Vlooien bestaan uit beweeglijke, vleugelloze, bruinzwarte insecten die op hun gastheer springen om bloed te zuigen. Ze veroorzaken daardoor huidirritatie en/of jeuk. Sommige soorten kunnen ziekten overbrengen. In tegenstelling tot wat velen denken wonen ze niet op dieren, maar gewoon in huis. Nadat ze zich met bloed gevuld hebben, laten ze zich van het dier vallen.
Er bestaan twee belangrijke soorten vlooien die regelmatig in huizen voorkomen: de kattenvlo (Ctenocefalides felis) en de hondenvlo (Ctenocefalides canis). Er is een onderscheid tussen mannetjesvlooien en vrouwtjesvlooien; de vrouwtjes zijn het grootst en kunnen wel 50 eitjes per dag leggen gedurende de eerste drie levensweken. De eitjes vallen uit de vacht van het huisdier en komen terecht op tapijten, kussens, parket en andere plekken waar gastheerders lopen.
Levenscyclus en overdracht
Na 2-4 dagen komen uit de eitjes larven, die circa een halve centimeter lang zijn en donker-schuw in spleetjes kruipen. Na 2-3 weken gaan de larven verpoppen. De poppen kunnen tot wel 1,5 jaar in leven blijven. Onder invloed van trillingen komt de pop uit en zoekt een nieuw gastheer die bloed kan leveren. Hoe warmer het is, des te sneller de ontwikkeling van ei tot volwassen vlo verloopt. In de zomer kan één vlo binnen korte tijd tot honderden nakomelingen leiden.
Vlooien kunnen niet permanent op mensen leven, maar wel mensen prikken en zo jeuk veroorzaken. De eitjes en larven bevinden zich vaak in het huis: op vloerkleden, textiel en in manden en kussens van huisdieren. Eenmaal in huis gevestigd, is een plaag moeilijk te bestrijden omdat 5% van de vlooien op het dier zit terwijl 95% van de populatie zich in de omgeving bevindt.
Symptomen bij mensen en dieren
Vlooienbeten bij mensen leveren meestal intense jeuk op en kunnen leiden tot huidirritatie. Symptomen kunnen bestaan uit kleine rode bultjes, gegroepeerde beten in clusters of lijnen, rode halo’s, blaarvorming en zwelling. Secundaire infecties kunnen ontstaan door overmatig krabben. Bij dieren veroorzaakt een vlooienbeten ook jeuk en krabgedrag; sommige dieren ontwikkelen een vlooienallergie die leidt tot huidproblemen en mogelijk bloedarmoede bij zware besmetting. Lintwormen kunnen eveneens door vlooienoverdracht voorkomen.
Preventie en milieuvriendelijke aanpak
Dagelijks stofzuigen op de vaste slaapplaatsen van het dier verkleint de kans op vlooien en helpt bij de eitjespreventie. Was manden en kussens grondig; bij voorkeur op hoge temperatuur. Kam het dier geregeld met een ijzeren vlooienkam en verzamel daarin gevonden vlooien in een bakje water met afwasmiddel. Vraag bij twijfel de dierenarts naar een geschikt product tegen vlooien. De meeste vlooienbandjes zijn minder effectief; vaak wordt gekozen voor maandelijkse of periodieke behandelingen zoals druppels, tabletten of middelen die met de maaltijd worden gegeven. Het product moet altijd aan de situatie van het dier worden aangepast.
Om vlooien in huis te bestrijden moeten dier en omgeving tegelijk worden aangepakt: behandel alle honden en katten in huis met een bestrijdingsmiddel, reinig de leefruimte en voer een grondige reiniging uit. Stofzuig het hele huis (vloeren, tapijten, gordijnen, kussens en de onder- en achterkant van meubels) en reinig de vloerbekleding waar mogelijk met stoom. Was textiel zoals dekentjes en kussens op 60 °C. Gebruik een omgevingsspray met insectenstekers (IGR) om de ontwikkeling van eitjes en larven tegen te gaan. Bij ernstige infecties kan een professionele ongediertebestrijder worden ingeschakeld.
Vlooien en mensen: wat is normaal?
Mensenvlooien komen in West-Europa vrijwel niet meer voor; kattenvlo en hondenvlo hebben een sterke voorkeur voor honden en katten. Als mensen gebeten worden, ligt de oorzaak meestal bij gebrek aan een betere gastheer. Het is belangrijk om producten die bedoeld zijn voor dieren niet op mensen te gebruiken en om advies te vragen aan een huisarts of apotheker over veilige opties voor mensen.
Praktische tips voor een vlooienvrij huis
- Behandel je huis en de omgeving van je huisdier met antivlooienmiddelen; gebruik nooit meer middel dan nodig en kies bij voorkeur middelen met minder milieu-impact.
- Stofzuig dagelijks of meerdere keren per week de vloer en verzamel de stofzuigerzak in een afgesloten plastic zak voor verwerking.
- Klop kleden en manden uit en hang ze in de zon; was textiel op 60 °C.
- Kam je huisdieren regelmatig met een vlooienkam en verzamel gevonden vlooien in water met afwasmiddel.
- Voorkom dat huisdieren veel buiten komen als er veel vlooien aanwezig zijn; houd ze zo mogelijk binnen of in een afgesloten tuin.
- Vraag bij twijfel de dierenarts naar een geschikt en minst schadelijk antivlooienmiddel; volg de bijsluiter precies op.
- Gebruik geen vlooienbanden die beperkt zitten tot de nek als de productduur gering is; kies voor langewerkende varianten indien mogelijk.
- Vergeet niet dat vlooien in de omgeving een belangrijke rol spelen in de cyclus; behandel ook bedden, kussens en huistextiel grondig.
- Overweeg professionele hulp als de plaag hardnekkig is of als er kleine kinderen in huis zijn.
Infographics en media
Inzicht in vlooien- en tekenbestrijding
Er bestaan twee hoofdtypen vlooien en verschillende behandelmethoden. De vlooienbestrijding kan bestaan uit spot-on middelen, orale tabletvormen, vlooienbanden, sprays of shampoos. Let op: niet elk middel is geschikt voor elk huisdier en sommige middelen kunnen schadelijk zijn voor katten wanneer ze bedoeld zijn voor honden. Beginnen met een behandeling vereist overleg met de dierenarts om de juiste aanpak te kiezen, rekening houdend met de gezondheid van het dier en de omgeving.
Statistieken en achtergrondinformatie
In Nederland worden ongeveer 33,4 miljoen huisdieren geteld, waaronder 2,6 miljoen katten en 1,5 miljoen honden. Huishoudens met katten (23%) en honden (18%) komen het meest voor. Honden en katten kunnen verschillende infectieziekten overdragen, waaronder toxoplasmose, toxocariasis, kattenkrabziekte en ringworm. Toxoplasmose bij mensen komt vaak voor en kan vooral risico geven voor het ongeboren kind. Ringworm is goed te behandelen maar kan leiden tot blijvend kale plekken. Kattenkrabziekte veroorzaakt huidlaesies en lymfadenitis en kan in zeldzame gevallen ernstig verlopen bij mensen met een verzwakt immuunsysteem.
Gevaar van rauwvleesvoeding en hygiëne
Rauwvleesvoeding kan risico’s geven zoals Salmonella; ontwerp en onderhoud van de huisomgeving en hygiëne is essentieel bij bestrijding en preventie van vlooien en zoönosen.