In de bouwregelgeving worden eisen gesteld aan de thermische isolatie van gebouwen. Normalisatie legt eenduidige bepalingsmethoden vast. Als lid van de normcommissie bent u actief betrokken bij alle ontwikkelingen op zowel nationaal als internationaal niveau met betrekking tot de normalisatie van bepalingsmethoden en classificaties op het gebied van thermische isolatiematerialen. Binnen het normalisatienetwerk kunt u deelnemen aan werkgroepen en vergaderingen. Graag meer informatie ontvangen over deze normcommissie?Laat uw gegevens achter, dan nemen wij zo snel mogelijk contact op!Ja, ik wil meer informatie.
Werkgebied en kernprincipes van normalisatie
De normcommissie houdt zich bezig met de normalisatie op van thermische isolatiematerialen. Thermische isolatiematerialen moeten een CE-markering hebben. Anders mogen ze niet op de Europese markt worden gebracht. Volgens de Europese Construction Products Regulation (CPR) moet CE-markering worden bepaald op basis van productnormen. Deze worden ontwikkeld in de Europese CEN/TC 88 Thermal insulating materials and products. De normcommissie houdt zich op nationaal niveau bezig met het implementeren van de Europese productnormen onder CEN/TC 88 die binnen het werkgebied vallen. over nieuwe ontwikkelingen, regelgeving en toepassing van de normen. De normcommissie fungeert als de Nederlandse spiegelcommissie op Europees niveau van CEN/TC 88 en verschillende werkgroepen onder deze TC, en op mondiaal niveau van ISO/TC 163/SC 3.
Highlights uit recente nieuwsjournal
NEN zoekt experts voor herziening norm voor waterprestatie van woningen23 juli 2026. NEN wil in oktober starten met de herziening van NEN 6922, ‘Waterprestatie van woningen - Bepalingsmethode’. De norm beschrijft termen, definities... Nieuw
BENG en de rol van Rc- en U-waarden
In tabel 1 en tabel 2 vindt u de eisen die het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL) stelt aan een BENG-berekening. De tabel geeft de gemiddelde Rc-waarden en de aanvullende eisen per constructieonderdeel. Een onderdeel van een verticale uitwendige scheidingsconstructie van een verblijfsgebied, een toiletruimte of een badruimte heeft een volgens NTA 8800 bepaalde warmteweerstand van ten minste 2,6 m²·K/W. Een onderdeel van een inwendige scheidingsconstructie heeft een volgens NTA 8800 bepaalde warmteweerstand van ten minste 2,6 m²·K/W. Ramen, deuren en kozijnen hebben een volgens NTA 8800 bepaalde warmtedoorgangscoëfficiënt van ten hoogste 2,2 W/m²·K.
Het Bbl kent voor energiezuinigheid een functionele eis: het bijna energieneutraal zijn van een bouwwerk (artikel 4.148, lid 1). BENG is een methode om een energiezuinig gebouw te ontwerpen. De eis van maximale energiebehoefte (BENG 1) is een soort maximaal budget aan energiegebruik van het bouwwerk. De bouwmethode heeft daar veel invloed op. Daarom is het goed om er in het ontwerp al rekening mee te houden. De BENG-eisen houden rekening met het gebouwgebonden energieverbruik per m2. Er geldt een aparte eis voor de buitenkant van een gebouw, de zogenoemde schil, om de energiebehoefte te beperken. Dit noemen we BENG 1. Ook moet de energievraag van een gebouw zo veel mogelijk uit hernieuwbare energie bestaan: de BENG 3-eis. En tenslotte moet de resterende energiebehoefte zo efficiënt mogelijk worden opgewekt: BENG 2.
1. Energiebehoefte Voor het bepalen van de energiebehoefte wordt de energiebehoefte voor verwarming en koeling opgeteld. Deze kijkt naar een optimale kwaliteit van de gebouwschil waarbij zowel de verhouding glas ten opzichte van dichte gevel, de mate van isolatie, de mate van kierdichting als de aanwezigheid van koudebruggen een rol speelt. Niet alleen isolatie, maar juist het samenspel van bovenstaande factoren, de vorm (geometrie) en de ligging van een gebouw zijn van belang om de energiebehoefte van een gebouw zo veel mogelijk te beperken. BENG 1 gaat over al deze factoren.
2. Primair fossiel energiegebruik Het primair fossiel energiegebruik is een optelsom van het primair energiegebruik voor verwarming, koeling, warmtapwaterbereiding en ventilatoren. Voor utiliteitsgebouwen telt ook het primair energiegebruik voor verlichting en voor bevochtiging (indien aanwezig) mee. Voor zowel woningen en utiliteitsgebouwen geldt dat, als er PV-panelen of andere hernieuwbare energiebronnen aanwezig zijn, de opgewekte energie van het primair energiegebruik wordt afgetrokken.
3. Aandeel hernieuwbare energie Het aandeel hernieuwbare energie wordt bepaald door de hoeveelheid hernieuwbare energie te delen door het totaal van hernieuwbare energie en primair fossiel energiegebruik. Er kan een bijzondere situatie bestaan waardoor door locatiegebonden omstandigheden het niet mogelijk is om aan de minimumeis voor het aandeel hernieuwbare energie te voldoen. In dat geval is er voor woongebouwen een uitzonderingsmogelijkheid om af te wijken van de voorgeschreven minimumwaarde. De voorschriften zijn specifieker toegelicht in de Leidraad afwijking eis aandeel hernieuwbare energie.
Toepassing op ramen, deuren en constructies
Bij de berekening van energieprestatie en luchtdichtheid gelden regels voor ramen, deuren en kozijnen (artikel 4.153, Bbl). maximaal 1,65 W/m2·K gemiddeld voor alle ramen, deuren en kozijnen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om kozijnonderdelen met borstweringen of dakkapelzijwangen. Voor een vrijstaande woning geldt een maximale energiebehoefte van 55 en een maximaal primair fossiel energiegebruik van 30 kWh/m2·jr. Voor houtskeletbouw is de toegestane maximale energiebehoefte hoger. De luchtdichtheidseisen staan in artikel 4.154 van het Bbl en vereisen meetmethodes volgens NEN 2686.
De Rc-waarde is een sleutelfactor om na te gaan of een bouwcomponent voldoende thermisch geïsoleerd is. Rc drukt de totale warmteweerstand uit in m2·K/W. In Nederland wordt Rc centraal gebruikt als norm voor thermische isolatie, maar Vlaanderen werkt met U-waarden in EPB-beoordelingen. De relatie tussen Rc en U is U = 1/Rc, en zo kan menRc-waarden vertalen naar U-waarden.
Technische normen en rekenmodellen
De normen NEN 1068 en NEN 2778 behandelen onder meer de regels voor warmteverlies door transmissie en de modellering van aansluitingen (details) bij eindige-elementenmethoden. NEN 7120 beschrijft de EPC-berekening; NEN-EN-ISO 13788 beschrijft de Glaser-methode; NEN-EN-ISO 6946 beschrijft de warmteweerstand voor constructies; NEN-EN-ISO 10211 dient als basis voor Nederlandse normen. Passiv Haus Projectering Protokoll PHPP-NL kan gebruikt worden om de warmtebehoefte te bepalen en aan passief bouwen te voldoen.
In het kader van TOjuli en GTO-regels: de TOjuli-eis beperkt oververhitting in nieuwbouwwoningen; als de TOjuli-indicator hoger is dan 1,20 kan een GTO-berekening aantonen dat het risico acceptabel blijft. De GTO-grenswaarde ligt op maximaal 450 uur. De rekenregels vereisen dynamische simulatie of koellastberekening afhankelijk van de situatie, met verplichte documentatie in het projectdossier. Tot 1 januari 2025 kon men een verklaring gebruiken voor TOjuli bij vergunningen; na die datum zijn aangescherpte eisen van toepassing. Active koeling vereist toetsing aan de TOjuli-eis en de EPC/NTA-8800-frameworks.
Praktische aanpak en hulpmiddelen
Directe zoninstraling voorkomen via passieve maatregelen zoals buitenzonwering, overstekken en zonwerende beglazing is een energetisch effectieve methode om oververhitting te beperken. Een ontwerper kan rekening houden met deze maatregelen bij nieuwbouw. Er bestaan verschillende rekentools en softwarepakketten die helpen bij de bepaling van Rc- en U-waarden, zoals Ubakus, RC Calc en andere rekenmodules. Echter, outputs blijven vaak vereenvoudigd en vereisen EPB-bevoegde supervisie.
Koudebruggen kunnen belangrijke effecten hebben; de oorzaken en gevolgen staan vermeld in diverse normen en regelgeving. De NEN 1068 beschrijft de bepaling van HT-warmteverlies en de lengtes van lineaire bruggen; NEN 7120 behandelt EPC-berekeningen; NEN 2778 beschrijft binnenoppervlaktetemperatuur en knooppuntmodellering; NPR- en BRL-normen geven aanvullende input voor vergunningen en oplevering. Voor ramen, kozijnen en deuren geldt bijzondere aandacht voor Uw- en Ud-waarden, waarbij de verhouding tussen glas en frame bepalend is voor de totale isolatie van het kozijn. Het PassivHaus-rekenmodel PHPP helpt om te controleren of een gebouw voldoet aan strikte passiefbouwvoorwaarden.
Concreet: de Rc-berekening richt zich op de totale warmteweerstand van vloer, gevel en dakconstructies; de Rd-waarde beschrijft enkel de isolatiewaarde van het isolatiemateriaal zelf; de U-waarde meet de warmteverlies via openingen zoals kozijnen en deuren. Voor EPB- en BENG-doeleinden is het essentieel dat de berekeningen uitgevoerd worden volgens de meest actuele rekensoftware die voldoet aan BRL 9501-en dat bij oplevering aangetoond kan worden dat de vergunningeisen zijn gehaald.
Tableerbare inzichten en samenvatting van kernpunten
| Aandachtspunt | Belang | Bron / Norm |
|---|---|---|
| Rc-waarde per scheidingsconstructie | Minimaal 2,6 m2·K/W; hogere Rc voor betere isolatie | BBL, NTA 8800 |
| U-waarden per openingen | Maximaal 1,65 W/m2·K gemiddeld; specifieke onderdelen kunnen apart hoger zijn | NEN 1068, NTA 8800 |
| BENG-eisen | Drie componenten: BENG 1 (schil-energiebehoefte), BENG 2 (restgeluid/energieopwekking), BENG 3 (hernieuwbare energie aandeel) | BBL, NTA 8800 |
| TOjuli & GTO | Voorkomen van oververhitting als hoofdzoninstraling adequaat beperkt is | Omgevingsregeling, NTA 8800 |
Praktische stappen voor ontwerpers en EPB-specialisten
- Begin met een integrale aanpak: ontwerp van schil, ventilatie en warmteverlies tegelijk.
- Bereken RC en U volgens de actuele normen en softwareversies; documenteer α-correcties voor bouwfouten.
- Assigneer een EPB-adviseur type A of B voor juiste berekeningen en borging in BRL 9500-dossier.
- Integreer passieve zonwering en compacte geometrie om TOjuli/GTO-doelen te halen.
tags: #bouwfysische #thermische #isolatie #berekening