Regels voor het plaatsen van een erfafscheiding in een beschermd stads- of dorpsgezicht

Een Rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht is een groep van gebouwen, openbare ruimtes en objecten die van overheidswege zijn beschermd. Meestal gaat het om een historisch stadscentrum, een dorpskern of een bijzonder vormgegeven woonwijk. Doel is om de cultuurhistorische kwaliteit van een bepaald gebied te beschermen. Via wetgeving is bepaald dat er in ieder geval niet zonder vergunning een gebouw in een beschermd stads- of dorpsgezicht mag worden gesloopt. Ook zijn minder bouwactiviteiten binnen een beschermd gezicht vergunningsvrij, ook al gaat het niet om een monument. De meeste beschermde stads-en dorpsgezichten zijn door het Rijk vastgesteld. Deze beschermde gebieden zijn bij wet al extra beschermd, bijvoorbeeld via het Besluit Bouwerken Leefomgeving artikel 2.30 en de standaard regels in het Omgevingsplan (Bruidsschat).

Algemene regels en welstandsbeoordeling bij veranderingen

In een rijksbeschermd gezicht gelden in principe dezelfde regels voor wat betreft bouwtechniek als in niet-beschermde gebieden. Dus interne verbouwingen kunnen ook in een beschermd gezicht vaak zonder vergunning uitgevoerd worden. Tijdens een verbouwing in een beschermd gezicht moet men bij sloopwerkzaamheden extra zorgvuldig te werk gaan. In het Omgevingsplan zijn diverse aanwijzingen te vinden. Een heel gebouw slopen is sowieso niet toegestaan. Een deel slopen mogelijk wel, mits niet zichtbaar vanaf de openbare weg. Omgevingsplanactiviteiten, zoals het ophogen van een pand, het plaatsen van dubbel glas, of andere zichtbare wijzigingen, zullen ten alle tijden zorgvuldig bekeken worden door de Welstandscommissie (tegenwoordig vaak Commissie Ruimtelijke Kwaliteit of Adviescommissie Omgevingskwaliteit genoemd). Een bijgebouw of aanbouw is alleen vergunningsvrij als dit al in het Bestemmingsplan en/of Omgevingsplan is toegestaan. De maatvoering wordt dus bepaald door het bestemmingsplan. Voorwaarde is dat de aanbouw of het bijgebouw in de strook achter het gebouw komt te staan, dus niet in een zijtuin, én ook niet in een tuin gekeerd naar openbaar toegankelijk gebied (bijvoorbeeld water of een park).

Dakkapellen, dakramen, zonnepanelen en andere veranderingen zijn alleen in een achterdakvlak vergunningsvrij (mits niet naar openbaar gebied gekeerd). Hier gelden dezelfde maten als voor ‘normale’ situaties. Voor gedeeltelijk slopen in een beschermd gezicht, of inpandige sloopwerkzaamheden zie het Omgevingsplan en evt. voor een top prijs. De regels omtrent erfafscheiding zijn niet overal hetzelfde en veroorzaken regelmatig verwarring. De regels omtrent erfafscheiding bestaan om verschillende belangen te beschermen. Gemeenten willen voorkomen dat buren onevenredige hinder van elkaar ondervinden, bijvoorbeeld door torenhoge schuttingen die alle licht wegnemen. Veiligheid is een ander belangrijk punt. Bij hoeken en kruisingen mogen erfafscheidingen het zicht op het verkeer niet belemmeren. Daarom gelden vaak strengere regels voor schuttingen en hekken langs openbare wegen. De regelgeving vindt zijn basis in verschillende wetten en verordeningen. Het Burgerlijk Wetboek regelt de juridische aspecten tussen buren, zoals mandeligheid en onderhoudsverplichting. De Omgevingswet bepaalt wanneer je een vergunning nodig hebt. Het lijkt ingewikkeld, maar in de praktijk komt het meestal neer op een paar simpele regels per gemeente.

Hoogte en plaatsing van erfafscheidingen

De hoogte van je erfafscheiding is vaak het belangrijkste punt in de regelgeving. In de meeste gemeenten mag je achter de denkbeeldige lijn van je voorgevel (de voorgevelrooilijn) een erfafscheiding plaatsen tot 200 centimeter hoog zonder vergunning. Dit geldt dus voor je achtertuin en de zijkanten van je perceel die niet aan de straatzijde liggen. Deze regel geldt meestal voor alle soorten erfafscheiding: houten schuttingen, composiet, betonschuttingen, gaas, of hekwerken. Wil je hoger dan 200 cm? Aan de voorkant van je huis, dus vóór de voorgevelrooilijn, gelden strengere regels. In de meeste gemeenten is de maximale hoogte zonder vergunning 100 centimeter. Sommige gemeenten staan 120 cm toe, andere juist maar 80 cm. Een lage erfafscheiding aan de voorzijde zorgt voor een open, toegankelijke uitstraling van de buurt. Te hoge schuttingen aan de straatkant kunnen het gevoel van veiligheid in de wijk verminderen. Bij hoeken en kruisingen gelden vaak nog strengere regels vanwege de verkeersveiligheid. De gemeente wilt voorkomen dat uitrijdende auto’s geen zicht hebben op het verkeer. Deze zogeheten zichthoek/zichtdriehoek staat meestal omschreven in de APV.

In beschermde stads- of dorpsgezichten, monumentenpanden of in wijken met een welstandsbeleid gelden vaak afwijkende regels. Soms mag je helemaal geen nieuwe erfafscheiding plaatsen zonder vergunning, ongeacht de hoogte. Dit soort regelgeving vind je terug in de gemeentelijke welstandsnota. Of je een omgevingsvergunning nodig hebt hangt af van verschillende factoren. Het aanvragen van een omgevingsvergunning doe je via het Omgevingsloket. Dit kan volledig digitaal. De kosten voor zo’n vergunning variëren per gemeente, maar liggen meestal tussen €170 en €300. Tip: Twijfel je of je een vergunning nodig hebt? Bel dan met de afdeling Bouw- en Woningtoezicht van je gemeente. Zij kunnen je vaak binnen vijf minuten vertellen of je plan vergunningvrij is.

Erfgrens, mandeligheid en gezamenlijke verantwoordelijkheid

Je mag alleen op je eigen grond bouwen. Toch gaat het hier vaak mis. Check altijd je kadastrale grenzen voordat je begint. Dit doe je via Kadaster.nl, waar je tegen betaling een uittreksel kunt opvragen met de precieze grenzen van je perceel. Bij twijfel kun je een landmeter inhuren die de grenzen officieel uitmeet. Dat kost een paar honderd euro, maar voorkomt achteraf veel duurder juridisch gedoe met buren. Je mag een erfafscheiding direct op de kadastrale grens plaatsen, mits je je aan de hoogte- en andere regels houdt. Vaak is het verstandig om de schutting of het hek een paar centimeter op eigen terrein te zetten, bijvoorbeeld 5 tot 10 cm van de grens. Let op: plaats je een erfafscheiding op de grens, dan kan deze automatisch mandelig worden. Dat betekent dat beide buren eigenaar zijn en samen verantwoordelijk voor onderhoud en kosten.

Bij erfafscheidingen langs openbare wegen, stoepen of fietspaden kunnen aanvullende regels gelden. Sommige gemeenten eisen dat je enkele centimeters achter de erfgrens blijft om ruimte te laten voor gemeentelijk onderhoud. Ook kan de gemeente eisen dat je erfafscheiding niet uitsteekt boven het trottoir of dat uitdraaiende poorten en hekken niet over openbare grond zwaaien. Mandeligheid betekent dat een erfafscheiding van beide buren is. Dit gebeurt automatisch als een schutting of hek precies op de erfgrens staat en beide percelen scheidt. Dit geldt alleen als de erfafscheiding echt op de grens staat. Staat hij volledig op jouw grond, dan is hij van jou en hoeft de buur niets te betalen. Dit is een veelvoorkomend probleem. De wet zegt dat beide buren moeten bijdragen, maar je kunt je buur niet dwingen om direct te betalen. In de praktijk maken buren vaak praktische afspraken. De ene buur betaalt bijvoorbeeld de volledige aanschaf, de ander zorgt voor onderhoud. Wil je mandeligheid voorkomen? Plaats dan je nieuwe erfafscheiding volledig op eigen grond, minimaal 5 centimeter van de erfgrens. Een bestaande mandelige erfafscheiding kun je beëindigen door hem te vervangen door een nieuwe schutting volledig op jouw grond.

Welstandsnota, APV en vergunningen

De APV bevat lokale regels die per gemeente verschillen. Deze regels gelden naast de Omgevingswet. Je moet dus aan beide voldoen. Je kunt ook zoeken op APV [gemeentenaam] via Google. Let op: APV’s worden regelmatig gewijzigd. Check daarom altijd de meest recente versie. Gemeenten handhaven de APV actief, vooral na klachten van buren of als een erfafscheiding duidelijk te hoog of gevaarlijk is. In ernstige gevallen kan de gemeente de erfafscheiding ambtshalve laten verwijderen, met doorberekening van de kosten aan jou. Preventief overleg met de gemeente voorkomt dit soort ellende. Niet elke situatie past in de standaardregels. Bij hellingen worden hoogtemetingen vaak genomen vanaf het laagste punt van het maaiveld. Dat betekent dat je erfafscheiding aan de hoge kant lager uitkomt dan aan de lage kant als je een vaste hoogte aanhoudt. Sommige gemeenten hanteren andere rekenmethodes, bijvoorbeeld gemiddelde hoogte of hoogste punt. Een trapsgewijze schutting die de helling volgt valt vaak onder dezelfde regels als een vlakke schutting. Zolang elk deel niet hoger is dan de toegestane maximale hoogte, zit je meestal goed.

Wil je een zwembad afschermen met een erfafscheiding? Dan gelden naast de normale regels ook veiligheidseisen. Voor zwembaden dieper dan 80 cm is een kindveilige afscheiding verplicht om verdrinking te voorkomen. Sommige gemeenten stellen hier aanvullende eisen aan via de APV of het bestemmingsplan. Voor agrarische gronden gelden soms andere regels dan voor woonpercelen. Op boerenland zijn vaak hogere erfafscheidingen toegestaan, bijvoorbeeld om vee binnen te houden. Dit staat meestal in het bestemmingsplan. Grenst je tuin aan een natuurgebied, natuurmonument of Natura2000-gebied? Dan kunnen extra regels gelden om flora en fauna te beschermen. Soms mag je helemaal geen erfafscheiding plaatsen, of alleen bepaalde natuurvriendelijke varianten.

Praktische stappen en tips

Een korte benadering: een erfafscheiding plaatsen lijkt eenvoudig, maar er komt veel bij kijken. Voordat je begint, praat eerst met de buren en controleer de kadastrale grens. Als de schutting exact op de erfgrens staat, zijn beide zijden samen eigenaar en moeten kosten en onderhoud worden gedeeld. Plaatsing op eigen grond geeft jou alle controle en verplicht tot minder overleg. Bij twijfels over vergunningen, gebruik het Omgevingsloket en bel de gemeente met concrete vragen. In beschermde gezichten gelden vaak strengere regels, en soms is compleet plaatsen van een erfafscheiding zonder vergunning verboden. Een gesprek met de gemeente voorkomt latere conflicten.

Een erfafscheiding op de erfgrens kan gezamenlijke eigendom betekenen; zo niet, dan blijft het jouw eigendom. Wil je de erfgrens vaststellen, vraag Kadastergegevens op en laat een landmeter uitmeten bij twijfel. Als buren niet meewerken, kun je juridische stappen overwegen of een schutting op eigen grond plaatsen. Voor specifieke welstands- of beschermde-gebiedregels raadpleeg altijd de welstandsnota en APV van jouw gemeente. Hiermee voorkom je veel voorkomende conflicten en borg je een rechtmatig en open straatbeeld.

tags: #beschermd #dorpsgezicht #schutting