Vanwege lekkages in de benedenverdieping blijven sommige grachten in de Amsterdamse Houthaven gevuld met bouwzand in plaats van water. Dat meldt Cobouw, platform voor de bouw. Bewoners zouden in de clinch liggen met de aannemer vanwege ernstige lekkages in de kelders. Sinds 2018 woedt er een juridische strijd en 'rapportenoorlog' tussen de aannemer en de bewoners. De nieuwbouwwijk Houthaven is opgezet als een eilandenrijk. Maar in lang niet alle grachten stroomt inmiddels water, ook niet bij woningen die al lang en breed zijn opgeleverd. Bewoners missen daardoor een aanlegplaats voor een bootje en uitzicht op water. In plaats daarvan kijken ze uit op zandhopen en steeds uitbundiger groen. De ellende begon volgens Cobouw drie jaar geleden al, bij fase 1 en 2 van het project. Bij de 62 nieuwbouwwoningen op Stettineiland die in 2018 werden opgeleverd, kwam de kelderverdieping bij verschillende huizen in augustus van dat jaar blank te staan. Het water stroomde de kelder al binnen voordat de gracht werd aangesloten op het IJ. Dat leidde tot aanzienlijke inboedelschade. Er blijkt sprake van bouwfouten. De aansluitnaden tussen de prefab-kelderwanden zijn niet waterdicht. De kelderbouwer repareert deze naden volgens Cobouw met een 'industriële tape', maar de bewoners vertrouwen deze oplossing niet. Sindsdien liggen zij met de aannemer in de clinch. In september 2019 beginnen de kopers van fase 3-woningen een bodemprocedure tegen de bouwer en zijn vennoten. Er ontstaat volgens Cobouw een 'rapportenoorlog' waarin opeenvolgende constructiebureaus hun oordeel geven over het herstelplan van Waal. De rechtbank Amsterdam beslist uiteindelijk in november 2020 ten gunste van de aannemer: Waal mag er van uitgaan dat hun herstelplan adequaat is. Inmiddels zijn we weer bijna een jaar verder. De huidige stand van zaken: de bewoners van fase 1 en 2 zijn via mediation weer in overleg met Waal. De bewoners van fase 3 leggen zich niet bij de rechtelijke uitspraak neer. Niets 'zand erover'. In het Westerpark staat nu een Klimaatbank, die aandacht moet vragen voor overstromingsrisico's en andere gevolgen van klimaatverandering. Bewoners van grachtenpanden in Houthaven kunnen hun kinderen beter niet in de kelder laten slapen. Dit vanwege het risico op calamiteiten waarbij de waterstand plotseling sterk stijgt. Deurloo was woensdag aanwezig bij de onthulling van het Klimaatbankje in het Westerpark. Dit is een verhoogd parkbankje, bedoeld om aandacht te vragen voor de klimaatcrisis en een toenemend risico op overstromingen. Dat risico is reëel, zegt Deurloo tegen De Westkrant. Nieuwbouwwijk Houthaven ontsnapte in oktober 2023 aan veel ellende toen ’s nachts het waterpeil in het Noordzeekanaal en het IJ sterk steeg. Het water kwam te staan tegen de kelderramen van huizen langs de grachten in Houthaven. Dankzij een alerte medewerker van het waterschap kon erger worden voorkomen. Het bleek dat de sluizen van Rijkswaterstaat in IJmuiden per ongeluk open stonden bij hoog water, terwijl daar niemand aanwezig was. Het waterschap had de bouwers in Houthaven geadviseerd om de huizen een halve meter hoger te bouwen, maar volgens Deurloo was het antwoord dat het allemaal wel zo kon. In oktober 2023 kwam het water tot de kelderramen, die daar volgens de bouwers op zijn berekend. Maar Deurloo is er niet gerust op, en adviseert bewoners om hun kinderen niet in de kelder te laten slapen. Dit als preventieve maatregel voor het geval van een nieuwe calamiteit met hoogwater. “Het is deze keer goed gegaan, maar het had anders kunnen lopen”, aldus Deurloo. Hij wees verder op de mogelijkheid dat de sluizen in IJmuiden doelwit kunnen worden van ‘Russische hackers of een terroristische aanslag’. Dat kan ertoe leiden dat vier miljoen mensen te maken krijgen met waterproblemen, aldus Deurloo. Simon Deurloo van Waterschap Amstel, Gooi en Vecht. Volgens Van Deurloo is er nu weer personeel ter plekke aanwezig bij de sluizen in IJmuiden. Maar de pompcapaciteit is volgens hem nog steeds te klein bij extreme situaties. Heftige regenbuien als gevolg van klimaatverandering kunnen ook grote problemen opleveren. Na een zeer extreme regenbui, zoals in 2021 in Limburg, duurt het volgens hem ‘een paar weken’ om al het water weg te pompen. “Ik hoop dat met we met dit Klimaatbankje inwoners bewust maken van de impact van de klimaatcrisis”, aldus dagelijks bestuurder Thomas Hermans van stadsdeel West. “Het raakt ons namelijk allemaal, nu of in de toekomst. Het water in Houthaven reikte in 2023 even tot aan de slaapkamerramen. Maandagmiddag was er een meeting tussen de pandeigenaar en de bewoners van de 54 appartementen, maar na afloop weten de bewoners nog steeds niet precies wanneer ze terug naar huis mogen. Wel bood de pandeigenaar zijn excuses aan. Volgens hem is inmiddels duidelijk waar het lek vandaan kwam en zijn alle appartementen gecontroleerd. Het is nu aan de gemeente om te besluiten of de flat weer bewoonbaar is, zei hij tijdens de bijeenkomst. Op de bestaande appartementen wordt gebouwd. Het water kon zaterdagnacht tijdens de hevige regenval door een aantal bevestigingspunten - die vanwege de bouw op het dak zitten - de flat indruipen, zo verklaarde de eigenaar tegenover de bewoners. Het water drong door tot drie van de vier bouwlagen van het complex waarna de brandweer het pand besloot te ontruimen. Sindsdien leven de bewoners in onzekerheid. Ze weten niet wanneer ze weer terug mogen. Wel kregen ze een hotel aangeboden, maar dat zou smerig zijn. Een paar bewoners besloot zelfs in de auto te overnachten, bij gebrek aan beter. Tijdens de bijeenkomst gaf de eigenaar van het pand toe dat bouwen op bestaande woningen risico's met zich mee brengt. Ook zei hij zich bewust te zijn geweest van de risico's en goed te hebben nagedacht over het voorkomen van problemen. Dat is niet gelukt, blijkt wel uit de lekkage dit weekend. Groen licht kon hij de bewoners nog niet geven. Wel zijn er twee andere hotels aangeboden. Ook werd verteld dat er nu extra dakbedekking is gelegd op de plekken waar het water door het dak stroomde. Daarnaast heeft iemand vannacht op het dak de wacht gehouden en waar nodig water weggepompt, om ergere schade te voorkomen. Het is nu aan de gemeente en de Omgevingsdienst Midden-Holland om de woningen weer vrij te geven. Tientallen appartementen ontruimd vanwege lekkage: 'Dit is echt heel heftig' Bewoners klagen dat er al maanden problemen zijn en dat de eigenaar consequent geen antwoord geeft of niet met oplossingen komt. 'De frustratie zit erg hoog bij alle bewoners', zegt een van de aanwezigen bij de bijeenkomst. 'We hebben het verhaal aangehoord, maar het vertrouwen is volledig weg. Laat het eerst maar zien. Wij hebben ernstige twijfels dat we binnenkort terug kunnen.' 'We krijgen nu in ieder geval iedere dag een update', zegt een andere bewoonster. 'We hopen zo snel mogelijk terug te kunnen, maar dan? Wat gaat er gebeuren met de schimmel en het ongedierte? Er is al acht maanden ellende, mijn vertrouwen in een goede oplossing is ver te zoeken. Iedereen is er goed klaar mee.' Ook aanwezig bij de meeting was Bo Lindhout, die noodgedwongen met haar vriend in de auto heeft overnacht. 'We gaan met zijn allen een advocaat regelen, want dit kan niet meer', zei ze na afloop van de meeting. 'We worden als dieren behandeld, maar in een dierentuin zit je nog beter dan op de Limaweg. Het is niet menselijk.' Mochten de bewoners dus terug kunnen, is de kous waarschijnlijk nog niet af voor de pandeigenaar. Welke rechten huurders hebben, hangt af van de situatie, legt Marcel Trip van de Woonbond uit. 'Als mensen meerdere keren geklaagd hebben over lekkage, dan is de kans groot dat een verhuurder nalatig is geweest. In dat geval is de verhuurder verwijtbaar en is het mogelijk om een schadevergoeding te eisen. Het kan natuurlijk ook zijn dat de schade ineens door overmacht ontstaat, dan is dit niet altijd het geval.' Dat de verhuurder de eerste momenten na de evacuatie niets van zich liet horen, noemt Trip 'ernstig'. Volgens hem moet een verhuurder helpen met het zoeken naar een oplossing wanneer mensen niemand anders hebben om op terug te vallen.
De Houthaven is een kleinschalige stedelijke buurt met smalle straatjes, veel ruimte voor groen en water: autoluw en bootrijk. De woningen zijn hooguit 4 tot 5 verdiepingen hoog, alleen op de nieuwe Pontsteiger staat een spectaculair appartementengebouw met circa 250 appartementen. Waal realiseerde in twee fasen 33 en 29 eengezinswoningen van 3 tot 5 verdiepingen, in 5 verschillende types met verschillende beukmaten. Dankzij de vides en de split-levels waren flexibele, verrassende indelingen mogelijk. Waal verzorgde de engineering en uitvoering van dit plan. Afgelopen zomer stroomden de grachten eindelijk vol met water uit het IJ en de bouw van de laatste woning is in het najaar van start gegaan. De nieuwbouwwijk Houthaven in Amsterdam West is ondanks meerdere tegenslagen zo goed als af. Zelfs tijdens de bouwcrisis van 2008 werd in de Houthaven doorontwikkeld. Al in 1994 gaf het gemeentebestuur van Amsterdam de opdracht om de Houthaven te herontwikkelen als onderdeel van het compacte stadbeleid dat sinds 1985 van kracht is. Vier jaar later gaat het project Spaarndammerhout van start, waarbij de vernieuwing van de Spaarndammerbuurt en herontwikkeling van de Houthaven deze buurten tot ‘ongedeeld’ zouden moeten maken. Al snel bleek: de Houthaven kreeg het zwaar te verduren. Tweemaal werd het bestemmingsplan door de Raad van State vernietigd, in 1998 door bezwaren van omliggende bedrijven en in 2003 vanwege fouten omtrent geluids- en geuroverlast van het achterliggende bedrijventerrein. Ondertussen ging de renovatie van de Spaarndammerbuurt wel verder en plaatsten woningcorporaties Rochdale en Lieven de Key (destijds de Key) tijdelijke studentenwoningen aan de Stavangerweg. De ruim 700 containerwoningen werden binnen een jaar gepland en geplaatst, en bleven er bijna negen jaar staan. Met daarna de tijdelijke huisvesting van het 4e Gymnasium was de eerste placemaking in 2008 een feit. Maar de grootste uitdaging moest nog komen: de bankencrisis in 2008 legden de meeste grootschalige bouwprojecten in Amsterdam stil. Projectdirecteurs werden een voor een bij de gemeente ontboden, zo ook Co Stor van de Houthaven. Het waren onzekere tijden: “Ik ging naar het stadhuis met mijn planeconoom, kwam terug bij mijn projectteam en ging ik op het sinaasappelkistje staan: we leven nog”. Stor ging op zoek naar ruimte in de begroting. In plaats van acht, kwamen er zeven eilanden, de hoeveelheid woningen werd opgeschroefd van 1700 naar 2700 en de hoeveelheid kademuren werd gereduceerd. Het geplande percentage sociale huurwoningen in de wijk daalde, van 30% naar 20%. Een merkwaardige zet in 2009 was het op de markt brengen van de bouwkavels in blok nul (de huidige Houthavenkade). Woningcorporatie Stadgenoot en ontwikkelaar Synchroon trekken tijdens de crisis de stekker uit het plan om 300 woningen te bouwen, waarna het projectteam het blok vrijgeeft voor zelfbouwers. De programmering werd losgelaten met enkel de eis dat het blok de 22 meter hoogte als geluidswal zou behouden. “Het was een uniek moment in het midden van de crisis. Particulieren legden geld bij elkaar en werkten met architecten die vanwege de crisis ook niks te doen hadden. Uiteindelijk waren er meer aanvragen dan kavels”, aldus Stor. En dan de Spaarndammertunnel. Ondanks het belang van het opdoeken van de drukke verkeersader tussen de Spaarndammerbuurt en de Houthaven voor de ongedeelde buurt, leek de vijfhonderd meter lange tunnel het vanwege de crisis niet te gaan redden. Stor zette door en wist tijdens de crisis de tunnel voor een flink lager tarief aan te besteden bij aannemer Max Bögl Groep, tevens bouwer van de Noord/Zuidlijn. Vol passie vertelt Stor over het ontstaan van het Houthavenpark. “Never waste a good crisis. Dat klinkt plat, maar is wel waar.” Ter illustratie: de plannen voor het park zijn tijdens de bezuinigingsmaatregelen bedacht en door de vermindering van eilanden ontstond er meer openbare ruimte. Ook had volgens Stor de gelijktijdige werkzaamheden in de Spaarndammerbuurt en Houthaven voor veel overlast voor bewoners gezorgd, terwijl de vertraging in de Houthaven dit wist te voorkomen. De gouden tip van Co Stor? “Als er crisis is, blijf doorontwikkelen. Andere projecten zijn allemaal opnieuw opgestart. Het verhaal van de Pontsteiger staat symbool voor de roerige gebiedsontwikkeling in de Houthaven. Woningcorporaties Rochdale, de Key en Ymere zijn in 2009 gedeeld opdrachtgever voor de ontwikkeling van het prestigieuze project, ontworpen door architectenbureau Arons en Gelauff. In 2013 trekken de corporaties definitief de stekker uit het project vanwege discussies over de grondprijs en de economische crisis. Het projectteam van de Houthaven wist echter het oorspronkelijke ontwerp opnieuw de markt op te brengen, in plaats van de vernietiging van het plan. Projectontwikkelaars Dura Vermeer en de Nijs, samen met belegger Bouwinvest, bliezen vervolgens alsnog een nieuw leven in de bouw van het 90-meter hoge project. In 2017 werd het markante gebouw opgeleverd met 300 vrije sector huurwoningen, 66 luxe koopappartementen en 2000m2 commerciële ruimte. Maar in de uitwerking zien we de turbulente geschiedenis van de Houthaven niet terug. Het vrij summiere beeldkwaliteitplan uit 2007 schetst een wijk die ‘warm’ en ‘informeel’ oogt, in een kleinschalige maar toch stedelijke omgeving. Elk eiland krijgt een eigen karakter gebaseerd op de architectonische ‘jaarringen’ van Amsterdam: woningen en gebouwen gebaseerd op de stijl van grachtenpanden, pakhuizen, Dudok en Amsterdamse School. De stijl van de voormalige houthavens zien we terug in het ontwerp en namen van de eilanden, verwijzend naar steden waarmee Amsterdam houthandel dreef. “The variety of each should be dominated by the harmony of the whole: Het beeld van de architect is ondergeschikt aan het beeld van het totaal.” verduidelijkt Sjoerd Soeters, oud-supervisor van het ontwerpproces van de Houthaven. Ruim 20 jaar was hij betrokken bij de Houthaven. Met de quote van de architect Raymond Unwin refereert hij naar het uitgangspunt waarmee hij de architecten over de jaren heen aanstuurde. Dit ideaal, ook wel ‘eenheid in veelheid’ genoemd door Berlage, zorgt voor, op z’n Sjoerd Soeters, een gedeelde vocabulaire architecturale en voorkomt een ‘kakofonie’ aan stijlen. Een overeenstemming aan kleur, materiaal en proporties zorgt ervoor dat de wijk als een harmonieus geheel wordt ervaren. ‘Met losse gebouwen maak je geen stad!” aldus Soeters. De ‘eenheid in veelheid’ genoemd door Berlage, zorgt voor, op z’n Sjoerd Soeters, een gedeelde vocabulaire architecturale en voorkomt een ‘kakofonie’ aan stijlen. Bewoners zonder kennis van architectuur zouden de samenhang in de gebouwde omgeving moeten kunnen begrijpen. Enkele door Nul20 gesproken bewoners beamen dit. Student Sam, woonachtig in de jongerenhuisvesting van woningcorporatie Lieven de Key, geeft aan normaliter de architectuur in nieuwbouwwijken ‘niet zo gezellig’ te vinden, terwijl de Houthavens voor haar karakter uitstralen. Huiseigenaar Hanna is wel te spreken over de variatie aan bouwstijlen, beter dan eentonige, statische wijken. Huiseigenaar Monique Ansink waardeert het aangehouden principe van de ongedeelde buurt:” In het park loopt alles door elkaar heen. (...) Wij hebben geen winkels in de Houthaven dus ik ben altijd in de Spaarndammerstraat te vinden. Na bijna veertien jaar gebiedsontwikkeling is het einde bijna in zicht. Het water stroomt de grachten in, de laatste palen gaan de grond in, de openbare ruimte wordt ingericht en in het voorjaar begint de bouw van het eerste permanente asielzoekerscentrum van Amsterdam dat naar schatting in 2026 de deuren opent. In een aantal jaar telt de Houthavens 2700 woningen (80% koop en 20% sociale huur) en 35.000 vierkante meter aan voorzieningen, zoals een hotel, horeca, kantoorruimtes, sociaal-maatschappelijke organisaties en twee scholen. De acht grachten worden door 15 bruggen met elkaar verbonden en er is ruimte voor 55 woonboten. De huidige bouwcrisis zorgt niet voor veel problemen in de laatste fase van ontwikkeling, mede omdat de vraag naar woningen groot blijft. Marice de Lange, huidig projectdirecteur van de Houthaven, geeft aan dat de meeste contracten met ontwikkelaars al vastlagen voor de stijging van de bouwkosten. Terugkijkend op de eerdere jaren stelt de Lange wel haar vraagtekens bij de oorspronkelijke aannames over de ongedeelde buurt. Door de fysieke ingrepen zoals het Houthavenpark, met enkel sociale voorzieningen in de Houthaven en commerciële voorzieningen in de Spaarndammerbuurt zou deze laatste erop vooruit gaan door als het ware mee te liften op de ontwikkelingen in de Houthaven. “De Spaarndammerbuurt is los van de Houthaven zo enorm verbeterd. In de nacht van 2 november 2023 zorgde storm Ciarán en een storing bij de spuisluis in IJmuiden voor een recordhoogte van het waterpeil van het IJ: -12 centimeter NAP. Bewoners in de Houthaven zien het water van de grachten tegen de raampjes in hun souterrains klotsen. Hoewel het een uitzonderlijke samenloop van omstandigheden was, zal het volgens waterbeheerders in de toekomst vaker voorkomen. Of dit een risico is voor de vers gebouwde Houthaven? Volgens Marice de Lange is er niet direct iets te vrezen: “Het zag er misschien spannend uit, maar in principe zijn de woningen tot +80cm NAP waterdicht. Er zat nog een behoorlijke marge.” Zo zijn de ramen waterdicht gebouwd. Ook bewoner Monique Ansink, die een koophuis met souterrain aan het water heeft, maakt zich niet direct zorgen: “Dit was een goede test.
