Bij de afdeling Radiotherapie behandelen we kanker met bestraling. Ook goedaardige afwijkingen behandelen we op onze afdeling.
We hebben de nieuwste apparatuur in MST en bieden bijna alle soorten bestralingsbehandelingen aan. Voor de behandelingen die we niet zelf doen, zoals protonentherapie, hebben we samenwerkingsverbanden met academische ziekenhuizen.
Wat is radiotherapie? Radiotherapie is een behandeling met straling. We gebruiken deze behandeling vooral bij kwaadaardige tumoren (kanker). Met straling doden we kankercellen of stoppen we hun deling.
Behandeling en bestraling
Op deze pagina leggen we uit hoe de behandeling en de bestraling gaan, als je door je arts bent aangemeld bij de afdeling Radiotherapie.
Tijdens de behandeling met bestraling kun je last krijgen van bijwerkingen. Welke bijwerkingen je krijgt en hoeveel last je ervan hebt, verschilt per persoon en per behandeling.
Wij lezen hier wat er gebeurt tijdens het intakegesprek en hoe het bestralingsplan tot stand komt.
CT-scan en voorbereidingen
CT-scan Voor het maken van je bestralingsplan is een CT-scan nodig. Samen met de bestralingsdeskundige bepaal je de beste houding. Je geeft zelf aan wat je nodig hebt om ontspannen te kunnen liggen. Na de scan kunnen we kleine tatoeagepuntjes op je huid zetten. Na de scan ga je naar huis. Je komt terug op de dag van je eerste bestraling.
Het bestralingsplan De radiotherapeut tekent op de scan precies aan welk gebied bestraald en niet bestraald moet worden. Met speciale software berekenen zij hoeveel straling nodig is. Ze zorgen dat gezonde organen zo min mogelijk straling krijgen.
Aanmelden en omkleden
Tijdens de bestraling: stil blijven liggen. Op de tafel leggen de bestralingsdeskundigen je in precies dezelfde houding als tijdens de CT-scan. Als je goed ligt, verlaten zij de ruimte. Ze houden je in de gaten met camera’s. Is er iets aan de hand? Roep of steek je hand op. De bestralingsdeskundigen komen dan meteen naar je toe.
Controle van het bestralingsplan
Voor de bestraling maken we eerst röntgenfoto’s of een scan. We vergelijken de beelden van die dag met de beelden van de CT-scan. Het verschil dat te zien is, corrigeren we dan. De tafel waar je op ligt kan dan iets bewegen. Je voelt de beweging, maar wij zijn dan niet in de kamer.
De bestraling begint Daarna begint de bestraling. Het toestel draait om je heen. Blijf zo stil mogelijk liggen tijdens de bestraling. Dan kunnen we zo nauwkeurig mogelijk bestralen.
Soorten bestralingen
Je vindt op deze pagina informatie over verschillende bestralingsbehandelingen. Elk bestralingsplan is persoonlijk. Daarom kan jouw behandeling er anders uitzien.
Onlangs werden liefst 24 patiënten met prostaatkanker in MST op één dag bestraald met behulp van een innovatieve online adaptief bestralingssysteem. En dat is een record want wereldwijd nog niet eerder vertoond. De dagelijks behandeling van patiënten kan zonder verlies van precisie in een kwartier plaatsvinden omdat de artsen steeds meer ervaring hebben met deze vernieuwende bestralingstechnologie.
“Wat de software en bijbehorende AI mogelijk maken, had ik jaren geleden niet kunnen voorzien”, vertelt klinisch fysicus Erik van Dieren.
Met online adaptief bestralen kunnen patiënten met prostaatkanker bij Medisch Spectrum Twente (MST) veel sneller en beter worden geholpen. “We konden het bij MST in eerste instantie ook niet geloven”, erkent bestralingsdeskundige Liselotte ten Asbroek.
Toen de afdeling radiotherapie zo’n drie jaar geleden op het punt stond om een van de bestralingsapparaten te vervangen, kwam het uit bij Varian. In februari 2020 startte MST met de eerste online adaptieve bestraling met de nieuwe bestralingsapparatuur. Inmiddels zijn zorgprofessionals er zo bedreven in dat de meeste behandelingen al sneller gaan dan het beloofde kwartier.
André Doldersum, teamhoofd radiotherapie: “Al 25 jaar zien we kleine of grotere patiëntveranderingen tijdens bestraling, maar al die tijd konden we er weinig mee. Het werd daarom meegenomen in een onzekerheidsmarge bij bestraling. Nu is de techniek zover dat we er iets mee kunnen. Voorafgaand aan een behandeling wordt een radiotherapieplan opgesteld. Dit plan moet dagelijks worden aangepast aan veranderingen in de anatomie.”
Ten Asbroek: “Om het plan aan te passen waren we in de oude situatie een dag bezig en dan kon de anatomie van de patiënt alweer veranderd zijn. Dat dit aanpassen nu in ongeveer een kwartier kan, is iets dat we ons toen niet konden voorstellen.”
Afdelingsmanager Radiotherapie André Doldersum vult aan: “De haarscherpe beeldkwaliteit van de Cone Beam CT-scan van de Ethos en de kunstmatige intelligentie (AI) in de software eromheen maken dit mogelijk. Met de Ethos is de prostaat niet alleen beter te zien, het systeem kan het bestralingsgebied zélf in een paar minuten ook aanpassen en intekenen. Ten Asbroek: “Vervolgens controleren wij dit en maakt het apparaat geautomatiseerd in twee minuten een nieuw bestralingsplan.”
Dat maakt het werk voor Ten Asbroek anders, want ze hoeft zich geen zorgen te maken over de techniek, waardoor ze meer oog kan houden voor de zorg.
Het grootste voordeel voor patiënten is echter de winst die behaald wordt in het genezingsproces, legt Anand Bhawanie, radiotherapeut-oncoloog, uit. “De nieuwe techniek maakt het niet alleen mogelijk sneller te werken, maar ook preciezer. We kunnen de stralingsdosis veel beter verdelen, waardoor we de tumor een hardere klap kunnen geven terwijl omliggende organen en weefselstructuren zoveel als mogelijk gespaard blijven.
Inmiddels heeft MST zoveel ervaring met de bestraling van prostaatkanker dat artsen en ander specialistisch personeel vanuit heel de wereld er meer van willen weten en naar Enschede afreizen. Van Dieren: “We hebben er bewust voor gekozen om online adaptief bestralen eerst in te zetten voor patiënten met prostaattumoren omdat die bij ons een grote groep vormen.”
Zodoende is het nu zelfs zo dat specialisten vanuit de Verenigde Staten, Dubai, Thailand, Australië en Europa nu naar MST kijken. MST zelf is inmiddels al klaar voor de volgende stappen, vertelt Doldersum: “We zijn bezig deze techniek toe te passen op andere doelgebieden in de onderbuik, zoals de dikke darm, de blaas, het rectum en gynaecologische tumoren.”
ENSCHEDE - Je zou het de nieuwste Ferrari of Porsche onder de tumorenbestralers kunnen noemen: de Varian Ethos. Hij is supersnel én peperduur. Het Enschedese ziekenhuis MST had bijna de wereldprimeur met de aanschaf van de machine. De Ethos Therapy kost een paar miljoen, maar dan heb je ook wat in huis als ziekenhuis. De Ethos is het allernieuwste dat er op het gebied van bestraling te koop is én het allerbeste.
De voordelen van de machine liggen vooral bij de patiënt, want hij is niet alleen snel, hij is ook uiterst nauwkeurig. Dat betekent: gelijk raak schieten en dus minder klachten. De Ethos ziet eruit als een grote ring, waarin de patiënt geschoven wordt op een tafel. Technisch gezien is de Ethos een deeltjesversneller die fotonen op de tumor afvuurt. Daar kan het dna niet tegen en zo wordt de tumor gedood.
Dat klinkt eenvoudiger dan het is, want in het lichaam is het nooit rustig. Dat maakt het ook lastig om precies te mikken, aldus radiotherapeut en oncoloog Dankert Woutersen van MST. Zijn collega Liesbeth de Wit weet daar alles van. De radiotherapeut en oncoloog is gespecialiseerd in het bestralen van prostaten. „De prostaat kan soms net op een iets andere plek zitten”, zegt ze. ”Vroeger maakten we één behandelplan en dan bestraalden we steeds dezelfde plek. Toen wisten ook al wel dat er wat beweging in de prostaat kan zitten. Patiënten zijn binnen twintig minuten weer van de tafel. Door de Ethos is dat veranderd.
Het apparaat kan razendsnel een nieuwe scan maken, de precieze plek bepalen en daarna meteen bestralen. „Je weet zeker dat je precies op de goede plek zit en geen gezond weefsel raakt”, zegt Woutersen. „Patiënten zijn binnen twintig minuten weer van de tafel. Bestralen kost minder tijd en is nauwkeuriger.
Wat De Wit betreft mag Twente zich met de komst van het nieuwe stukje hightechgereedschap wel wat harder op de borst kloppen. „Dat we dit hier hebben is bijzonder”, zegt ze. „We doen de bestralingen voor alle patiënten uit het gebied van de ziekenhuizen MST, ZGT in Almelo en Hengelo en SKB in Winterswijk. Dat zijn veel mensen. Hoeveel dat er precies zijn, dat weet Woutersen: „Vorig jaar behandelden we tussen de 2100 en 2200 patiënten. Op sommige dagen zijn dat wel 140 bezoeken per dag.
Nu doen we eerst alleen prostaten om ervaring op te doen. De volgende stap is het behandelen van tumoren aan de endeldarm en dan later komen tumoren in het hoofd-halsgebied aan de beurt.
Voor de bestraling van een prostaattumor moeten patiënten zo’n twintig keer terugkomen. Ondanks de vele mogelijkheden is een behandeling met de Varian Ethos niet voor alle patiënten geschikt. Ongeveer een vijfde van de mensen wordt met een alternatief behandeld. Bij borstkanker krijg je meestal 15 tot 20 bestralingen. Het doel van de bestraling is de kans kleiner maken dat de kanker terugkomt. Soms worden ook de lymfeklieren in je oksel of rond je sleutelbeen bestraald.
Bijwerkingen en zorg
Mogelijke bijwerkingen op korte termijn In de eerste weken merk je meestal weinig van de bestraling. De klachten nemen vaak toe tijdens de behandeling. Ook na de laatste bestraling kunnen ze nog even erger worden. Meestal ben je 6 weken na de laatste bestraling van de ergste klachten af.
Mogelijke bijwerkingen op lange termijn Soms ontstaan er klachten op de langere termijn. Deze ontwikkelen zich langzaam, maanden tot jaren na de behandeling. Als deze klachten ontstaan, zijn er verschillende behandelingen mogelijk.
Voorbereiding en nazorg
Voor de bestraling maakt MST een CT-scan. Deze is bedoeld om de bestraling te plannen. Om het hart zoveel mogelijk te beschermen gebruiken we DIBH (deep inspiration breath hold). Dit betekent dat je tijdens de inademing wordt bestraald. Het MST in Enschede begon vier jaar geleden als tweede ziekenhuis ter wereld met de Ethos Therapy. Dat is een apparaat dat met behulp van AI heel secuur kan bestralen.
Uit gegevens van de Nederlandse Kankerregistratie, een rapport dat jaarlijks verschijnt van het Integraal Kankercentrum Nederland. Radiotherapeut-oncoloog bij ziekenhuis MST in Enschede, Anand Bhawanie, ziet ook steeds meer gevallen van prostaatkanker. De diagnose prostaatkanker werd in 2024 bij vijftienduizend mannen vastgesteld. Prostaatkanker komt meestal voor bij mannen vanaf 72 jaar. Het is mogelijk om te behandelen met hormoontherapie, bestraling of een operatie.
Vorige jaren kregen meer dan vijftienduizend mannen de diagnose prostaatkanker. De gemiddelde leeftijd waarop prostaatkanker wordt vastgesteld is 72 jaar. Ziekenhuis MST in Enschede gebruikt sinds vier jaar de Ethos Therapy. In deze video zie je hoe het apparaat werkt: Artsen over hele wereld kijken naar déze machine in Enschede
Dit hypermoderne bestralingstoestel maakt met behulp van AI snelle analyses welk lichaamsdeel behandeld moet worden. Als eerste van Nederland en als tweede in de wereld begon het ziekenhuis met dit apparaat. “Het komt uiteindelijk aan op millimeters”, legt de arts uit. “Voorheen waren we soms een dag bezig om een bestralingsplan voor een patiënt te maken. En dan kon het ook nog zo zijn dat het een dag later totaal anders was. De prostaat is namelijk een beweeglijk orgaan.”
Nu maakt de computer een veel nauwkeuriger plan, in slechts twee minuten. Voordat ze het apparaat gingen gebruiken, zagen de radiotherapeuten dat er ook vaak een stuk van de dikke darm of van de blaas werd meebestraald. Omdat er nu gerichter bestraald wordt, zijn er voor de patiënt minder bijwerkingen. De behandeling is sneller en de wachttijden een stuk korter.
Behandeling in de praktijk
Een van de geholpen patiënten is Will Rutten uit het Twentse Reutum. Hij heeft vandaag zijn derde behandeling gehad. Hij: “Ik heb nu drie bestralingen gehad. Elke werkdag heb ik er één. Dus over een paar weken ben ik ervan af. Eerlijk gezegd merk ik er niet veel van”, laat hij weten. “Met een kwartiertje sta ik ook steeds wel weer buiten.”
What is Ethos™ by Varian, Advanced Adaptive AI Cancer Treatment at Oncology Las Vegas?
Het MST in Enschede blijft zich ontwikkelen en breiden uit voor bestraling van verschillende tumordelen, met als doel minder bijwerkingen, snellere planning en betere precisie voor patiënten in de regio en daarbuiten.
tags: #bestrating #mst #enschede