Sinds 1994 is het gebruik van asbest in Nederland verboden. Asbest is vooral gevaarlijk als het beschadigd of verweerd is, of als het wordt bewerkt, bijvoorbeeld door zagen of schuren. Dan komen de asbestdeeltjes vrij in de lucht. De meeste woningen en schuurtjes waar asbest aan de buitenkant in is verwerkt zijn inmiddels ouder dan 30 jaar en beginnen door weersinvloeden te verweren. Daardoor kunnen gevaarlijke vezels vrijkomen die diep in de longen doordringen. Langdurige blootstelling kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen zoals longkanker of asbestose. Je kunt asbest vinden in huis, gevel of op je dak.
Asbest in huis vind je bijvoorbeeld in vloerzeil, leidingisolatie of plafondplaten. Asbest in de gevel komt voor in de gevelbekleding en balkonschermen. Asbest op het dak komt voor in golfplaten of leien. Kleine hoeveelheden op een schuurtje kun je soms zelf verwijderen, maar voor grote oppervlakken moet je een gecertificeerd bedrijf inschakelen. Ga je onderhoud plegen aan je woning of verbouwen? Dan kun je daarbij asbest tegenkomen.
Daarom is bij renovatie, verbouwing of sloop van gebouwen van voor 1994 een asbestinventarisatie wettelijk verplicht. Lees meer over wanneer een asbestinventarisatie verplicht is.
Soorten asbest en veiligheid bij detectie
Asbest is er in verschillende kleuren en structuren. Asbest is niet met het blote oog te herkennen. Alleen een analyse met microscoop geeft zekerheid. Een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf kan veilig een monster nemen.
Bij werkzaamheden aan panden waarin asbest zich bevindt, kunnen werknemers de vezels inademen. De hoeveelheid asbestvezels in de lucht wordt gemeten om te bepalen in welke risicoklasse het werk valt. In gebouwen voor 1994 moet een asbestinventarisatie uitgevoerd worden door een gecertificeerd bedrijf. Dit voorkomt dat werknemers met te veel asbest werken.
Verwijdering van asbest: wie mag wat doen?
Verwijdering van asbest is aan strikte regelgeving gebonden. Alle stappen in het proces mogen alleen door daarvoor gecertificeerde bedrijven worden uitgevoerd. U mag niet zelf aan de slag of een willekeurige bouwondernemer deze verwijderingsklus laten uitvoeren. Dit is strafbaar en u brengt uzelf en derden hiermee in gevaar. De gemeente en de Nederlandse Arbeidsinspectie controleren hier streng op.
Alleen in een zeer beperkt aantal gevallen mag een particulier of een niet-gecertificeerd bedrijf bepaalde toepassingen verwijderen. De hieronder beschreven stappen zijn niet bedoeld voor die situaties. Een asbestinventarisatie is altijd de eerste stap. Daarna volgt verwijdering (inclusief afvoer en stort) en tot slot eindcontrole.
Het verwijderingsbedrijf heeft rapport nodig om de verwijdering uit te mogen voeren. Verwijderingsbedrijven die aanbieden zonder inventarisatierapport te verwijderen, zijn strafbaar. Dit geldt dan ook voor u als opdrachtgever. Het is handig om de verplichte meldingen bij asbestverwijdering door het asbestverwijderingsbedrijf te laten uitvoeren. Op basis van het Besluit bouwwerken leefomgeving moet er minimaal 4 weken voor de aanvang van de verwijderingswerkzaamheden melding gedaan worden bij de gemeente. Wanneer u beschikt over een asbestinventarisatierapport, kunt u een asbestverwijderingsbedrijf opdracht geven om het asbest te verwijderen. Maak afspraken over welke asbest er precies verwijderd wordt en hoe. Tijdens een inventarisatie zal er vaak op meerdere plekken asbest gevonden worden.
Beheersbaar wil zeggen dat er geen asbestvezels (meer) vrij kunnen komen. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als er sprake is van hechtgebonden asbest in goede toestand op een plek waar het niet makkelijk beschadigd kan worden. Ook kan asbest afgedekt worden met bijvoorbeeld een wand. Het behoort tot de werkzaamheden van de saneerder om het asbestbevattende afval af te voeren en naar een stortplaats te vervoeren. Ook hier gelden strenge voorschriften voor. Zo moet alle asbest luchtdicht en dubbel verpakt worden, voordat het buiten het saneringsgebied komt. De saneerder voert het afval af. Sloopmelding: op basis van het Besluit bouwwerken leefomgeving moet er minimaal 4 weken voor de aanvang van de verwijderingswerkzaamheden melding gedaan worden bij de gemeente. Startmelding: Het asbestverwijderingsbedrijf doet dit via een melding in het Landelijk Asbestvolgsysteem (LAVS). Na een sanering moet een eindcontrole worden uitgevoerd. Bij een buitensanering bestaat deze eindcontrole uit een visuele inspectie door een bedrijf dat hiervoor geaccrediteerd is.
De eindcontrole is belangrijk. Zonder eindcontrole is de sanering nog niet afgerond. Ook dient de saneerder op de eerste werkdag na de beëindiging van de werkzaamheden de gemeente hiervan in kennis te stellen. Vervolgens moet het eindinspectielaboratorium de resultaten van de eindmeting melden. Bedrijven die inventariseren, mogen geen asbest verwijderen en bedrijven die asbest verwijderen mogen zelf niet inventariseren. Zo wordt een zekere onpartijdigheid gewaarborgd. Tip: Het loont om van tevoren onderzoek te doen naar de bedrijven die u het best passen. Ook in dat geval blijft gelden dat er verschillende bedrijven ingehuurd worden om de afzonderlijke stappen van het verwijderingsproces uit te voeren. Vaak regelt een verwijderingsbedrijf ook het bedrijf wat de inventarisatie doet en het laboratorium.
Regels en risicoklassen
Risicoklasse 1: Als de verwijdering van het asbesthoudende materiaal is ingedeeld in risicoklasse 1, dan wordt de blootstellingsnorm (grenswaarde) niet overschreden. In dit geval mag iedere aannemer werkzaamheden uitvoeren. Ook niet-gecertificeerde bedrijven mogen dat doen. In sommige gevallen mogen ook particulieren asbest verwijderen, onder strikte voorwaarden.
Risicoklasse 2/2a: Als uit de asbestinventarisatie blijkt dat verwijderen alleen veilig mogelijk is in risicoklasse 2 of 2a, dan betekent dit dat de grenswaarde wordt overschreden. Er is dan sprake van een onacceptabel risico. De gezondheid van de werknemers kan ernstige schade oplopen. Daarom mogen de werkzaamheden in risicoklasse 2 of 2a alleen door een gecertificeerd bedrijf worden uitgevoerd.
Bodem en grond hebben aparte regels. Voor sanering van asbesthoudende grond geldt een apart meldformulier. Verreiker en werkzaamheden met hooggelegen stof vereisen specifieke maatregelen. De aanwezigheid van asbest mag normaal gebruik van opstallen/gebouwen niet belemmeren, maar de regels moeten wel gevolgd worden.
Wat te doen bij aanraking met asbest?
Stop onmiddellijk: vermoed je dat je in contact bent gekomen met asbest, stop dan direct met wat je aan het doen bent en verlaat het gebied waar de blootstelling heeft plaatsgevonden. Minimaliseer verspreiding: probeer te voorkomen dat de vezels zich verspreiden naar andere delen van het gebouw of je kleding. Doe je kleding uit en doe dit in een afgesloten plastic zak. Ga in ieder geval niet zelf reinigen of opruimen. Meld de blootstelling: ben je met asbest in aanraking gekomen? Dan is het belangrijk om dit te melden bij de eigenaar en direct een asbestsaneringsbedrijf in te schakelen.
Werkgevers moeten maatregelen nemen om blootstelling aan asbestvezels te voorkomen. Kom je tijdens je werk asbest tegen? Voornaamste voorzorgsmaatregelen zijn beschermende kleding en beschermingsmiddelen, douche-units, adembescherming (volgelaatsmasker met P3-filter) en een RI&E waarin het risico is vermeld. Werknemers die met asbest werken dienen minimaal 1 keer per 3 jaar medisch onderzocht te worden.
Aanvullende informatie en verwijzingen
Het jaartal waarin bouwmateriaal is toegepast is cruciaal: sinds januari 1994 mag asbest niet meer verhandeld of toegepast worden in Nederland. Het productiebeginsel en de codes op golfplaten geven uitsluitsel over aanwezigheid. Voor vragen over asbest in en om jouw huis kun je terecht bij gecertificeerde partijen en overheden. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) bevat regels voor het inventariseren van asbest en het verwijderen van asbest in het algemeen en uit een bouwwerk in het bijzonder. De gemeente of omgevingsdienst kan extra regels vaststellen en boetes opleggen bij niet-naleving.
We raden aan een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf te betrekken (via Ascert of vergelijkbare keurmerken) en alle stappen van het proces door erkende partijen te laten uitvoeren. Voor sloop, renovatie of bouwprojecten op panden gebouwd voor 1994 is een asbestinventarisatie verplicht. Het verwijderen van asbest uit de bodem volgt aparte voorwaarden en meldingsprocedures.
Alles over teken in Nederland: van voorkomen tot veilig verwijderen
Checklist en samenvatting van hoofdpunten
- Asbest is sinds 1994 verboden in Nederland; werken met asbest vereist certificaten.
- Alle verwijderingen beginnen met een asbestinventarisatie door een gecertificeerd bedrijf.
- Verwijdering mag alleen door gecertificeerde verwijderingsbedrijven; zelf verwijderen is vaak strafbaar.
- Bij sloop/renovatie van gebouwen voor 1994 geldt altijd een inspectie en strikte procedures.
- Risicoklassen bepalen wie mag verwijderen en welke veiligheidsmaatregelen nodig zijn.
- Beheersing kan soms betekenen dat asbest achterblijft onder voorwaarden, mits geen vezels vrijkomen.
- Bij blootstelling direct melden, kleding wassen/afsluiten en een saneringsbedrijf inschakelen.
- Voer altijd een asbestinventarisatie uit voordat sloop, renovatie of bouw begint.
- Laat alle verwijdering uitvoeren door gecertificeerde bedrijven; vraag naar het rapport en de risicoklasse.
- Regel de melding bij de gemeente via Sloopmelding en volg de LAVS-procedures voor start en eindcontrole.
- Maak afspraken over welke delen worden verwijderd en welke beheersbaar achterblijven.
- Controleer of er normen gelden voor luchtkwaliteit en beschermingsmiddelen tijdens werkzaamheden.