiode voor kunst en handel, maar ook voor behang. Ambachtslieden perfectioneerden de technieken van behangproductie, waardoor deze kunstvorm toegankelijker werd voor een breder publiek. Lokale ateliers floreren, waardoor unieke ontwerpen ontstaan die de Hollandse esthetiek weerspiegelen. In deze tijd werden bloemmotieven en Delfts Blauw vaak gebruikt in behangontwerpen. De rijke kleuren en gedetailleerde patronen weerspiegelden de welvaart en creativiteit van de Nederlandse samenleving.
Industrialisatie en de opkomst van massaproductie
In het midden van de 18e eeuw werd de behangselfabricage een hele industrie. Aanvankelijk werden de allerduurste soorten op bestelling met de hand beschilderd, soms met blokken bedrukt en aan elkaar geplakt door de arbeiders. De traditionele manier om behang te vervaardigen was via blokdruk. In de 18e eeuw werden de mogelijkheden aanzienlijk vergroot door de opkomst van twee nieuwe producten: de zeildoek-behangsels en de papierenbehangels. De productie van papierbehang ving in de tweede helft van de 18e eeuw aan. In het buitenland bloeiden koplopers als Frankrijk en Engeland, waar behang populair werd als alternatief voor dure wandtapijten. In 1785 maakte Christophe-Philippe Oberkampf de behangpers uitvinding, waardoor sneller en met meer detail geproduceerd kon worden.
De Industriële Revolutie was een keerpunt voor behang. Door machines kon behang massaal en betaalbaar geproduceerd worden, waardoor het binnen het bereik van de middenklasse kwam. Machines namen het handmatige werk over, wat behang goedkoper maakte. William Morris was een ontwerper die prachtige, natuurlijke ontwerpen maakte die nu nog steeds geliefd zijn. Jean-Baptiste Réveillon was een van de succesvolsten die zich bezighield met het produceren van behang; hij startte in 1756 een fabriek en trok beroemde kunstenaars aan om behang te beschilderen.
Nederlandse erfenis en verzamelingen
In Hoorn ontstond rond 1777 op initiatief van de Vaderlandsche Maatschappij een behangselfabriek, opgezet door de doopsgezinde predikant Cornelis Ris. Het Westfries Museum bezit een belangrijke collectie behangsels uit deze half-filantropische en half-commerciële onderneming. Johannes van Dreght en zijn leerling Jurriaan Andriessen waren eveneens veel gevraagde behangschilders; rond 1800 waren er wel twintig behangselschilders aan het werk in Nederland. De schilders werkten aan huis, zodat ze rekening konden houden met de lichtinval.
Collecties en herontdekking van historisch behang
Onze omvangrijke collectie bevat circa 4.000 behangfragmenten uit de 18e, 19e en 20e eeuw, waaronder papier, flock, goudleer en beschilderde en bedrukte doekbehangsels. Daarnaast bevat de collectie ook oude goudleer en linnen behangsels. In de jaren zeventig van de vorige eeuw werd in de Utrechtse binnenstad veel gesloopt; Bioloog Bert Maes verzamelde daarom behangfragmenten uit oude huizen. In 1992 werd de stichting Historische Behangsels en Wanddecoraties (SHBW) opgericht om deze collectie te beheren en te ontsluiten. Behang is binnen bouwhistorisch onderzoek in Nederland altijd een beetje onderbelicht gebleven, wat heeft geleid tot lopend onderzoek in steden als ’s-Hertogenbosch.
Historische ontwerpen en hedendaagse interpretaties
Voorbeelden van historische behangontwerpen omvatten blokdruk en damastpatronen uit de 18e eeuw, evenals prominent aanwezige bloemmotieven en Delfts Blauw. Little Greene staat bekend om zijn traditie oude ontwerpen nieuw leven in te blazen, zoals London Wallpapers IV met ontwerpen uit de regio Londen. Andere noemenswaardige patronen komen uit verzamelingen zoals Albemarle Street en Bayham Abbey; Gotisch Rasterpatroon met Moorse invloeden; Cranford en Marshalsea Gevangenis; en damastontwerpen die de klassieke elegantie van vroeger weerspiegelen.
Moderne invloeden en jongereninteresse
Vandaag zien we behang in uiteenlopende stijlen en materialen, van retro-prints uit de jaren 70 tot strakke digitale ontwerpen. Trends omvatten milieuvriendelijke materialen, digitale prints, en 3D-texturen. Ook moderne technieken brengen historische patronen terug via digitale druk en nieuwe materiaalkeuzes zoals Vinylbehang en vliesbehang, die beter bestand zijn tegen vocht en scheuren. In Nederland en elders blijven ontwerpers zoals Zoffany, Cole & Son, Colefax & Fowler en Farrow & Ball traditie en kwaliteit combineren met hedendaagse ambacht en technologie.
Evolutionaire lijn en beleving
Behang is door de eeuwen heen veranderd in zijn productie en toepassing, maar blijft een sterke vorm van interieurexpressie. Wat ooit praktische bescherming bood, is uitgegroeid tot een wereldwijde cultuur met een rijke geschiedenis van technologische innovatie, artistieke stromingen en modetrends. Verschillende stijlen keren terug of krijgen nieuwe interpretaties - van barok en art nouveau tot Art Deco en moderne digitale prints - waardoor elke ruimte historisch geladen en tegelijk fris aanvoelt.
Hoe print je op rijstpapier en andere papiersoorten zonder dat je printer vastloopt?
In een interieuradvies wordt vaak gekeken naar de stijlperiode die past bij het pand, waarbij lichtinval, bestaande kleuren en ornamenten in kaart worden gebracht. Kleuronderzoek kan nodig zijn, en het samenvoegen van gordijnen, raamdecoratie, vloeren en lopers kan het geheel afmaken. Bij historische panden kan behang gecombineerd worden met hedendaagse materialen voor een tijdloze, maar moderne uitstraling.
tags: #behang #uit #grootmoeders #tijd