Omroep West berichtte de afgelopen tijd geregeld over mensen die werden opgelicht door bouw- of ander soort bedrijven. Gedupeerden worden vaak in het gelijk gesteld door de rechter, maar bleven desondanks met lege handen achter. Dat moet anders vinden de partijen. 'Een civiel vonnis moet geen papieren tijger zijn', zegt VVD-Kamerlid Ulysse Ellian. Esmeralda en Martijn uit Delft betaalden bijvoorbeeld 150.000 euro voor een grootscheepse verbouwing aan hun woning door 123 Bouwbedrijf uit Zoetermeer. Maar na de aanbetaling en wat sloopwerkzaamheden liep de verbouwing uit op een groot fiasco en leek het bedrijf van de aardbodem verdwenen. Vergelijkbare verhalen zijn er genoeg.
Zo liet Van Wijngaarden Natuursteen mensen betalen voor grafstenen die nooit geleverd werden. En heeft Omroep West op dit moment contact met slachtoffers van bouwbedrijf Bouw op Ons. Al die mensen hebben het zelfde verhaal. Er wordt veel geld aanbetaald en vervolgens nooit wat werd geleverd. Als mensen vervolgens naar de rechter stappen, worden ze vaak in het gelijk gesteld, maar krijgen ze alsnog geen geld terug. Probleem lijkt in de wetgeving te zitten. 'De lat voor 'oplichting' is door de Hoge Raad erg hoog gelegd', zegt Kamerlid Ellian. 'Je moet opzet kunnen aantonen en dat is vaak heel moeilijk.' Er is daardoor een schemergebied tussen het civiel recht en het strafrecht.
Wat betekent dit juridisch en wat kun je doen?
'Oplichting wordt gezien als een misdrijf', zegt D66-Kamerlid Hülya Kat. 'Maar het is soms moeilijk om de dader daadwerkelijk strafrechtelijk vervolgd te krijgen. Dit begint al bij het doen van aangifte.' Bij de politie vangt men echter geregeld bot, stelt het Kamerlid, omdat de politie zegt de aangifte niet op te kunnen nemen omdat het om een civiele zaak gaat. 'En als het wel lukt om aangifte te doen, moet het Openbaar Ministerie de zaak soms naast zich neerleggen, omdat er te weinig capaciteit is of omdat informatie over de dader ontbreekt of in de systemen niet beschikbaar is.' D66 wil daarom onderzoeken of het mogelijk is dat slachtoffers altijd aangifte kunnen doen en wil een betere koppeling tussen de verschillende informatiesystemen. 'Oplichters maken slachtoffers door het hele land, maar doordat er geen koppelingen bestaan tussen de verschillende systemen, is niet alle informatie voor iedereen beschikbaar waardoor de omvang van het geheel vaak over het hoofd wordt gezien', zegt Kat.
De VVD wil de bevoegdheden van gerechtsdeurwaarders uitbreiden om vermogen of geldstromen te achterhalen. Wanneer mensen aanbetalingen gedaan hebben aan een bedrijf moet dat geld ergens heen zijn gegaan. Dan kan er geen sprake zijn van een kale kip waar niet van te plukken is. D66 ziet een rol weggelegd voor het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) bij het aanpakken van fraudeurs. 'Slachtoffers van oplichting moeten de mogelijkheid krijgen een schadeclaim in te dienen tegen de oplichter. Wordt die toegewezen, dan moet het CJIB het bedrag als voorschot uitkeren aan de slachtoffers en vervolgens het bedrag weer terughalen bij de oplichter of fraudeur.' Zo werkt het op dit moment ook al bij slachtoffers van geweldsmisdrijven die een schadeclaim toegekend krijgen.
PvdA-Kamerlid Mutluer hoort vaak verhalen over gedupeerden van bouwbedrijven. Ze ziet wel iets in het opnieuw invoeren van het verplichte startkapitaal voor bedrijven. 'De vroegere wettelijk verplichte 18.000 euro om een BV te starten zou in een fonds vastgezet kunnen worden, maar een wettelijke som zou ook weer een obstakel kunnen zijn voor de eerlijke ondernemer.'
Tips en signalen om oplichting te voorkomen
In de verbouwingswereld is er elk jaar steeds meer concurrentie. Veel opdrachtnemers zetten de consumenten ook onder hoge druk om zich aan te melden op een plek. Deze mensen hebben over het algemeen hun eigen persoonlijke agenda. Ze zijn niet geïnteresseerd in of u het uiteindelijke resultaat van uw project goed vindt en maken vele beloftes en doen er alles aan om u aan te melden. U moet nooit het gevoel krijgen dat u onder druk gezet bent en u zo uw beslissing heeft gemaakt. Als u ooit het gevoel heeft dat u onder druk bent gezet door de opdrachtnemer, vraag hem dan rustig om afstand te nemen. Als ze geen afstand nemen, dan is het hoog tijd om een andere opdrachtnemer te zoeken. Hoge druk leidt meestal tot een slechte beslissing wanneer het gaat om verbouwingen.
Een gekwalificeerde, gerenommeerde professionele opdrachtnemer zou u niet onder druk zetten om een verbintenis aan te gaan. Let op ongebruikelijke betalingsvoorwaarden: laat u nooit vragen het gehele werk contant te betalen. Een gerenommeerde opdrachtnemer vraagt meestal voor een storting en stelt een redelijke betalingsregeling voor op basis van de voortgang van het project. Er zijn horrorverhalen over opdrachtnemers die met het geld van de eigenaar verdwijneren; een billijke betalingsplan is essentieel. Controleer referenties en verifieer adres en telefoonnummer van het bedrijf; vakborden en registratiegegevens uitzoeken voorkomt verrassingen. Alleen een mobiel telefoonnummer kan een teken zijn dat het bedrijf geen vaste vestiging heeft; vraag om een vast kantooradres en verificatie van bedrijfsgegevens.
Een grote fout is het ontbreken van een schriftelijk contract of voorstel. Een zorgvuldig opgestelde overeenkomst met een duidelijk bereik van het werk, specificaties en voorwaarden verhoogt de kans op tevredenheid aanzienlijk. Elk project moet duidelijke specificaties hebben; vague generaliteiten leiden tot misverstanden. Een duidelijke offerte met definities van het werk en materialen voorkomt veel problemen. Nagemaakte vakmanschap is een van de meest voorkomende zwendel; bezoek afgeronde projecten en controleer referenties om kwaliteit te verifiëren. Onvoldoende vakmanschap kan leiden tot grote kosten en teleurstelling.
Vraag eventueel naar vergunningen: gerenommeerde opdrachtnemers kunnen vergunningen verkrijgen en verzekeringen tonen; dit wijst op binding aan bouwvoorschriften en risicobeperking. Let op planning: als de voorgestelde planning te mooi is om waar te zijn, wees alert. Een professionele opdrachtnemer geeft realistische termijnen en houdt die waar. Garantie op werk is cruciaal; betrouwbare bedrijven verwijzen naar Bouwgarant of NOA-richtlijnen en bieden schriftelijke garanties. Een professionele opdrachtnemer laat zien dat hij georganiseerd en professioneel opereert en onderhoudt duidelijke communicatie gedurende het hele traject.
In het geval van twijfels of oplichting, kan Delissen Martens meehelpen met het evalueren van de situatie en het bepalen of aangifte en/of civiele stappen nodig zijn. Het onderscheid tussen slecht ondernemerschap en oplichting is soms dun; oplichting vereist een patroon van misleiding waaronder het aannemen van een valse hoedanigheid of valse naam met het doel geld te ontvangen zonder uitvoering van de afgesproken werkzaamheden. Een rechtbank kan in specifieke gevallen oplichting concluderen als er aanwijzingen zijn van herhaalde misleiding en geldonttrekking zonder intentie tot levering. Denk eraan: het is niet genoeg om slecht ondernemerschap aan te wijzen; er moet sprake zijn van opzet en misleiding met financiële schade.
Concrete stappen bij vermoedens van oplichting
- Verzamel alle documenten: contract, offertes, betalingsbewijzen, correspondentie en facturen.
- Verifieer bedrijfsgegevens en referenties; bezoek afgeronde projecten indien mogelijk.
- Neem schriftelijke afspraken op: gedetailleerde specificaties en betalingsschema.
- Vraag naar vergunningen en verzekeringen; eis kopieën en controleer bij de betreffende instanties.
- Doen aangifte bij de politie als er duidelijke tekenen van oplichting zijn; vraag zo nodig om begeleiding bij de aangifte.
- Overweeg juridische stappen: civiel recht voor schadevergoeding of strafrechtelijke aangifte bij vermoedens van opzet.
De aangifte en vervolging vergen tijd en moeite, maar met heldere documentatie en de juiste informatie kunnen slachtoffers betere kansen krijgen om hun schade vergoed te krijgen of schade te verhalen. Diepere koppeling tussen informatiesystemen en betere zichtbaarheid vanvorderingen across het land kunnen de aanpak van fraude versterken. Een betere samenwerking tussen politie, OM en civiel recht is daarbij essentieel.
[Dossier Mastenbroek] Hoe herken ik bankhelpdeskfraude?
Binnen mijn bedrijf adviseren wij klanten om bij elk project te kiezen voor transparante processen, verifieerbare referenties en duidelijke garanties. Als u twijfels heeft over de integriteit van een aannemer, neem dan contact op met een juridisch adviseur en overweeg om vroegtijdig een derde partij te betrekken bij de controle van de voortgang en de financiële afhandeling. Problemen met een aannemer kunnen variëren van kleine fouten tot grote geschillen; soms is rechtspraak onvermijdelijk, maar het is altijd beter om proactief te handelen om situaties te voorkomen of herstellen.